Written by
- Lalhruaitluanga Bawitlung
MNF SAWRKAR MUALPHONA THUPTU COVID-19
Sawrkar sum harsatna chhan hi mipui rilru hruai kâwi thei turin Covid-19 Pu Zoramthanga'n a puh daih piah lamah eng nge thil awm tih hi Mizoram mipuite hian kan chhui chian a ṭul tak zet a ni. Inrenchemna nei miah lovin MNF sawrkarah hian sawrkar hnathawk an lak vak vak avangin sawrkar hnathawk hlawhah sawrkar sum a kal duak duak a, kum 2018 aia 2020-ah hian sawrkarin a hnathawkte hlawh atana a sum sen hi cheng Nuai 132735 chuangin a pungchho a ni a, hei hian kan sum dinhmun a tichhe em em a, kum 2020 hian kum 2018 aiin MNF sawrkar hian ram rotling tur hmasawnna atan hnathawhna tur sum a dah hi a dah tlem daih zawk a, cheng Nuai 29322-in a dah tlem zawk a ni. Hei hi tun Coronavirus hripuiin kan ram a tihbuai hmaa thil thleng vek a ni. Chuvangin he hripui hi MNF sawrkar mualphona khuhtu remchang ṭha tak a tih loh theih loh a ni.
7th Pay-a sawrkar hnathawk hlawh pung tur zat khatih lai kum 2018-ah khan mithiamte'n an chhut danah chuan Cheng Vaibelchhia 563 a ni. Sawrkar hnathawk downsize tumin hma lak a nih laiin hemi awmzia chu sawrkar hnathawk an lak belh vak tihna a ni. Tin, Congress sawrkar kum hnuhnung 2018 khan sawrkar sum hmuh 'revenue receipt' in sawrkar hmanchawp 'revenue expenditure' aiin a tamna Revenue Surplus 6.90% (`1533 Crore) Mizoramin kan nei kha a ni a, amaherawhchu a hnu kum khat hnu lek MNF an han sawrkar hnu nikum 2019 khan MNF sawkar chuan sawrkar sum hmuhin a hmanchawp a daih ta lova, chutichuan a lo deficit ta tihna a ni, indaih lohna hi Revenue Deficit 2.24% (`594.73 Crore) kum khat chhung lekin an nei hman.
Budget pumpuia sum hmuh (total receipt) in sum hman ral (total expenditure) a daih lohna Fiscal Deficit pawh Finance Commission in a hlauhawm china an tuk 3% aiin a chanve chauh 1.59% (`352.93 crore) in kum 2018 khan a tla hniam tawh a, amaherawhchu MNF-in sawrkarna kum 1 lek an chan chhungin a hlauhawm chin 3% let thum 8.34% (`2215.09 Crore) in a pung chho a ni. Congress sawrkarah kha chuan Mizoram sum dinhmun a ṭha em em a, khatianga sawrkar a kal zel kha chuan sawrkar hnathawk hlawh punna cheng Vaibelchhia 500 a daih lutuk, kum 2018 khan sawrkarin hma thar la lovin a kal dan phung pangngaiin kal se sum indaih lohna 'Fiscal Deficit' neih ngai miah lovin 'Primary Surplus' kan nei tawh a, ram hmasawnna tur atan hma thar la turin Mizoram sum dinhmun kha a ṭha veng vawng hle a khatiang anga dinhmun ṭha kha tuilêt hnuah vawi khatna a ni hial awm e.
Mizoram in Central
aṭanga a sum hmuh hlawm lian ber ber Central chhiah tlingkhawm Mizoram chanvo hi kum 2018 khan cheng Vaibelchhe 3502.96 niin MNF sawrkar hnu kum 2019 khan Cheng Vaibelchhia 3017.80 ah a tla hniam a. Central sawrkarin budget indaih lohna Finance Commission aṭanga rawn kal ṭhin Post Devolution Revenue Deficit Grant hi kum 2019 khan Cheng Vaibelchhia 2716 niin kum 2020 hian a tlanhniam a, Cheng Vaibelchhia 1422 chauh a dawng thei tawh dawn a.
Mizoram in kan sum thawhchhuah ve chhiah aṭang leh hmun dang aṭanga kan lakluh hi Congress sawrkar kum tawp ber 2018 khan cheng Vaibelchhia 1176.65 niin MNF sawrkar hnu kum khat chhung lekin cheng Vaibelchhia 1032.99 ah a tlahniam a ni.
A chunga kan sawi aṭang khian hripui hi lo thleng lo pawh ni se tun sawrkar hi nikum 2019-a sawrkar a kal dan ang kha chuan sawrkar hnathawk hlawh hi an daih a rinawm tawh lova.
Heti hian sawrkar hnathawkho hian Covid-19 hripui avanga sawrkar sum mamawhna avangin an hlawh hi sawrkarin cut-sak a tum emaw an ti a, an hlawh chungchanga buaina hi sawrkarin sum lakluh a tlem tual tual laiin a hmanna tur pung zawngin, mahni sum lakluh mil lovin khawsakna a tihsân avang zawkin a tawpah hnuaia hnathawk te hlawh pek tur nei leh lo tur khawpin sawrkar hnathawk a lak vak vak te hi sawrkar hnathawk lai ho vek hian an dinhmun hetianga a chhiatna chhan hi a ni tih mi fing zawk tura a ngaih te hian zuk hai tlat nia maw le!