Written by
- R.Lalfakawma
Seling
COVID – PLUS
Rambuai laia ‘karfiu’,‘salendar’ an hmang rim ang bawk khan - positive, swab sample, contact tracing, mask, social distancing tih ang reng vel chu a awmzia tun kan hai tawh bik lo ve. Tawng chungchang mai bakah kan nunphung, pawl leh kohhran inkhawm thlengin a rawn her danglam nasa ta mai chu a ni a. Politician-te ‘change’ sawi ang lo deuhin hnam anga kan nun dan tha leh mawi tam tak pawh kan hnuchhawn rih a ṭul a; Mizo nih tinuamtu kan nun dan chhuanawmte pawh Mizo tak chungin kan kalpui thei ta lo a nih hi. Thlanrawkpa khuangchawi laia thil inthlakthleng ang em em kha ni lo mah se, kristian sakhaw lo lut tir tluk zetin Covid hripui hian kan hnam nun a her danglam nasa a; dil loh zawk malsawmna tih ang deuhin insiam remna hun ropui a thleng ta a ni ber e.
Ei leh bar thilah:
Hripui len hnu deuhah khan ei leh barah harsatna namen lo tawk thei kan nih avangin thlai chinna nei chuan ching uar turin kan inzirtir a, rah duhawm tak a chhuahin a lang. Phai lam thil a lo luh theih dawn loh avangin kan thla a phang a, mahse tan kan han lak tak tak chuan kha chen phai lam chawhmeh a lo lut thei lo chung pawh khan kan ei khawp chu kan lo thar thei reng mai tih a hriat a, a lawmawm hle a ni. Thingtlang lam ten a hralhna tur hre lo khawpa thlai an han thar thei te hi a neitu tan chuan lungchhiatthlak angin lang mah se, kan intodelh thei a ni tih an lantir a, a ropui hle zawk a ni.
Social Distancing:
Zirna kawnga kan hniam chhan te, competitive exam leh kan eizawnna kawng hranga min tibahlahtu lian ber pakhat chu Kohhran/NGO ah kan inhman nasat vang kan ti ṭhin a. Tunah chuan kohhran inkhawm leh NGO anga hmalakna tam zawk a chawl
ṭhuap mai a; tuna kan awlthawn lai ang hian kan eizawnna emaw, zirna kawngah emaw tha tawp chhuahna hun awm se chu hma kan sawn phah ngei ang. A hma zawnga hun awl (part time) ang chauhva lehkha zir ṭhin; eizawnna kawngah pawh pawl leh kohhran thiltih zawng zawng nen kan ham pawlh avanga hmasawn tak tak thei lo te khan Covid hripui reh hunah pawh social distancing hi ngaihpawimawh zui theih ni se a ṭha awm e.
Ṭhenawm khawveng kan inlen pawh nasa lutukte hian kan ngaihtuahna a la peng a, thil pawimawhah pawh kan insawrbing thei ṭhin lo. A bikin thingtlang angah phei chuan zing, tlai leh zan hun ṭha zawng zawng ṭhian kawm nana hmang zovin chhungkua kan ngaihthah phah a; curfew leh
ṭul bik ni lova pawn chhuak lo va ni tlem te han awm takah chuan chhungkaw mamawh leh nun pawh kan hre chiang ve ta deuh a nih hi.
Vai inchibai ‘namsaste’ leh khawchhakho anga lu inbuk khum mai te hi kut thinga inchibai aiin a ‘bai’ lo bik chuang lo va, a lo him zawk em em mai tihte pawh kan hre chho ta zel a. Kut thinga ‘inchibai’ kher te pawh hi ṭawngkaa ‘chibai’ hian luahlan mai se, mi te leh mi lian tan a nelawm zawk ang a; hrisel leh hrisel lo tan pawh a hahdamthlak zawk ang chu.
April thla tirahte kha chuan ar khual ngam tha duh lo ang maiin mahni in chhungah kan za cheng a. Khung than loh tih takah kan thaw a ipik a, ngaihtuahna pawh kan hmang hlei thei lo chu a nih kha. Tunah chuan pawn chhuah tlem hi ngaiah kan nei chho ṭan a, hetiang a nih zel zawngin zirna leh eizawnna kawngah pawh hma kan sawnpui thuai dawn e.
Kohhran Inkhawm:
Sawi tel hrehawm leh sawi tel chakawm bawk pakhat chu kohhran inkhawm chungchang hi a ni. Keini Kristiante chu tinungtu Thlarau-in a tihnun kan nih avangin kan intuaithar fo a ngai a, tu tih dan takah emaw ‘chung lam top-up’ kan thun fo a ngai. Biak in kan khar tan dawn lai khan ṭhenkhat chuan kan rinna pawh tla fual nghal duai duai turah kan ngai a, berampu ṭhenkhat phei chuan biak in khar kha thih hreh takin an hreh a ni. Mahse, engkim tithei Pathian kan neih avangin ani chuan Biak inah inkhawm thei lo mah ila, kan mamawh tawk tein min chawm ta zawk a nih hi.
Tisaa cheng kan la nih miau avangin thlarau chaw bakah tisa chaw, tisa thilte kan mamawh a. “Tu pawhin hna a thawh duh loh chuan ei pawh ei suh se” tih thu angin kan thawh chhuah a ngai. Tunlaiah chuan ei bar zawnna kawngah mi tin kan ṭul em em tawh a, zing aṭanga zan rei thleng thlenga hnathawk ṭhin kan tam ta. “Kohhran inkhawm leh committee kal kim tum chu hnathawka chhawr tak tak tlak an ni lo” tih thute hi ring lo mi thusawia pawng ngaih ngawt chi niin a lang ta lo ve. Hei chen kan inkhawm loh avangin kan chak lo ta viau e tih a awm chuang si lo va, kohhran inkhawm kan ngah lutuk hi tun Covid denchhen hian han siam rem deuh chu a chakawm teh e.
Chhiatni/ṭhatni :
Chhiat that tawh changa kan mamawh leh thlamuanpui ber te chu ṭhenawm khawvengte an ni thin a; ṭapte tahpuiin lawm te kan inlawmpui liam liam thin. Mahse, Covid hripui a rawn thawh chinah chuan thenawm khawvengte chhiat that tawhah a hma angin bengvar kan chhuah ngam tawh lo va; lusun chhungte tan phei chuan tawrh chhel zir deuh te pawh a ṭul ta hial a nih hi.
Mitthi inah kan zai ngam lo va, mi dang nen inhlat a ṭul avangin kohhran leh YMA Hall angah te kan invui dawn a, chutah pawh mi 50 aia tam kal phal a la ni lo zui. Chhiat tawk kan awm changa chhiat tawk chhungte in leh kawt laia leng lo kan punkhawm dan ngaihtuah chuan a lungchhiatthlakin a Mizo lo hle a ngaihna pawh a awm ang. Mahse, damna na na na thih leh thih tiin chhiat ṭhat chungchangah pawh chhel kan zir a ngai; hrilhhai lutuka kan awm loh nan heng hun atan kan inngaihtuah lawkte pawh a ṭha khawp ang.
Kan boruak hetiang a nih takah chuan a hun mila kan insiam rem thiamte hi a ṭul a; kan zai dawn lo a nih chuan khawhar ina YMA hun zan lama kan hman ṭhin pawh hi a ṭul ber lovin a lang. Tuna a lan danah chuan khawhar inah YMA member-te phone phawih turin kan va kal hi a ni ngawt mai a, khawhar chhungte tan an mitmei ven ve ngai tumhrang bawk si; chu ai chuan YMA hun siam lo va chhungkhat hnai titi-ho thei tura remchanna siamsak hi a fuh hmel zawkin a lang. Tin, mitthi ral chungchangah pawh kuta inpek ai chuan ralna bawm hun a, chutah chuan a ral duh apiangin thlak mai kha a himin a tha zawk hle a, ‘A Mizo lo’ kan ti a nih pawhin hnam dang an inral kan hre ngai chuang lo ve.
Inneih chungchangah pawh mi 50 aia tam lovin an han tifel thek tawh dawn a ni a, a zangkhaiin a buangbar thlak ta lo khawp ang. A hma kha chuan kohhranah/veng pum huapin sawmna lehkha kan sem a, kan hriat ngai pawh ni lo tam tak an lo tel ve bawk a, a chhangchhiatthlak mai mai thin zawkin. Ranpui nen a lawmna siam bung bung a, a tuk lawka ba rulh tan ngai thin ang chi te pawh Covid chuan a rawn um bo ta rih a nih hi. Tunah chuan hautak lo takin mi tlem tein inneihna an hriatpui a, a inneia te lah an hlim loh phah der si loh.
Engpawhnise, mihring ngaihah chuan chhiat that tawh changa kan inbuaipui dante hi vanrama chhawm tlak khawpa ṭha ni mah se khi lamah chuan kan mamawh tawh dawn si lo va, hripui laka kan invenna hmanrua a nih chuan intlawh pawh loh hi nunpui kan tum rih ve mai a ngai a ni. Thil reng reng chuan hunlai a nei vek a, a hunlai hmang thiam apiang mi vannei an ni bawk. Chuvangin hnam anga kan damna leh himna tur ngaihtuahin inhuho nun hi tun hun atan chuan hreh chung chung pawha kan chawlhsan rih deuh a ngai e.