Written by
- Vanhmingliana
Dawrpui

MI PUITLING – MAWHPHURHNA HRIA?

India ram Sawrkar hian tihpuitlin tur mawhphurhna lian tham tak mai insiamin, kum 2014 BJP an lo sawrkar khan ṭan phat an nei a, chu chu “Swachh Bharat Mission” tih a ni. Faina campaign - beihpuithlakna niin bulṭantu pawh kan India ram Prime Minister – Narendra Modi ngei hi a ni. An auhla (slogan) pawh, “Faina lam pan turin pên khat tal pawh” tih a ni nghe nghe. Thil ṭha tak a nih rualin hautak tham ták pawh a ni nghe nghe.

India ram hi ram lian pui, tunah phei chuan khawvela mihring tamna ber, ṭawp zet mai ti ila kan sawi sual awm lo e. Pu Modi-a chuan a hmasa berah Varanasi khawpui then thianghlim hna a’n project nghal a. Varanasi hi India State hmasa lam Uttar Pradesh-a awm, khaw upa kum zabi 11-na BCE vel aṭanga lo inṭan tawh, chutah chuan Ganges - lui thianghlim an tih, sakhaw biakna kalkhawmna hmun, thlarau lam khawpui ang hiala Hindu hovin an ngaih chu a awm a. Chu khawpui thenfai hna chu beih ṭan a ni a, mahse vawiin thleng hian zawh a ni ta tih phei chu hriat a la ni lem lo, km 82 bial vel a ni a, a hautak bawk ém a ni.

Ka sawi chhuah duhna chhan tak chu ‘Faina leh thianghlimna hi mi tinte mawhphurhna a ni’ tih hi a ni. Pathianin leilunga thil awm zawng zawng a siam zawh khan mihringte hi awm mai mai turin min ti lo va, thilsiam zawng zawng chunga mawhphur turin mihring hmasa berte kha thu a pe nghal a ni. “Pathian chuan anni chu mal a sawm a, ...tuifinriata sangha chungah te, chungleng sava chungah te leh leia thilnung awm zawng zawng chungah thu nei bawk rawh u,” (Gen1:28) a ti a. Mihringte hi neitu/enkawltu (steward) hna pein an ṭhatna tur ang zela enkawltu tura ruat kan ni. A tiriraltu leh tichhetu nih hi siam kan nihphung a ni lo hrim hrim tihna a nih ber chu.

Kum 1954 hmalam, Lal kan neih hunlai te kha chuan Mizote hi ṭha taka ram humhalh leh a chhe tur veng tlattu, lo neih chu eizawnna ber ni mah se la, ram kang chhe tur leh ngaw chereu turte venghim tlat ṭhintu kan ni. Khawsak awlsamnain a rawn hrin nge, kan rilru hian ram duat leh hmangaihna lam hi a hawi pha ta lo nge; kan duhâmin mahni hma kan sial ta lutuk pawh hriat theih a ni ta lo. Ti em ema kan Zoram ngâw leh luite kan tichhe ta mai hi, chhuan-mang-rorel tih chu kan ni ta ber a lawm lè!

Kan hmuh phak lui zawng zawng kan tichhe mêk a, mi hmuh loh laia leivûng paih chîngten motor trip tam tak lui dungah an paih lût a. Ruah a sûr a, tui a nú lutuk a, thlit fim theih loh, mihring ei atan pawh tlak zo lo leh tui pump khâwl lian tichhe zel duh khawpa mahni hmasialte avang hian, chhiatna kan tâwk mêk a nih hi maw! Sawrkar leh khawtlang hruaituten an ngen mawlh mawlh pawha luikawra bawlhhlawh lo la paih lui ṭâlh te, cement bag ruak, tui plastic bottle, polythene ip luikawra paihte hian bawlhhlawh dang a khuapkhâwm a, a zawpin a ṭawih ve mai thei si lo va, mi dangte tan thil pawi tak a thlen ṭhin a ni tih hi ngaihtuah phâk ṭheuh ang u.

Kan in bul luikawr pawh hi hlawhfa lain vawi eng zat nge tihfai hna leh a chhe siam ṭhain kan thawh chhuah tawh ang aw, tih hi ka rilru tinatu tam ber pakhat chu a ni. Miin bawlhhlawh an paih luh loh nan a chung zawng zawng net-in kan khuh vek a, mahse, a karah an la paih lût lui duh fo mai te hi mak chu kan ti ve ngang mai. Heng bawlhhlawh inhnâwkkhawm zawng zawng hi fûrpui a lo thlenin kan Aizawl chhehvel lui zawng zawngah a lût thla a, suar leh kurung zawng zawng a cham ta pût mai a, nungcha leh a bik takin sanghate tan awm ngaihna a awm ta lo. Heng plastic thil reng reng luia lût hi kum 1000 ralah pawh a chhe thei tawh lo!

Pathian nung betu inti, Chawlhni apianga nalh taka inchei a, sual nei lo ang maia inkhawm ṭhinte hi kan inngaihtuah chian a va ngai em! Kan ram ṭhenawm zawng zawnga chèng te hian min rawn siam ṭhatsak dawn miah lo. Ramngaw leh luite’n an daih rei loh chuan nang, concrete building ṭha pui pui nei pawh khàn i daih rei bik dawn hauh lo a nia.

A bul ṭannaa ka rawn sawi tak “Faina Beihpui” lam kha mahni rilru ṭheuha beiin theihtawp i chhuah ang u. Sawrkarin ṭhahnemngai takin ‘Ṭawih thei’ ‘Ṭawih theih lo’ paihna motor min thawhsak a, heta paih luh ve maite hi chu i peih ve hram hram ang u khai!

Kan Zoram hi chhan tlak a la awm a, pawn lama min dotute ai mahin keimahni, a chhunga chêngte indona hian pawi a sawi thui zawk mêk a nia. Kan hnukpui – kan ramngaw leh luite hnuk a chah hma ngei hian, “Mahni mawhphurhna hria, tipuitling ṭhin mi, mi puitling” nih I zir ṭheuh ang u.

- Vanhmingliana , Dawrpui