Written by
- H Sangliana

Sum ngainat leh eiruk–sual tinreng bul


Kan ramah hian eirukna (corruption) tih hming hi kan hmelhriat ṭanna chu PC sawrkar lai kum 1982 kha ni tain ka hria. Khami kum khan Synod-in Corruption Do Kumah a puang a. Kan Synod hotute kha CM Brig. T Sailo hnenah khan corruption do kuma an puan thu leh sawrkar hnathawk eirute an awm chuan hrem turin an ngen a. T. Sailo chuan, "A va lawmawm ve, kan ṭang tlang ang a, eiru an awm chuan action kan la ang a, chu'ngte chu kan han hriattir che u ang a, nangni paw'n in lo thunun ve dawn nia," tiin a lo chhang a. Synod hruaitute khan an huam ta vak lo nge, hmalak a awm zui ta lovin ka hria.

Hman deuh lawka kawngzawhah khan hetiang hian an au a:

1) Mizoram hmelma eng nge ni? = Eirukna

2) Kan ram ṭhanmawhbâwk eng nge ni? = Eirukna

3) Kan ram hmasawnna dâltu eng nge ni? = Eirukna

4) Eng nge kan do tûr? = Eirukna

Eirukna (corruption) hi kan ram hmelma a ni a, chutah chuan kan Chief Minister lo ni tawhte hi eng nge an an? An fihlim em i bih chiang dawn teh ang.

1. Pu Ch. Chhunga: Chief minister hmasa ber a ni a, ani hian kum 1972 aṭangin kum 5 leh thla 7 ro a rêl a. Pa rinawm tak, dikna ngainatu, a phàk ang tawka Mizoram hmangaihtu a ni a, eiruknaah a hmingchhiatna sawi tur a awm ka hre lo.

2. Brig. T Sailo: Kum 1978 aṭangin kum 4 leh ni 362 ro a rel a. Ani hi sipai bâng a ni bawk a, a duh fîr hle. Eiruk chu sawi loh, a nupui ngei pawh minister car-ah a chuan ve pawh a phal ngai lo. Ṭum khat a zin hlanin a fapa Lalsangliana'n a pa Jeep chu a in lengte thlah nan a lo hmang a, a pain a hre leh si a, a man a chawitir an ti. Pu Ṭhena kha CM a nih chhung khan in pawh nei lovin a awm a, a tlàk takah khan CM Bungalow chhuahsanin, Pu Lalrinzuala (Sailo) in, Republic Vengah an invawm lut a. Chuta ṭangin a fapa Lalsangliana in Chawnpui Vengah a thih thlengin a awm ta a ni.

3. Lal Thanhawla: Ani hi term nga leh a chanve, kum 27 Chief Minister a nih chhunga a khawsak dan chu kan hre tlangpui awm e. Chief Minister hlawh kan hria a, a in neih ropuizia kan hmu a. Neihbawiha a thlâmte kan hria a, Mizoram mai ni lovin, mi ram khawpuia a in neihte pawh kan hria. A hun laia eiruk thubuai a neihte pawh kan hriat kha. Sawi zel lo mai ang.

4. Laldenga: Kum 1987 aṭangin kum khat leh a chanve ro a rel a. Pakistan, London, Delhi aṭangin a lo haw a, sum ngah ṭê ṭâwin a lo haw nge, a hun chhung rei lo teah khiti tiat khi in a sa hman a ni. A hun chhung khan bulldozer tuihâng a lâr hle.

5. Zoramthanga: Chief Minister ni lai a ni a, Chief Minister a nih kum hi kum 15 a pumhlum ṭêp ta. Ramhnuai aṭangin pawisa a rawn hawn hnem viau nge, kum 5 a lal hma khan in a sa ropui hman viau mai a. A chenna in bakah Aiipuka a thlâm a lar viau mai a. Tun ṭuma an sawrkar nawn leh pawh hian bank-ah pawisa nuai 900 chuang mah a lo nei reng mai a. "Ka unaupa pawisa ka kawlsak," te a ti vel ta mai mai a. Eirukna thubuai pathum a awrh a, India ram CM zinga criminal case nei 13 zingah a tel mek a ni. Engtin nge a chungchang hi ni zel ang? Bihar CM Lalu Yadad ang mai hi a ni ang tih a va hlauhawm em!

Hengte hi Mizoramin Chief Minister kan lo neih tawhte an ni a, ram an hruai dan leh eng ramah nge min hruai thlen tih kan hre vek bawk awm e.

Aw le, kuminah hian kan ram roreltu kan thlang leh dawn a. Tu nge kan thlan ang? Eng mi nge kan thlan ang? I han bih leh thuak thuak teh ang. Chief Minister candidate mi pathum kan nei a, Pu Zoramthanga, Pu Lalsawta leh Pu Lalduhoma te an ni.

1. Zoramthanga, MNF: Ani chu a chanchin kan sawi tawh a, sawi tawh lo mai ila.

2. Lalsawta, Congress: Ani hi Congress sawrkar hmasaah khan Finance Minister a ni a, a hmingchhiatna sawi tur a awm lem lo va, a hna pawh a tlinin a thiam khawp mai. Mi dik leh rinawm tak a ni. Pu Lal Thanhawla pawhin a aiawh tura a ruat a ni a, 'Ṭhat loh theih lohna bâwm' an rawn ti a, Pu Hawla ai chuan a ṭha mai thei a ni. Chutih lai chuan, Pu KS Thanga'n a rawn lepse leh ta tlat mai a. Cheng nuai 25 a lak leh lak loh chungchangah a rawn sawi buangbâr leh ta tlat mai. Hunin a hrilhfiah turah ngai ila, thu dik chu hai lanin a awm mai ang chu.

3. Lalduhoma, ZPM: IPS a nih anga a hna bansana politics-a rawn zuang lut a ni a, nationalism tuipui mi a ni. IPS a ni bawk a, India Constitution leh dante pawh hre tak a ni. Kum 2001 khan MZP-in politician corrupt lo ber an thlan khan Pu Lalduhoma hi thlan a ni. ZPM leh Pu Lalduhoma policy chu 'Kalphung thar' a ni a, Brig. T Sailo-in policy a lo duan tawh, six basic needs tihlawhtlin leh kuthnathawkte thlai thar man man zawka hralh te, sawrkar hna lakna chungchanga party induhsakna nuai bo te, mipui sawrkar siam te, Mizoram Lokayukta kut tihchaka eirute hrema eirukna do te, Mizoram intodelhtir tura hmalak tihte bakah thil dangte a tel a ni.

Khing kan sawi takte, kan ram min lo hruai tawhtute leh hruai mekte leh hruai tumtute khi a zawng zawng chuan a dik vek kher lo vang, an nih dan tlangpui a ni. Kumin November/December thla velah kan ram hruaitu turte kan thlang dawn a, Pathian râwn chungin fimkhur takin, party sawrkar ni lo, mipui sawrkar siam turin duhthlanna thinghlim takin i inbuatsaih ang u.

- H Sangliana