Written by
Malsawmdawngzela Hrahsel

Kumthar kan thleng ta

Kum 2019 hmang zoin, kum 2020 kan chuangkai ta reng mai. Kum kal ta khan kan duh lo zawng kan tih te, ṭha kan tih em em, kan tih tak loh te, inchhir ngawih ngawihna leh lawm em emnate pawh kan ṭawng ngei ang. Mahse, khang hun kal tawhte kha koh kir theih a ni tawh lo a, kumthar atana ngaihtuahna sen a hun tawh zawk a ni. 

Kumin atan hian engnge ruahmanna i siam dawn? Kum bul aṭanga ruahmanna siam a, chumi tihlawhtling tura theihtawp chhuah hi thil ṭul tak a ni. Kum hmasa-a i inchhir ngawih ngawihna thlentu ang che kha a thlen nawn tawh lohna atan i rilru siam lawk la, tun aṭanga i inpuahchah lawk a nih chuan kum tawpah a rah i seng ngei ang. Chutiang bawkin, kum hmasa lama tih atana i duh ngawih ngawih, i tih lohte a awm a nih chuan kumtir aṭang hian ti hlawhtling ngei turin ruahmanna siam lawk tawh la, chu chuan hlawhtlinna a thlen ngei ang che a, i nun a hlim phah ngei bawk ang. 

Mihring hi hmasawn zel tur kan nih angin kum tharah pawh hmasawn zel tum ila. Eng hnathawk pawh ni ila, kum hmasa lam aia pen khat tala hmasawn turin inpuahchah lawk ila, chu chuan nangmah mai bakah, ram tan kawng khat talin thil ṭha tak i ti dawn tihna a ni. Mihring ve lem hmasawn miah lo mihring chu mi pang­ngaia chhiar tlak an ni lo a, mihring pangngai nia i inhria a nih chuan nikum lam aiin kuminah hian kawng khat talin hma sawn ngei ang che. 
Hmasawn a hnek a, hnung tawlh zawnga i kal a nih chuan tlak chhiat bak hmabak i nei lo ang. 

Kan hmasawnna tur kawng chu a inang lo hlawm hlein a rinawm. Politician, sorkar hnathawk, dawrkai, kuthna­thawk, zirlai etc. kan ni hlawm awm e. Eng mi pawh ni ila, kawng khat talin kumin chhung hian a ṭha zawnga hmasawn ngei tum ila, chu chuan mahni, chhungkua leh ram tan rah ṭha a chhuah dawn a ni. Tin, kumthar chuangkai zo lo mi engemawzat an awm laia kan chuangkai thei hi thil lawmawm tak a ni tih kan theihnghilh ang tih a hlauhawm hle. He hun min hruai thlengtu Pathian hnenah lawmthu kan sawi mawlh mawlh a pawimawh tak zet a, a duh zawng anga nung tura rilru kan siam pawh hi kan bat a ni. 

Politician-te tan
Politician-te u ram hma­sawnna atana mi pawimawh berte zinga mi in ni tih hria ula, nikum aiin kuminah hian ram tan hmasawnna kawng chak zawka hna in thawh ngei kan beisei. A bik takin sorkarna fawng chelhtute phei chu in kutah ram hmasawnna hnuk tak tak a awm tih in hriat a, mipui beisei angin kum liamtaah khan hna in thawk em tih in chhut let ang che u. Thawk ṭha ve viaua in inhria a nih pawhin, kumtharah a nih angin hmasawn zual zel turin kumtir aṭang hian inpuahchah lawk ang che u. Hna thawk ṭha tawk loa in inhria a nih phei chuan in puanven sawi chhingin, in rawngbawlsak ram mipuite tan hian kumin chhung hian thil ṭha tih tum ngei ang che u. Chu chu in hna a nih mai bakah mipui tana in bat a ni. 

Kum liam taa in hnathawh kha han thlir kir vang vang ula, lungawi thlak in ti em? In rawngbawl sak mipuite hi an lungawiin in ring em? Hlemhletna te, induhsakna-ahte fihlimin in inhria em? 
Opposition lam pawh rulling-te thudik tawk lo hmang leh politics rawngkai ranin in bei ringawt ṭhin em in bihchiang ula... kumtharah hi chuan ruling party-te inbei dawn a nih pawhin ram hmasawnna tur te, mipui tana ṭha turtein bei ṭhin ang che u. Hetiang hlira in bei ṭhin a nih pawhin a aia ṭha zawkin chhunzawm zel ang che u. Rulling party-te in beih dan hi mipuiin an thlir reng a, an lungawi in ring em? Kumthar a nih angin mipui lam chuan rulling party in beih danah hmasawnna hmuh ngei kan beisei a ni. 

Sorkar hnathawkte tan
Ram hmasawnna hnuk tak tak khawihtu in nih angin sorkar hnathawkte hi mipuite'n in lakah beiseina sang tak kan nei a ni. Hlawh chungchang ringawt ngaihtuah anga mipuiin kan ngaih hun cheu a thlen vaih chuan, hna zahawm tak sorkar hnathawh hi hna zahthlakah in chan tir palh ang tih a hlauhawm. Kum liam taa in hnathawh dan thlir kir ula, kumtharah hmasawn ngei tumin han ṭang mar teh u. In hnathawh dan hi mipui­in an thlir reng cheu a, an lungawiin in ring em? Kum­thar a nih angin ka hlawh leh ka hnathawh a inphu em tih in ngaihtuah thar ula, hmasawn ngei tum hram teh u. A nih loh chuan nakinah ṭhangtharte'n ram ṭhanmawh bawk tiin an sawi ang che u a, an la diriam ang cheu tih a hlauhawm. 

Kumtharah kawng khat tala sorkar hnathawk hian in hnaa hmasawnna in neih ṭheuh chuan ram hian hma a sawn ngei dawn a, a chhawrtu tur chu in hnathawhsak mipuite an ni dawn a ni. Mipuite hi hlawh in hmuhchhan an ni tih hre thar leh ula, in hlawh hmuh chhante hian in hlawh in phu an tih ngei theihna atan kumtharah hian ṭan han la thar leh teh u. 

Mipui nawlpui tan
Politician i ni lo a, sorkar hnathawk pawh i ni lo thei e. Mahse, ram hmasawnna atan hian tih theih i nei lo emaw i ti ngawt ang e. Kumthar a nih angin, rilru thar kan put a, kan hnaah rinawm leh taima taka kan thawh hian ram hmasawnna a keng tel tih hriat ṭheuh a ṭul. Sorkara innghat ringawt i nih chuan ram ṭhan mawh bawk i ni dawn a ni. 

Kumthar a nih angin ṭan han la sauh sauh la, theihtawp la, sorkar tan pawh puih tlakin ṭan han la teh. Hmasawn tuma theihtawp i chhuah phawt chuan din chhuah hun i nei ang a, mimal a hlawhtlin hian ramin hlawhtlinna kawng a zawh zel tihna a ni. 

Hmasawn turin kumtir aṭangin ruahmanna fel siam lawk a, chumi tur chuan theihtawp han chhuah la, kum tawpah chuan i inchhir hauh lo ang. Chuti ni loa, hmasawn pawh tum lo, kum tin mai kumtir aṭanga i tal mawl tawp a nih chuan miin hma an sawn san che ang a, inchhir hun i la nei ang. 
Ruahmanna fel tak siam ṭhin i nih pawhin, hma sawn leh zual tum rawh. Hmasawn tum ngai lo i nih phei chuan a tlai hma ngei hian, kumin aṭang hian bul han ṭan ve teh le...

- Malsawmdawngzela Hrahsel