Written by
- James Ramdinmawia

THINGTLANGPA, I LA MAWL TLUANG ZEL DAWN EM?

Kan ram politics han thlìr hian, kan ram roreltute hian thilṭha tam tak chu an ti ve ngei mai. Sorkar kan lo hrawn tawh te hian hmasawnna an thlen lo hul hual chu a ni bik lo. Mahse kum 30 chuang teh meuh mai State puitling kan ni ve tawh a, mihring lah chu nuai sawmpakhat awrh chauh kan awm a. Tun thlenga ei leh bara kan la intodelh lo te, State pachhia, sum thawhchhuah nei mang lo, Central Drip khai, ṭhenawm State te’n an ṭhansan kan la ni tlat mai te, ṭhalai hna nei lo tam tak kan teihawitir mai maite ngaihtuah hian, Sorkar kan hrawn tawh te-ah hian hmasawn leh chuang turin beiseina sang tak neih a har hle a ni.

Mi State te chuan hmasawn tumin ṭha an tih ber an vote mai a, keini State ve thung chuan hmasawn tum lem lovin tlinga kan rin, min bum thiam thiam, insawi lian thiam thiam kan vote mai ṭhin niin a lang. Hei hi a bikin thingtlang lamah a hluar hle. Kei pawh hi thingtlangpa ve tho ka ni, kan harhchhuah a ngai khawp mai. Aizawl khawpui hi chu an zia viau, Party ruihchilh hi a mihring cheng aṭanga chhût phei chuan tlem tak an ni. Party General Headquarters, District, Block, leh Unit level-a mawhphurhna chelh chin bak hi Politics-ah an inhmang lem lo a, Primary member phei chu an tlem viau ang. Neutral tam zawkna hmun a nih miau avangin Aizawl khawpui voting behaviour hi chu thingtlang lam nen chuan a inpersan ṭhin viau, 2013 Assembly Election Result khan hei hi a tichiang viau awm e.

Thingtlangah erawh Sorkar hnathawk tih loh zawng hi chuan Politics an ruihchilh deuh vek tih theih a ni. Unit leh Block velah hruaitu ni kher lo mah se, eng Party emaw berah chuan Member an ni deuh vek mai a, an ruh em em a, an ṭang ulh a, ṭhenawm khawveng leh mahni laichinte nen ngei pawh an inhmu sakhi hial ṭhin. An biala Candidate hrang hrangte zingah tu nge ṭha ber ang tih lam an ngaihtuah lo a, an Party Candidate chu eng ang mi pawh ni se, Vawkpui pawh ni se an ṭan hlur mai ang tih tur khawpin an rilru dawi âtin a awm a ni. Chutiang chu Aizawl khawpui-ah chuan a ni ve hauh lo.

Nang Thingtlangpa, i mawl lûat avanga i retheih rei tawh zia hi i ngaihtuah ngai em? I mawl lûat avanga Mizoram-in Sorkar ṭha kan neih theih loh reizia hi i hria em? I Party Member-pui, Hnam Rûn leh Bhavan vel bèl pha, Aizawl Pa-ho an hausak thûr thûr laiin tun thlenga i la rethei bik hi i ât vanga i cho chhuah a ni tih i hria em? Kum nga chhunga i dinchhuah tiamtute kha kum nga chhungin Crorepati an lo ni hman a, nang erawhin mei alh i la en tlawk tlawk a nih kha. Party ruihchilh lovin Neutral rilru takin Vote lo thlak ṭhin ta la chu, System ṭha tak hnuaia hmasawnna chak tak chuan i dinchhuahna a rawn thlen daih tawh ang maw le. I harhchhuah a hun e.

Eng Party berah emaw Member i nih loh chuan an Sorkar hunah hamṭhatna i chang ve dawn lo tlata i inhriatna kha Aizawl Pa bumna che a nih kha. Sorkar kalphung dikah chuan Ruling Party Member ni lo mah la hmasawnna chuan i tapchhak zawl a rawn thleng tho tho ang. “Kan lo Sorkar ve tâk hlauh chuan keini chhungkua hi kan dingchhuak ve ngei tawh ang,” tia ṭhangkhat lian zet beiseina sang tak nena eng Party emaw bera i lo ruh ve ṭang ṭang ṭhin kha inchhirna chang hre ve tawh em em teh. In party chu an Sorkar ngei, mahse kum 10 chhungin Nuai khat i beisei kha i dawng ta em? Nuai thum i beisei hi i dawng ngei ang em? Dawng pawh ni ta tehreng la, kum 10 chhunga rim tak leh ṭhahnemngai taka tute emaw i lo campaign-puinaa i hlawhchhuah atan chuan beitham i ti viau lo maw? Kum 10 chhunga i hlawhchhuah kha Minister thlahnih hlawh zat lek asin. Tu emaw tihausa tur ringawtin ti nge i lo phusak ve chîam.

Kum nga chhung emaw, kum sawm chhung emaw-a dinchhuah i lo inbeisei ve lai khan in Block OB te bak dingchhuak an awm ngai em ni? In Unit OB te pawh khan kum 10 chhungin Contract Cheng Nuai 5 man vel bak an thawk mang hlawm hlei nem. Party-a i ruh chhan khan lukhawng a nei lo hle tih hre ve tawh em em teh. I mawl rei ta lûa e. Aizawl Pa, inkawmngeihsa emaw, nakina la inkawmngeih leh tho turte khan i ṭhenawm khawvengte nen khan an indotir che u a. In hmuh phakah na taka inbei angin an lang a, nangni ṭang em emin in lo inbeih phah a, ṭhenawmte pawh ni se, Opposition an nih chuan hrek char char duh hial khawpin in thinlung an ṭhen darh a. British hovin India awpbet tura an hmanraw ṭha ber “Divide and Rule Policy” hmangin Aizawl Pa ho hian anmahni tihhausak belh turin an ṭhendarh che u a, an awpbet tlat che u a nih hi. Anni chu party hranga mi mah ni se, tun hma aṭanga lo inṭhianṭhasa an nia, chhiatni ṭhatni leh eizawnna thlengin an induhsak lutuk. Chu mai a ni lo, Hnam Run, Bhavan leh Durbar Hall tih vel bèl pha chin chu Ruling leh Opposition pawh a rukin Contract an inpe ru fo. An hausakna turin in ṭhenawm khawvengte nen an indotir mai mai che u alawm.

Kum nga lo kal leh tura Opposition lama i ṭan leh hlauh phei chuan i rethei leh tlawk tlawk dawn tihna a ni a, i tan 'risk sual palh' a hlauhawm viau tiraw? Chuvangin chaw-dang-ral uma phe phe lovin harhchhuak la, 'Neutral' ni tawp rawh; rawng bik nei nei duh tawh suh. Neutral i nih phawt chuan eng party pawh ruling se inthlan laia an tana i hnawksak miau loh avangin hamṭhatnain a kal kàn lo ang che. Neutral ni la, Candidate ṭha ber nia i hriat leh CM ṭha ber tur nia i hriat awmna Party kha vote tawp la, chutiang veka mi dang pawhin an tih chuan Candidate ṭha ber ber leh CM ṭha kan thlang chhuak ang a. Sorkar ṭha, System ṭha a lo ding mai ang. Tichuan System ṭha hnuaiah chuan Development-in i in chhung a rawn rap ve tawh ang a, 'risk sùal palh' i nei tawh lo ang. Tunah khan 'neutral' i ni thut thei lo a nih pawhin Candidate zinga ṭha i tih ber kha, in Party mi ni kher lo mah se vote pawp rawh, tu mahin tu nge i vote an hre thei lo. Kum 5 / kum 10 chhung retheih leh tlawk tlawk i duh nge, Development i vote chhuak dawn. Sorkar ṭha i vote chhuah loh chuan Aizawl khawpuipa'n a tuar dawn lo, nangmah bawkin i tuar leh dawn. Thingtlangpa, i la máwl tluang zel dawn em?

- James Ramdinmawia