Written by
- C. Lalengkima
Vaivakawn

Tlang sawi vel VC/ LC te hi...

Village Council leh Local Council te kan thlang ta a, VC/ LC hi hna hautak zet a ni a, chutih rualin kan ngaisang tawk lo deuhin a lang. Tlang sawi, kan VC leh LC te hi in bihchiang teh ang. 

Mi tam tak chuan VC/ LC te hi ni za hlawh sem leh gas sem tawk emaw kan ti a, kan hriat dan a fuh lo. Kan beisei dan pawh a dik hek lo. An hna ber pawh thingtlang lamah chuan ni za hlawh (NREGS) sem leh lo tur ram ṭheh vel bak  nei vak loah kan ngai a. Aizawl khawpui a LC te pawh gas sem leh bawlhhlawh paih buaipui tawkah kan ngai niin a lang. Hna ropui leh ṭha tak niin kan ngai lem lova,  khaw khata pa rawn pawh ni pha chiah lo, sorkar hna pawh thawk pha ve lo te, leh  kohhranaah pawh Upa ni phak lo te in hmanna turah kan ngai fo ṭhin. 

Sorkar lamah pawh certificate vel kan duha a dilna thil tel tur lo pe chhuak tawk vel, sorkar hnathawk te tirhchhiah ang lek lekah kan ngai a. Sorkar hnathawk ṭhenkhat chuan an hnathawh peih loh, data collect leh survey lo tih tir tawk lah bo lo. Tlawmngai pawl chak deuhnaah phei chuan VC/ LC chunga lenga khawtlang thuneihna pawh nei zawka in ngaite an lo awm vei bawk nen.Ruling MLA bial nih chuan MLA fund tenau hna thawka contactor tenau emaw ti tawk pawh kan tam viau awm e. 

Mahse, a nihna takah chuan in VC/ LC te hi mipui sorkara a bulṭhut, a innghahna an ni.  VC/ LC te hi sorkarin kan veng/ kan khua a thuneitu a hriat leh pawm awmchhun an ni. Pawl dang, kohhran emaw tlawmngai pawl dang hi chu thuneihna hran leh inenkawl dan pawh a hran nei an ni. Sorkar tan chuan an mit leh beng, an kut leh ke ber an ni a, ngaipawimawh leh thuneihna neih hi an phu a ni. VC/ LC te hi huapzo, tih bik nei lova mitinin kan thlan tlin an ni a. Mi tlawmngai tura kan pem buhbel pawh ni lo, a chuha chuh ngat an nih avang hian an lakah kan beiseina pawh a sang a, an pawimawh bawk. 
Sorkar hmei mai maw Mizo­rama LC/ VC dan kan siam te hi en ila, thuneihna a pek leh tih tur a pek hi a tlem khawp mai a. Mahse, a nihna takah chuan sorkar policy te sep ber aṭanga a lian ber thlengin kalpui leh enzui a, buaipui tura beisei an ni. Lawmman tlem te in, thuneihna zim te pe in zau taka rawngbawl leh khawtlang enkawl turin kan beisei a. Sorkar lamin kawng tinrenga an tihbuai hnuah thil fimkhur pui ngai leh dik deuh ngaihna laiah VC/ LC kan ring zo lova, tlawmngai pawl kan ruai leh bawk si. 

Tlawmngai pawlte kutah dah vek law law se tih dawnin an tlin dawn lo nasa mai si. Sorkar hmei ang deuh a, rin ve si, rin kim tak tak ngam si loh te hian kan kal emaw ni? A sum sem thei department te phei chuan an hau a, a sum sem ve  thei lo te thlengin koh leh tirh tehah an hmang a. Meeting leh training an ko zing dup a, chu lah chu an sawt pui vak loh chu thuhran nise, a hna ṭhulh zawngin chawhma lamah an han ko chut a (chawhma lama meeting an koh chuan nileng a hna ṭhulh a ngai). An tute rual, khawpui a sei lianin thingthlang hmasawnna an enkawl a, duh ang leh beisei angin a kal zung zung lova, an tute rual in an vin an vin a. Khawtlang leh veng tan an tlawm duai duai fo ṭhin reng a ni. 

Kohhran  upa meuh pawh nise an mikhual te zu tur ngaituah sak a ngaichang a awm lo thei lova, an riahna tur thlenga khawtlang suma pek sak ngai te pawh zuk awm a! Sorkar lahin scheme leh policy a ngah tulh tulh a, a tihpuitlinna lam lah chu an ulukin a khirh telh telh mai bawk nen; VCLC nih te hi thil namai a ni lo asin. 

Mipuiin an phu tawk hruaitu an nei em? Mi tam tak chuan kan phu tawk hruaitu zel kan nei mai alawm an ti ṭhin, a dikna chen a awm awm e. Tuna kan VC/ LC te hi kan khua leh veng tana kan phu tawk vek an ni  ngei e. Mahse, heti zawng hian i ngaihtuah ngai em,  Bihar khuan tun hmain hruaitu ṭha an nei ngai lo ni awm tak a nia. Mahse, tuna an CM khu a hmaa mi zawng ai chuan a zia zawk fe ta mai. Bihar khuan an hruaitu ṭha lo kha an phu tawk reng tho a, tuna an CM khu an phu thar ve leh thut a ni hran lo ve. A mi chengte pawh Bihari tho an ni a, CM ṭha chu mipui ṭha lo karah a rawn dawk zawk a, kawng ṭha zawkah mipui a hruai ta a ni. 

Kan VC/ LC thlan tharte hian a hmaa mite hruaina ang thoa awm zui a, mipui phu tawk kan ni ti mai lovin, tun hma/ term hmasa aiin mipui rawngbawl leh inpekna nasa zawk nei thei se. Kan khua, kan veng hian a hma aia hruaitu ṭha zawk leh in pe zawk hi phu ve tawh teh se tih rilru i pu ang u.  

Mi tam tak chuan ruling VC/ LC hi ṭha deuh bik turah an ngai. Mahse, veng hmasawnna tur hi chuan ruling VC/ LC nei aiin VC/ LC nikhua, a ngaihna hriaten hma an sawn zawk zel. Mizoram­ah hian ruling VC/ LC deuh zel kan nei a, mahse a tlangpuiin hma erawh kan sawn lo rual viau. Sorkarin thuneihna leh mawhphruhna a pek baka veng leh khua tana hmsawnna tura ke penna kawng hi chu VC/ LC ah a innghat thui hle. 

Mi tam tak chuan in VC/ LC lawmman a tlem, thuneihna min pe tlem te an tia. Tunah hian sorkar hian thuneihna a ziak bak hi hriatthiamnain thuneihna tam tak a pe bawk a ni. Chu ang te chu khua leh veng tana hmasawnna tur kawng atan an hman thiam a ṭha hle awm e. A lawmman pawh hi a tam lo ve, tumah in VC/ LC hi a lawmman umin an chuh lem lo bawk a, a nihna zawka hi a ni pawimawh leh hlu chu. 

Mi tam tak chuan VC/ LC a in hman leh kohhran rawngbawlna hi thil kal kawp thei loah an ngai deuh thin a. Kohhrana inhmang nasa deuhte phei chu VC/ LC emaw turin an ti meuh lo. A chhan pawh politics leh kohhran rawngbawlna hi kal kawp pui theihah an ngai vak lo a ni. A bikin VC te phei chu hna tesep deuh leh hmasawnna buaipui tur a tam a, thianghlim zo lo anga ngaite kan awm. Kohhran committee aṭanga thlak phah te hial an awm avang hian tih kawp chi an an ngai lem lo. 

Khaw pakhat VC President chu kohhran committee member a ni a. Ani chuan, “Kei chuan VC leh kohhran rawnbgawlna hi a kal kawp theih lohna ka hre lo. Kohhran hi ka dah pawimawh hmasa zawk zel a, chutianga ka tih chuan a fel mai” a ti ve tlat. 

Nia, tunah pawh hian kohhran rawngbawltu ṭha leh fel tak tak khawtlang rawngbawlna tura pen chhuak kan awm thei a, chumi te chuan kohhran rawngbawlna leh khawtlang rawngbawlna hi a kal kawp thei a ni tih kan lan tir ngei a ṭha awm e. Mi tam tak chuan politics hi thianghlim tawk lo in an hre ṭhin a, mahse, hetiang karah chuan Pathian ṭih, khawtlang ṭhatna duh tak taktute pawh an tel a ni tih hria ang u. Tichuan, mi ṭhate pawn politics khelh an hreh lo ang a, nakin zelah phei chuan mi thiam leh mi fel zawkten khawtlang rawngbawlna hna hi an lu chilh dawn a ni. Mizoram hi ram nuam leh ṭha zawkah kan siam theiin a rinawm.