INCHIRHTHEH POLITICS
Insawisel hi chu a pawi lo, inpuh chhiat erawh a mawi lo a ni. Inchirhthehna thu hi kan political field-ah hian kan uar bawrh bawrh khawp mai a, Party tinin an khingpuite beih nan hmanraw ṭhaa kan ngaih a ni. Ṭawngkam nalh tak tak hmangin inthlan Campaign kan thehdarh ṭhin. Kan ramah political party kan din phat aṭangin inchirhtheh politics hi a serh zinga mei ang maiin hmanruaah kan hmang a. Kan inchirhthehna thute hi, political Party-te hlimthla lanna a ni ve bawk a. A ngaihnawm zawnga ngaihtuah phei chuan ngaihnawm ṭhin tak a ni. Kan political campaign dan a changkang ve tial tial a, mahni party manifesto sawi mawi lamah kan kal ṭan ta. Hei hi thil ṭha tak a ni, chutih laiin mimal insawi bawrhban tumna, political Game ṭhing lutuk kha vawrh chhuah leh kan tum emaw ni.
Tun hnaiah Social media lamah insawifiahna thehdarhte a awm ta nawk mai a. Ṭhenkhat chuan mi chanchin sawi bawrhbanna thu thehdarh tur, mi rawihte kan nei hial nitein sawi a ni. Hetiang Game ṭhing lutuk hi chu i bansan tawh teh ang u.
Duhthusamah chuan, mahni party policy sawi mawina hi uar ila, a ngaihnawm ber mai maw le. Sorkarna fawng vuantu hi chuan kan sorkar laia kan thil tih ṭhat leh hmachhawp kan neihte sawi uar ila, party dangin kan party manifesto sawi mawi ila, chutiang hmang chuan mipui hneh tum ila, a mawi ber mai. Amaherawhchu, mahni party manifesto sawi chhuah aia party dang sawiselna thu tuipui party kan awm nite hian a hmuh theih leh tawh a. Press hma meuhva mi dang kan chirhthehna, insawifiahna kan hmuh leh hnua lo dik chiah lo hriat tur a awm leh site a awm a, mipui hmaah mahni mawng kan hlim mai mai zawk a ni.
Engpawhnise, hun kal tawha kan thu thehdarh, party lian pahnihte inbeihna hi thlirlet lawk teh ang. Kum 1996 MP Election-a Congress Party leh MNF-te campaign thu chhuahah khan hetiang thute hi kan hmu a.
MPCC (I) Campaign Committee chuan heti hian thu an thehdarh a, “Kan rama eptu pawlte kalphung hi tawi tein i lo thlir teh ang u.
P.C. PARTY : Human Rights Hlado hmanga Remna leh Muanna min tiamtu, PC Party khan Indonaah min hruai luh tawh kha. PC Party hian Human Rights an chil ral dèr a, remna leh muanna an dai pherh vek a. Chumi hnuah ZORO Hlado leh ZRV Uniform an ha chul der tawh a. Inchimral hlauhawmzia an tlangaupui a, “Congress chu Vai pawl, Hindu nihna” tia mipui zirtirtute ngei khan, Vai-ah pawh Vai kulmuk ber, Janata Dal-te chu chhuang em emin, Zawlpuan an phahpui leh a. Mahni Party hming leh Flag-te pawh humhalh zo lova policy mumal tak pawh nei lo, Janata Dal an zawm theite kha mipuiin mak kan tih hle laiin, PC-ah bawk an let leh ta a nih hi. Mahni thiltuma la hlawhtling ngai reng reng lo, mipui ha hawlh zawng nia an hriat apiang Hladova hmang zel ṭhin PC Party hi mipuiin han zui dawn ila. An Hlado kan thiam ve hmain Hlado dang min chhamsan leh ang a, politik thlalerah kan vakvai mai ang tih a hlauhawm a ni.
MNF PARTY: MNF-te Hlado ṭha em em leh lunglenthlak em em mai, Independence Policy hmanga Zofate min awih lunglen dan leh, chumi avanga tawrhna ruama kan luh dan kan hre tawh a. MNF hote hian Mizo rilru nona lai tak nia an hriat, kan sakhua hi tawktarhah hmangin, “Pathian leh kan ram tan” tih chu auhla berah an hmang ṭhin. Hetiang auhlaa hmangtute hian, MLA inthlannaa an chak loh avang khan Congress MLA-te chu Gauhati High Court-ah, “Congress-I MLA-te hian, 'Kristian Sorkar kan siam ang' an ti a," tia khingin, Sakhaw dang betu India-a an hruaitute hnen thleng thlenga an zu zualko ṭhinte kha chu a zahthlak hle a. An hlauhthawn ang ngeiin, Gauhati High Court chuan thiam loh a chantir ta si a, Tuirial leh UNO Hlado hre phak chin tan chuan Gauhati Hight Court Hlado an chham lehte kha chu, ngaihdan tawk a neih theih tawh mai a, dik pawh a dik ta reng a nih kha.
Vawiin nia MNF leh PC hote khawsak dan ngun taka kan en chuan, kan MNF leh PC hruaitute chuan Hnam damna an tlanguapui ṭhin. Mahse kan hnam natna hre hmasa lovin Tuirial Changel te, America Buhfai te, India Foreign Policy te,HRC te ZORO Policy te, damdawi atan min chawh ṭhin avangin, kan ngeih lo chauh pawh ni lovin, kan na zual tawlh tawlh zawk a nih ṭhin kha.(Mizoran PM Inthlan Thuchah MPCC (I) Campaign Committee. 1996. pp.5-7)
Chutih lai chuan MNF lam pawhin heng thute hi an Campaign thu leh hlaah an hmang bawk a.
1. Congress Party hi Naupang Beram vengtu rinawm lo ang mai kha a ni.
2. Mipuiin Mizoram Corruption tipunluntu leh ram dang mite Vote-a Sorkar siamtu an duh lo: Congress hruaitute leh Congress Sorkar-ah Corruption a hluarzia mipuiin an hria. Ram dang mite Vote avanga MLA tling leh Minister ni thei an nih pawh mipuiin an hria. Inthlan apianga Electoral Roll khawih chingpentute pawh mipuiin an hria. Tun ṭuma Chawngte Biala mi 1233 hming khung lut lui hramtute MP pawh Congress hruaitute tho an ni.
3. Ei zawn nana Congress Party hmangtute an phusa hle: Party mite an phûr thei lo, Eizawn nana Congress Party leh Congress Sorkar hmangtute an phusa nasa hle thung a, Congress party Office nghaktute pawh chutiang mite chu an ni deuh ber. Heng mite hian Congress Party a chhiat chuan, an eizawnnain a tuar dawn tih an hria a, an sum leh an tha sengin hlawhfa thain an bei chiam a ni.
4. Mizoram People Conference chuan, Central-ah CPI te CPI (M) te leh Party tenau dang pawh an zawm ṭeuh niin an sawi a. Mahni kea ding ngam lo, zawm tur zawng reng renga buai Party a ni a. Assembly inthlan khan, Lal hrim hrim policy hmangin Congress an thawhpui a, an duham vang nge? Congress-in a thawhpui duh ta lo a nih kha. Tun ṭumah pawh ram tan eng nge pawi tur an ngaihtuah lo va, eng nge an tih theih pawh an ngaihtuah lo. HPC leh BNU te nen inzawmna thuthlung an han siam ve leh ngawt mai a ni. MNF ep-a, Congress do chung bawk siin Mizorama an hruai mipui tlem te tan hian, eng sorkar nge siam theih an tum le ? (Hruaitu Arsi. Daily News Paper) Dt. 6.May 1996) tiin.
Hetiang thu hlui kan hmuh aṭangte hian kan ram kalsiam leh political party chet vel dan kan hriat chhuah phah awm e. Inchirhtheh politics ai chuan ram tana kan ṭhahnemngaihna au aw hi mipuiah tuh tam zawk tum teh ang u.
- Lalrinliana Colney