RAM LEH HNAM TAN INENFIAH ANG U
Mizote hi hnam tlem te, humhalh ngai tak kan ni tih kan inhria a, YMA pawhin “Ram leh Hnam humhalh” tih Kumpuan thupuiah kan puang nawn tluk tluk mai a nih hi. Kan ram a zìm vang leh a chhunga cheng Mizote kan tlèm avang ngawta humhalh ngai kan ni si lo. A him lohna chhan ber nia lang chu, a chhunga cheng Zofate hian kan ram kan luah dan leh kan khawsak dan, kan rilru put hmang lo danglam tawh avang leh khawvel danglamna karah hnam nunze ṭha hnualsuatin, mahni hmasialna kawngah kan tlan nasat luat vang a ni thei pakhat ang. Khawvel changkanna kan hmuh hnuah, chumi rema a hnam anga kal lo vin, mahni remhriat dan leh hnam dang ze dik lo rilru phakarnain a tithei fate rilru a luah chho a, a hnam anga dinchhuah duhna aiin mimal hlawkna, mimal dinchhuahna tur lamah ke kan pen chak lutuk ta a, kan rilru a lo inpersan chho ta tial tial a, tun hun hi kan thleng ta niin a lang.
Changkanna leh hmasawnna hi thil sual a ni lo va, amaherawhchu hmasawnna khairual a nih loh chuan inlungrualna a tichhia a, a daih rei chuang lo ṭhin. Mizo hun hmasa lamah pawh pi leh pute khan, khawtlang rorelna fel leh dik, inkhairual an lo ngai pawimawh hle ṭhin a, ‘Dam leh tlang khatah, Thih leh ruam khatah’ an lo ti mai ṭhin a, mi dang aia uchuak taka nun bik a rem lo. Hlemhletna, duhamna, mahni hmasialna nun a leng bawk hek lo. Chutiang taka an inhmangaih tlanna avang chuan ram dang leh hnam dang an lo awt bik ngai reng reng lo. Ni leh thla kara leng; anmahni tukdawl thei tur awm hian an ring bik ngai lo reng reng a ni. Hun a lo kal zel a, mahni hmasialna a lo intuh ṭan a, chu chuan thil ṭha lo hrang hrang; kan politics kalphungah te, ram inrelbawlnaah te, kan khawsakhonaah te, sumdawnna kawngah te nghawng ṭha lo a rawn hring chhuak ta zel a, tun hun hi rawn herchhuahpuiin ‘Ram leh hnam humhalh’ tih chu kan aupui ta nuaih nuaih mai a nih hi. Eng vanga humhalh duh nge kan nih kan tih chuan, Mizo nun ze mawi dik tak par chhuahtir leh duhna te, min chimtu sualna hrang hrang lak ata inhumhimte kan duh vang a ni.
Ram leh hnam humhalh hi a zìka ṭhuai bawrh bawrh ngawt chi a ni lo va, kal paha nuai liam mai chi a ni bawk hek lo. Humhalh kan ngaihna lai; a bulṭhut, a zung aṭanga siam ṭhat a, Mizo hnam nunze mawi; a taka nunpui leh thei tura kan thinlung insiamṭhat a ṭul takzet a ni. Mizoramah hian sualna a pun thu hi chu kan hre ṭheuh awm e, a ṭhen chuan Ram leh Hnam tana pawi tur pawh ngaihtuah lék lovin mahni hmasial ranin kan hmanhlel hle a, Zo nun zemawi, “Sem sem dam dam, ei bil thi thi” tih chu Mizo nunah a lo dál chho ta zel a, ṭawngka chauhva Ram leh hnam vei, mi kuta rul kaw zen tum ran mai, a lum nuam tawk aṭanga “Thlirtu” kan tam ta hle niin a lang.
Hetih mek lai hian sualna hrang hrang ram dan kalha thil tihte chu a pung zel a, eirukna (corruption), zu leh ruihhlo, drugs te chu langsar takin pulpit, public platform leh hmun hrang hrangahte kan dovin kan bei a. Mahse, heng phenah hian sum hlàwkna umin, dik leh dik lo pawh thlu lovin kan insul pel zut zut lawi si. Mi rinawm leh dik, huaisen ngaisang thin hnam kan ni a, tuna kan nun dan en hi chuan mi rinawm fal leh dikna ]antu tan pawh ‘â’ nih hlawhna ram kan ni ta lek lek mai! Dik taka ti ṭhinte aiin, tlema dik lo zawk deuha ti ṭhinten hnehna an chan a, arpa chan an chan zawh theihnate hian beidawnna bak rah ṭha a chhuah mawlh lo. Khaw'nge Mizo nun ze mawi dik tak kha a awm tak? “Thil hlawk apiang kan tan a ṭha lo va, tui kan tih apiang kan ngeih vek kher lo’’. Rinawm taka sawhthing hmun siama hnathawh ai chuan drugs tawlh, kuhva ro tawlh, smuggling te a hlawk zawk ngei ang. Mahse, Ram leh Hnam tlukchhiatna hnar a ni si, kan ram leh hnam min eichhetu hi tihtakzeta “Do” a ngai ta hle mai.
Mipui nawlpui sukthlek han thlir hian, tuilairap nun; “Thil ṭha huai taka ti ngam si lo, thil sual ti ngam tak tak chuang bawk si lo, thlirtu ringawt kan tam hle. Huanpu rinawm lo neih chu a zuva duh a, manager fel lo chuan team a enkawl ṭha lo va, a Champion-pui ngai lo. Kan Ram leh hnam tana huanpu rinawm leh manager rintlak ni thei tur hian kan rilru kan siam thar a va ṭul tak em! Sum leh pai neihte hi thil sual a ni ngawt lo. Hausak pawh thil sual a ni hek lo. Sum kan neih dan leh kan hausak dan kawng erawh a dik a ngai thung. Mahni thawhchhuah ni lo, sum a zawna zawng chi-ah rilru hrisel a awm theih lo. Thlanfim tlaa dik taka kan thawh chhuah hi chu a hman danah pawh kan fimkhur a, a malsawm ṭhin reng a ni.
Mizoram hi Zofate Jerusalem kan ti mai ṭhin a, tlang hrang hrang aṭang pawhin kan ngainain mangan nikhua pawha kan tlankhawmna ber a ni ta. Sahimna zawnna hmun atan chauh ni lo; a chhiat loh nana vengtu nih kan tum ṭheuh tur a ni. A chhunga cheng; a hmun lo nghaktute pawh hian rinawm takin kan lo luah a ṭul a, belhtlak ni thei tura kan lo insiam a ṭul. Chumi tur chuan intodelh tura ṭan lak te, ngaihtuahna dik leh inrelbawlna ṭha nen hmasawn thei tura ṭan lak a ngai a ni. A ram neitute hi kan ṭhanharh a ngai. Mizote hi kan sual lo, thil ṭhaah chuan kan ṭangho thei, sualna hrang hrang avangin Mizoram hi a áwn (tlu ṭep) a, rinawmna leh dikna nena chelh dingtuah kan ṭang dawn nge? A chhiat pawisa lova mahni hmasialna avanga a nam thlukpuituah kan ṭang zawk dawn?
Harh a hun Zofate!
- Lalhmachhuana (Chhuantea), Vice President CYMA