CHAKAI NUFA
A KAMKEUNA
Inzirtirna kawnga thawnthu lar tak, vawiin thlenga khawvel huapa sawi hlawh, Mizote pawhin kan sawi uar em em ṭhin chu; chakai nufa kal inzirtir dan chanchin hi a ni awm e. Chakai chuan a fapa hnenah, "Eng ngati nge khawmualah saisir zawnga i kal thal haw haw zel le, kal dan dik a ni lo, ngil takin kal ta che?" a ti a. A fapa chuan, "Ka nu, engtia kal tur nge ka hre hlei nem, kal dan dik chu min zirtir phawt la, i kal dan angin ka kal ve mai dawn a lawm!" a ti a. A nu chuan a’n zirtir ngial a, mahse, a fapa kal ang bawk chuan a kal saisir leh haw haw tho si.
A fapa chuan a nu kal dan chu uluk takin a lo thlir reng a. A tawpah, "Ka nu, ka kal dan ang bawkin i kal tho va, engmah danglamna a awm chuang hlei nem; nangmah aṭangin zir chhuah tur reng ka nei lo ve," a ti a. Hmasawnna reng an nei chuang lo. A awmzia chu, mahni insiam ṭhaa chu chu a taka nunpui phawt loh chuan, mi dang dik lohna ngaimawha zilhhau ṭhin hi thil sàwt lo ber a nih hmel hle. Chuvangin, mimal; chhungkua; khawtlang; pawl; kohhran; Sorkar thlengin he thawnthu tawi, zirtir ṭha tak nei hi kan ngaihtuah zui a ngai hle ang.
CHAKAI NUFA KAN ANG
Mizote hi kan thluak a ṭha a, engkim hi a hranpaa zir em em ngai lovin kan thiam zung zung thei a; thil ṭha leh ṭha lo pawh mi tihdan la chhawng thiam tak leh la chhawng chak em em ṭhin kan ni. A bikin khawvel sualna chi hrang hrang leh chìn ṭha lo phei hi chu kan la chhawng rang hle ṭhin. Khawvel hmun danga chin ṭha lo (bad practices) Social Media hrang hranga kan hmuh thil thar tam tak, Zorama la awm ve mai lo tura kan ngaihte thleng hian kan ṭhalaite hian tawnhriat an lo nei hman zel a, a awm lo emaw kan tih ṭhin hi a lo awmin an lo nei ve hman zel tawh ṭhin. Nu leh pa mawl zual deuh phei chu min tlan khalh hneh tawh lutuk a, bum fin zawh loh hial kan ni tawhin a lang. A ṭha zawng pawhin bungraw ṭha leh changkang (materialism)-ah phei chuan, Khawvela thil ṭha leh changkang ber berte hi kan hmelhriatin a takin kan lo nei ve zung zung hman ṭhin hi thil mak tawpthang chu a ni. “Pawisa a awm lo, pawisa a vang, sorkar rethei kan hrawn," tiin kan iak kan iak chung hian, thil ṭha ber ber leh changkang ber berte chu kan lei pawp pawp thei tho si ṭhin hi, Isua zirtirte anga hak lai nen chauha khawsa ṭhinte nen kha chuan tehkhin rual kan ni ta lo ve. (Mat. 10:9-10)
KAN INTIHHMUH ṬHA LO CHU?
Khawvel changkanna avanga in (building) ṭha, bungraw ṭha (Materialism) lama kan intlansiak chur chur lai hian, a nei pha ve lote pawhin neih phak ve phét tumin an theih dan kawng kawngin sum leh pai an zawng a; an phi ruai ṭhin. Zah leh mawihawih pawh dawn tawh bik hek lo; a ham theih theih an hamkhawm a; ruihhlo, man to, hlawk thei tur, rangkachak, lunghlu, ralthuam hlauhawm, sumdawnna atana hlawk apiangah tlanin kan ram chu India rama State hlim ber, sualna chi hrang hrang tamna nambar pakhatnaah min hlangkai ta mek chu a ni a, zah nachang lah kan hre der si lo. State hlim bera puan kan nihna chhan hi Pathian tih loh chu a awm vek emaw tih mai tura khawvel hlimhlawpna chi hrang hrang a tam vang hi a ni mai lo’ng maw? Pu Ngurthangvela’n, "Sodom leh Gomora kan iang zo ta," a tih kha a va'n lo dik tehlul em! Ruihhlo chi hrang hrang kan hmelhriatna chin hi kum 20 lek la ni mah se, kan ṭhalaite’n an thih phah nasat tawh dante han thlir hian Covid-19 (SARS Cov2) aiin Ruihhlovin min nuai na zawk a nih hi! END Report thar bera a lan danin kum 20 liam ta chhung khan Mizo ṭhalai ruihhlo vanga thi- mi 1,775 an awm a. Kum tin ruihhlo vanga thi mi 88.75 awm ang kan ni. Natna hlauhawm, hripui leng, awmlai leh chetsualna chi hrang hrang vanga thi ni se’ng chuan, lung a dam deuh tur; India ram puma Kristian tam berna dawttu chenna ram ni si, ruihhlo hlauhawm avanga heti taka nunna chan kan ngah ṭhin hi a lungchhiatthlak takzet a ni. State hlim ber tia puan ni mah ila, kei zawng ka hlim thei lo; ka zak ngawih ngawih ṭhin. Ruihhlo vanga thi zingah hian mipa 1,561 awmin, hmeichhia 214 an la tel zui bawk vei nen, kohran leh mi thiam ṭhenkhatin zu ringawt kan buaipui a, zu kan ruih vak vak lai khan ruihhlo hlauhawm ṭha lo dang kan ngaihthah a; chìk taka chhût lètin zu vanga nunna chan chu mi 500 chuang awrh niin a lang. Chuvangin, tun inthlanpui hnaih tawhah hian zu ringawt ruihpui tawh lovin, ruihhlo hlauhawm dang zawng zawng leh smuggling huap hian policy mumal tak kalpui a hun tawh takzet zawk a ni. Tunah phei chuan ruihhlo hlauhawm zuar leh ngawlvei thar an pung nasa em em a; ralthuam hlauhawm leh smuggling-a sumdawng an tam sàwt hle bawk. Sawi ringawt lovin kan politician, kohhran leh NGO, mimal, chhungkua, khawtlangte hian a taka thawh a, a tiha tih a hun ta hle.
A TLANGKAWMNA
Kan thawnthu tawi zirho khi ngun taka bihchian chuan, chakai nufate khian engmah inzirtir chhuah an nei lo tih kan hre thei awm e. A chhan chu a zirtirtu berin kal dan dik a zirtir thiam loh vang leh, a chin dan ngai bak thiam dang a neih loh vang a ni. Ruihhlo hlauhawm pawh hi kum 20 chhung zet kan do tlang ta. Do dan kawng hrang hrang seminar, kawngzawh, lem inziahsiak, essay inziah siak, musical concert, drama, radio, DD, film, media, leh programme hrang hrang hmangin kan bei nasa tawh hle. Mahse, tun thlengin kan la hlawhchham a; ruihhlo a hluar tual tual a; ruihhlo ngai an pung tual tual a, ruihhlo vanga nunna chan an tam tual tual bawk. Chhung tinin hmarcha kan ei nasa, naupangin an ei ve chuan kan ngaithei lo ṭhin, hmarcha ei ve lo turin duh hle ṭhin mah ila, chhungkuaa kan ei chhung chuan ei hun an nei veleh nge nge ṭhin. Ruihhlo pawh hi eng ang pawhin dovin kan fate hi ruihhlo ti lo turin fuih chamchi ṭhin mah ila, nu leh pate'n ruihtheihthil chi hrang hrang meizial, zu, sahdah, khaini, gutkha, kuhva kan tih khum reng si chuan kan tu leh fa ṭhalai rualte hian, chakai nufa kal inzirtir ang maiin kan kal dan zel an rawn zir a ni ngei ang, tun thlengin a saisirin kan la pen tlang dial dial ni berin a lang.
Newmai News Network June 20-in a tarlan danin Mizorama chhungkaw 56,584 zingah Below Poverty Line (BPL) chu 19.63 % an ni a, chuti a nih chuan chhungkaw nuai 2.8 aia tam BPL an awm tihna a ni. Hei hi BPL baseline survey 2016 anga chhūt a ni. Heti khawpa mihring cheng tam lam phu loh khawpa BPL tamna si hi, India rama ruihhlo hlauhawm tih ching leh tawlhruk tamna kan ni thei bawk si hi, ngaihtuah chian chuan BPL awm ve miah lohna Kottayam district, Kerala nen chuan kan inang lo hle. Kum tin ruihhlo do nan leh tawlhruk nan sum tam tak tak kan seng a, mi hausa aiin, BPL chhungkaw member aṭangin ruihhlo bàwiha tang leh thihpui an tam zawk nia ngaih a ni lehnghal vei nen; chuvangin, kan Zoram nun leh kalsiam hi her danglam a pawimawh tawh takzet a ni e.
-Dr. C. Lalrampana