Written by
Saihmingthanga Sailo LLB Student

RULING MLA vs Pu LALDUHOMA

Tunlai kan Zoram chhungtin titi luahtu ber pakhat, ruling MLA-te'na an chuk rawn luih luih Pu Lalduhawma ban a nih ngei theih nana "Anti Defection Law" an chelek dan hi a ni. Mipuite beng pawh a verhin, kan rama activists, ukil, IAS leh kan politician te paw'n an ngaimawhin ruling MLA-te hmalakna hi an thlawp lohzia an tarlang nasa em em a ni. Kan ram Danpuia Tenth Schedule ‘Anti-Defection Law' chuan mipui rilru a luah hneh ta hle mai. He Dan hi The 52nd Constitutional Amendment Act 1985 hmanga duan a ni a, MLA emaw MP-te chu rorelna IN aṭanga ban an nih theih Dan kalhmang tarlanna a ni.

Sawrkar hi ṭhuang thuma ṭhen niin, Legislature, Judiciary leh Executive te a ni. Legislature hian Dan an duang a, Dan duan reng reng hian kan ram Danpui (Constitution of India) a mil tur a ni. Tin, Judiciary hian chu Dan duan chu kan Constitution a kalh em tih a lo enfiah leh a, Executive te hian Dan chu a nih tur angin an lo chet chhuahpui ta ṭhin a ni.

Ruling/Opposition MLA te hi Legislature an ni a, Dan duang turin Danpui (Constitution of India) chu an hriat tawpkhawk a ṭul bawk a. Pu Lalduhoma ban a nih theih nana theihtawpa ṭankhawh ruling MLA eng emaw zatin speaker hnenah petition an thehlut a, paragraph 2(2) of Anti-Defection Law chu chelek turin Speaker an nawr ta a. Anti-defection law hmanga member ban a nih leh nih lohah Speaker/Presiding Officer chu thutawp siamtu a ni. A thutlukna pawh Zoram khawvelin kan thlir ṭhup ta mai a ni a. Petition thehluttu ruling MLA te hi politics leh a kaihhnawiha tawn hriat ngah em em lo leh ṭhenkhat phei chu party-a mithar an ni hlawm tih a chiangin; politics ruihchilh satliah, Dan duan leh chelek kawngah pawh tawn hriat nei lutuk lo an ni tih an intilang chiang hle bawk.

Kan Bible chuan, "A kim lovin kan hria a, a kim lovin thu kan hril bawk ṭhin a ni," (I Korinth 13:9) a ti a, tawnhriat ngah lo leh hawi zau vak lo tan chuan a kim lova thu hril hi thil awm thei tak a ni reng a. Petition thehluttu ruling MLA-te hian Tenth Schedule of the Constitution of India hi chiang lehzualin han chik nawn se la chuan he an ṭanchhan  hi tih àwm a nih lohzia an hre ngei ang le!

Tenth Schedule-a Paragraph 2(2) hian mipui thlantlinte'n an party vawn lai phatsan a, party dang an zawm hian House-a member an nihna hlihsak theih a nih thu a tarlang a. Tin, paragraph 4 hian member-te chu an party vawnlai kalsana party dang nena ṭangrual/inzawm (merger) Party thar an din chuan member kalchhuakate chu defector (phatsantu) anga ngaih a ni lovang tih a tarlang a, emaw party dang zawm loa party thar an din a nih paw'n defector anga ngaih a ni chuang lo a ni. Amaherawhchu, members chhuakte kha hmun thuma ṭhena hmun hnih tal an nih a ngai a, heng mite hian he inzawm tumna hi an pawmpui a ni tih an nemngheh a ngai bawk. Pu Lalduhoma hian mipui bumin a party vawn lai kalsanin party dang a zawm em tih hi kan zawhna ni se la. Mipuiin ZPM candidate a ni tih inthlan hma zawngin kan hria a, ZPM candidate a nih vang leh amah duhna vang hrim hrimin hneh taka thlantlin a ni ta reng a, mipui bum zawngin a khawsa lo tih hi a chiang thawkhat viau a ni. Tin, a party hmasa ZNP chu party dang nen ṭangrualin ZPM din a ni a, ZPM chu ṭangrual pawl tia sawi niin, party thar hlak a ni. Chuvangin, Anti-Defection Law hmang hian Pu Lalduhoma hi ban theih a nih a rinawm loh a ni.

Kan ram hruai tur chuan Dan hre mi (Law degree nei kher lo pawh ni se) kan mamawh tak zet a, Dan duan leh chelek kawngah pawh heng kan MLA-te hi amawh latu an ni a. Constitution of India hi ram rorelna khawla ṭhute hian Pulpit tlang aṭanga Pathian thu an duh thala an tlangaupui theih tluka an hriatchian leh hril thiam hi a pawimawh tak zet a ni. Dan ka siam a, chu ka Dan siam vek chu ka hriatchian leh si loh emaw dik lo leh kim lo taka ka hman leh si chuan kan ram hian hmasawnna hi engtikah mah a banpha ngai lo ang.

Speaker/Presiding Officer hian Pu Lalduhoma chu House aṭangin lo hnawt chhuak teh se, hei hi Dan kalh leh dik lo a ni ngei dawn a, High Court-ah put luh theih a ni a. High Court-a hnehna chan a nih loh chuan Supreme Court-ah appeal leh theih a ni. Vanglaini chanchinbu chhuak - Sep 25, 2020 a Pu K. Riachho IAS(Retd) article ka lo chhiarna êngah ka rilru lo lang ta chu - miscarriage of  law tih hi a ni. Kan ruling te hian Dan hi dik lo leh felhlel takin a chelek a ni tih hi an khawsak duh dan hian a rawn nemnghet ka ti lo thei lo.

Kan ram hi Dan lalna (Rule of law) hnuaia awm kan ni a, Dan hi a lal reng theih nan Dan chu eng nge a nih reng tih kan hriatchian a pawimawh tak zet a, dik lo leh felhlel taka Dan hman a nih chuan kan ram kalphung Democracy hian awmzia a nei lovang.