NGUN TAKIN NGAIHTUAH TEH ANG U

Vote pawh ka la neih theih hma aṭanga inthlan campaign-a chhuak ve tawh ka ni a. Polling station aṭanga yard zahnih pawn lamah chuan inthlanni pawhin campaign theih a nih avangin Yard 200-ah blackboard hungin, vote thlak turte hnenah thlakna tur kan lo kawhhmuh ve ṭhin. Amaherawhchu, nihna engmah chelh tham kan la nih ve loh avangin thuril kan hre pha ve lo. Ram buai hma 1965 aṭang chuan nihna neiin ka awm chho ve ta a. Ram tan ka hotuten ti tura min tih chu a hrehawm emaw a hlauhawm emaw, chhun leh zan pawh sawi lovin thu awih takin ka ti ve ṭhin. Pakistan aṭanga kan haw lam, Aivapui lui chhuah chhak deuhva khawthlang tuipui lian mar pung maiah, mau puma mi 120 kan inhnuh kai ṭumte kha hlauhawm ve tak a ni. Kha'ng hun lai khan tun ang hian politics hi a bawlhhlawhin a nu ngai ang tih ka ngaihtuah pha reng reng lo. Kum 1968 a]ang erawh chuan kohna ropui zawk leh sang zawk dawngin Lalpa rawngbawlnaah ka lut ta a. Chuta ]ang chuan party politics chu ka phum ta. Amaherawhchu, ram hmangaih ve si chuan ka tih awm tawk te te a lo awm ve zel mai. Ramin min mamawhna chu hai rual a ni lo.

Kan ram politics kal sual, ram leh mipuiin a tuarna tur nia kan hriatte hi maimitchhinsan mai a har a ni. Tin, Lalpa duh loh zawng tak a ni tih, thlangtu mipuite leh thlan lalte hnenah pawh hriattir hi rawngbawltute mawh a nihna a awm ve tho mai. Chuvangin, rawngbawltuten ram hmangaihna an neih a, roreltute tih dik loh an venpui leh, a sawina hun leh hmun tur taka an sawi ṭhin hi an kuang lo nawra ngaih tur niin a lang lo. Thuthlung hlui zawlneite chu ram roreltu, lal leh upate khalh ngiltu leh Pathian duh zawng leh a duh loh zawng hrilhtute an ni.

Kumin 2023 hian kan inthlan dawn avangin party tin leh mipui kan pháwklék em em tawh mai a. Christmas, Kristiante kutpui hi chu October thlaah pawh hnai kan la tih vak loh laiin, MLA inthlan kum tawp lama lo awm tur chu March thla aṭang pawhin hnai kan ti em em tawh mai a. Christmas aiin kan nghakhlel daih niin a lang. Kan nghahhlelh em emna chhan hi thlarau lam ni lo va, tisa thil, sum leh paia a zar kan zo theih vang niin a lang bawk. Mipuiin eng party ber hi nge tling ang aw tiin ngun takin an thlir a. Tlinga an rin chu an party awmna chhuahsanin an zawm mai a, kan insúlpèl nuk nuk mai a ni ber. Ring dik kan awm ang a, ring dik lo pawh kan awm dawn. Kan rin a lo dik lo a nih chuan post election boruakah a rùkin kan lèt leh zal zal mai dawn ni awm tak a ni.

Mipuite hi eng ngati nge an zat ruai? Sawrkar tur party an bawh fuh lo vang tih an hlau! Eng ngati nge an awm mai mai loh? Eng ngati nge party-a awm kher a ngaih? E le! Ruling Party-in an party mi leh sa chauh tan thil an sem ṭhin vangin. Party nei kher lovin mipui hi awm ta ṭhup ila, a tling apiang kan party a ni mai tur. Chutichuan thil sem pawh a rual deuh ang a. Mipui pawh kan hlauhawm ve deuh tur. Ti ve dawn ta ila, party member-te vote ni lova tlin chu ka ngaisang zawk daih ang. Mahse, kan hotute MLA leh Minister thleng pawhin party tling tura ngaih lamah an insawn kual dun dun mai si a. Kan lo va le lo mai mai tak em aw!

Hetianga zuang lawr ṭhinte hi chi hnih chi thumin a ṭhen theih a. Pakhatna chu mi thiam leh challang deuh, candidate nih beisei pha, an awmna party-a ticket chang lo tura inngai an ni a. Chi hnihna chu, Candidate beisei lo, an sawrkar hlauh chuan contract hmuh theih inbeiseihote an ni a; a pathumna chu, mipui, sawrkar thil sem chan theih beiseihote an ni. Heng hi an zavai hian sawrkar tan phurhrit an ni vek a. Rorel leh remruatna tidik thei lova sawrkar siamtute an ni fo. Kumina kan inthlang turah pawh hian heng hi thil thleng mek a nih avangin a tu pawh tlingin rorel se la, dik tak leh hlemhletna tel lova tih a harsa hle dawn a ni tih a lang reng.

Sawrkar thar turah hian, ram hmangaihtu tak takte leh ram mamawh hria, a tithei tak tak turte hmel kan hmu dawn em? Party tinte fimkhur tura ka duhna chu – candidate thlan chungchang hi a ni. Ram leh mipuite kan hmangaih tak tak a nih chuan, eng emaw avanga mi lar leh mi hriat leh ngainat hlawh, politics leh ram ngaihtuah ngai reng reng lo. Rorelna kalphung pawh hre lo, mi thar te te, tlina sawrkarna siam hrim hrim duh avanga huikhawm hi kalsan tur a ni. Thing tuai ngil ṭha ṭha hi chak atan a ṭha kher lo. Mi puitling leh rilru nghet, a ngaihna hria, ram leh mipui hmangaihtute thlang chhuak rawh u. Tleirawl rual te te hi lakhawm ila, engmah an la hre tak tak dawn lo va, hruai an awl ang tih ngaihtuahna te in nei a nih phei chuan, kawng laka in tlukna tur a ni dawn.

Tin, mipui lam pawh kan fimkhurna tur chu - Zoram khawvelah mi hriat hlawha kawng khata kan lar avanga politics-a zuan luh ve ngawt leh, candidate chuh ve ngawt hi keimahni career thlan lai mai nih theihna a ni tih hriat a ṭha. Chu bakah sum neih chhun ang ang seng a, tling leh si lova dinhmun hniam zawka tlak duai duaina a ni. I inseng da si ang a, hotute hnenah dik leh dik lo pawh thlu lovin contract i dil duk duk mai ang, A bikin rawngbawltu pawimawhte phei chuan ngaihtuah ngun a pawimawh, Zoram hun kal tawhah hian rawngbawltu larin candidate an tlin lohva mipui thinlunga an nihna ngai luah pha tawh lo hi sawi tur an awm nawk a ni. A chhungah luhchilh ila kan siam ṭha thei ang tia lut, politiks li virin a ṭhuai vir nawk nawkte pawh an awm.

Sawrkar thara ka beisei chu, Unit leh block-te insiam ṭhatna hi a ni bawk. Veng chhung leh khuaa Local council leh VC te sawrkar lai party an nih loh va, grant lo kal apianga sawrkar lai party unit-ina a percent lo lak ve tum tlatna rilrute hi tihbo ni rawh se. Unit hruaitu inthlaka pawisa awm ang ang insem hmak mai a, zero balance-a charge inhlan zel nia sawi awmte pawh hi tak tak a nih chuan a tenawm lutuk. Eirukna hi eng level-ah pawh hian a lo nasa em em mai a ni. Inthlan zawh a, department-in an pute campaign-puitu lawmman tur siamsak ngai fo nia langte hi tihtawp theih a va ṭha em aw! Kristian zirtirna hi khawia hman tur nge? Biak ina hman tur chauhvah em ni kan ngaih le? Heti khawpa bible chhiar chhuak tam, thusawi ngaithla tam, Sunday school kalpui ṭha, ṭawngṭai tam bawkte hian i ngaihtuah chiang teh ang u.

- Commissioner Lalkiamlova