Written by
- Malsawmdawngzela Hrahsel

SESSION NEIH ZAWH TAK KHA

India Danpuii hun bituk a neih miau avangin Covid-19 leng karah September 1 aṭang khan Assembly Session neih a ni a, ni thum chhung awhin September 3 khan a tiak a ni. MLA-te an in ṭhut hnaih thei lo a, hmaituamna nen hun an hman a ngai. 

Assembly Session neih zawh takah hian ram tana thil pawimawh tak tak rel a, sawiho niin, MLA-ten zawhna an neihte a concern minister-ten an chhang a ni. Zawhna a lut tam a, hun a rei si lo, member-te tan chuan sawi loh a thlirtute tan pawh a kham awm lo hle. House-a chhan tur zawhna 239 a lut a, chung zinga 237 pawm a ni a, pariat chiah chhan hman a ni thung. Hetiang khawpa zawhna a tam lai leh hun a chep si kara bial bil ringawt leh pute tlawn vanga zawh nia lang thei zawhna zawttute kha rilru chuan a dem ru lo thei lo. 

Zawhna department lamin an chhan loh pariat a awm a, a zia lo takzet. Kan ram rorelna sang bera roreltute zawhna chhan loha a awm fo ṭhin hi chu a pawi a, thleng nawn tawh lo hram se. 

Tun ṭum session hi budget session a ni lo, bill lut tam zawk kha amendment bill niin, private member resolution a lut lo. Hetiang a nih avang hian ṭum dang angin sawihona a ngaihnawm thei lo. Amendment bill hi chu dan tlem a zawnga siamṭhatna mai a nih vangin sawi zui chiam tur a vang ṭhin. Hetiang a nih rual hian member inpuahchah ṭha leh sawi ve hrim hrim tum ni awma lang chu session thlirtute chuan an hre thoin a rinawm. 

Chief Minister
Session-ah hian kan Chief Minister hi a fakawm ṭhin. House a uap lum ṭhat bakah member-te zawhna a ngai pawimawh a, zawhbelhnate a theih ang angin chhan a tum hram hram ṭhin. Hei hian session a ti zahawmin a ti ngaihnawm. Tun ṭum session-ah hian ṭum dang ang bawkin kan CM chuan state budget chu a chi tur a nih thu a sawi leh a ni. Budget hi a chi tur a nih chuan central lam aṭanga project nawr chhuak thiam minister nih a pawimawh dawn hle. Kan CM sawi ka hriatthiam dan chuan kan state budget hi state matching share (SMS) tur tihna a ni. Department hmalakna aṭangin minister viak ṭha leh thluak ṭha a hriat viau dawn. Pawnga taka project siam ngawt aiin CM ṭha tih zawng project siam thiam leh CM hmin thiam nih a ṭul thungin a rinawm. Chutihrualin SMS pek chhuah lamah minister duhsak bik a nei a nih chuan department hmalak danah minister chak teh ngawt a rem lo thei awm e. 

Mau/ rua sorkarin a risk tur thu kan CM-in a sawi a nih kha. Tun ṭum session-a a thusawia min tihnualtu ber a ni. Kan CM hian mau a tuipuina a rei tawh a, eptu lam an nih lai pawhin a tuipui hle. Tunah rorelna an chang a, a dream-te tihhlawhtlinna hun 
ṭha a thleng ta. Risk tur a nih thu a la sawi chauh mai hi mak ka ti a, mau buaipui hi kan CM hian a la hre chiang tawk lo em ni, risk a la tum! A tuipui dan leh a tuipuina rei tawh dan ngaihtuahin 'kan hlawhtlinpui ngei ang' a tih ngam ka lo ring ve ngawt a ni. 
Ka ngaithla fuh lo nge kan CM hian SEDP hnuaia cheng nuai 3 sem lam a sawi ri lo viau mai. SEDP-ah thil tam tak tarlan a ni a, chung zinga mipui bengverhtu ber chu nuai 3 sem hi a ni awm e. Session bera nuai thum semin sawi a hlawh lo hian khua a tihar. 
 
ZPM Leader
Ṭum dang ang bawkin ZPM Legislature Party leader Pu Duhoma thusawi a ngaihnawm hle. A thusawi a dik e, a ṭha e emaw a dik tawk lo, a ṭha lo tih lam chu sawi ka tum lo; thusawi erawh a thiam a, a ngaihnawm ṭhin. Tun ṭumah pawh fact and figure a rawn nei ṭha ṭhin a, kan CM chhaih nasa bertu a ni awm e. Rinthu mai ni lo fact and figure nena thu sawi khauh khauh hi chu ngaihthlak a nuamin, mi a hneh bik ṭhin. Chutihrualin, sorkar han chhaih buai dawtna tur zawhna emaw thusawi a nei lem lo. Fact and figure hmanga MNF sorkara sum dinhmun a ṭhat lohzia a sawi erawh a ngaihnawm piah lamah a bengvarthlak hle. 

Pu Duhoma hian a bial chhung a ngai pawimawh viau nge ni, session-ah hian a bial bil thil a zawt hnem ṭhin hle. Hei erawh sim se ka ti viau. Bialte chu ngaih pawimawh tur a ni teh meuh mai, chutihrualin eptu lam hotupa chuan session-ah meuh chuan bial bil aiin ram pum nghawng thil zawt tam zawk se a duhawm. Bial bil thil hi chu session pawn lamah pawh zawtin a bawhzui theih awm e. 

CLP Leader
Congress Legislature Party leader Pu Zodintluanga hi an leader a nih mai bakah an party-ah experience ngah ber a ni. Chuvangin, an party aṭang chuan session-ah mi mit fukna ber a ni lo thei lo. An sorkarna a la rei loh vangin a la inthlahrung nge beisei a la pha lo tlat. An sorkar chhung khan tih ṭhat tam tak an nei a, tih ṭhat tawk loh pawh an nei ang. Chung an tih ṭhat tawk loh awmte chu sawi chhuahna kawng inhawn hlauin fimkhur takin a la insum zawk pawh a ni thei awm e. 

Session tawp nia Covid-19 dona atan sorkar sum hman dan a lepse kha chu a ngaihnawm viau mai, chhui chian zui tlak a ni. Inrenchemna kalpui sawi sawi si a, a taka kalpui si loa sorkar a puhnate kha ngaihtuah ti thui tak a ni. Ani pui hi mau lamah CM a tuipui hle a, tun ṭum session-ah pawh mau chungchang zawhna a zawt hnem viau. A zawhnate House-ah a zawt hman hlawm lo a, zawt hmanin zawh belhnate han siam se a ngaihnawm viauin a rinawm. Senior MLA a nih mai bakah leader a ni a, a rawn che 
ṭha chho zel turah ngai phawt ang. 

Hmawr bawkna
Eptu lamin sorkar thil tih dik tawk loh lian tham han hailan an nei lem lo. Chutihrualin rulling lam pawhin an thil tih ṭhat mipui sawi zui tham sawi chhuah an nei bik lo. 
Hri leng kara session a ni a, a hun chhung a rei lo bawk nen tun ṭum session chuan keimahah chuan ṭum dang a pha lo. Kan state-a rorelna sang bera roreltute hi mipuiin ngaihven deuh deuh ila, sorkar ṭhat tawk leh tawk loh, minister ṭha leh ṭha lo, MLA ṭha leh ṭha lo tehna atan pawh session hi pawimawh tak a ni.