Written by
Lalrammuana Sailo Assistant Professor
Pachhunga University College.

HRI LENG KARAH LEHKHA ZIR DAN THAR

Online hmanga lehkha zir hi Mizo mi nawlpui tan thilthar ni mah se, khawvel ram changkang leh internet chak ṭhat zawknaah chuan inkawm nan an lo hmang nasa tawh a. Hetia hripuiin khawvel a nuai chiam lai hian tunlai thiamna hmanga class lak theihna hmanrua tam tak an lo siam chhuak hman hi kawng lehlamah chuan zirlaite leh zirtirtute kan vannei hle a tihtheih. A bikin zirlai tam tak chu zirtirtute ai maha computer leh phone hmang thiam, tunlai thiamna hmang thiam an nih avangin lehkha zirna hmanrua (software) hman kawngah pawh harsatna an nei lem loin a hriat a, zirtirtute'n Zoom hmanga zirlaite nen inkawm khawmna kan neih zawh rualin zirlai lamin Zoom hmanga zirlai inhmuhkhawm leh Class Representative (CR) thlan an rawt nghal mai a, anni tan chuan thil hriatthiam har a ni lo e.

Zirlai tan online class a hau tak em?
Online class kal tur hian class kal pangngai laia kan mamawh ngei ngei zinga tel lo thil pathum kan mamawh belh a, chungte chu : online class-a tel theihna tur phone te, internet pack leh signal chak ṭha ve tawk takte.

Online class hi middle sikul naupang chin tan chuan an kum ngaihtuahin harsa lutuk lo a neih mai theih a nih a rinawm a, a buaithlak thei ber tur elementary zirlai naupang lah an zirtirtute kaihhruaina hnuaiah an nu leh pate'n lehkha an la zirtir theih deuh vek an ni si. Hetiang rual fa nei chu hmanlai nu leh pa ang an ni tawh lo a, a tam zawk chu High sikul rap phak an ni ang.

Nu leh pa tam takin online hmanga fate class kaltir hi a hautakin phurrit niin an hria a, a lo hautak reng em tih hi kan chhut chian a ngai a ni. Tun dinhmunah online atana phone kan hman tur hi a harsa deuh tan pawh phone Rs 8,000 (sang riat) man vel hmantlak tak tak lei tur a awm a, tin, mi hman hlui phei chu tlawm leh ṭha tak tak lei tur a awm ang. Phone hi kan uluk chuan kum hnih kum thumah pawh la chhe lo tur a ni a, kum hnih chhung hmantlak tur angin chhut chhin ta phawt ila. Internet pack atan peklâwk chi (Prepaid) kan hman chuan kum khat dam law law lei ila. Tun dinhmuna kum khat dam company hrang hrang internet pack man te - Airtel Rs 2,498, Vodafone Rs 2,399 leh JioRs 2,121. Hetah hian ni khatah 1.5 gb aṭanga 2gb thlengin internet thahrui kan hmang thei ang a, phone call pangngai a chhawm tel nghal bawk ang.

Sim card hi chu harsa lutuk lo a neih mai theih a nih vangin kan sawi tel lo a, mahni awmna hmuna heng company signal nge chak ṭha tih erawh kan hriat a fuh ang. Kan khuaah signal a awm meuh lo a nih chuan kan hmakhua ngaihtuahin signal awmna khuaah kan insawn mai a ngai ang. Tichuan, kuminah online class lak nan phone man Rs 8,000 leh internet pack man Rs 2,500, a belhkhawmin Rs 10,500 kan seng dawn tihna a ni a. Nakkumah chuan kan phone kan tichhiate a nih loh chuan phone thar lei kher a ngaih dawn loh avangin Rs 2,500 vel chauh kan seng tawh ang. Nu leh pa tan kan fate ni tin mahni in chhuahsana sikul an kal laia an thawmhnaw man, an ei leh in atana kan sum senralte han ngaihtuah ila, online class hian kan pawisa tam tak a hum zawk theih dan a awm a ni. 

Zirtirtu tan online class :
Zirtirtu tan pawh online class hi chhiatna hlang vek a lo ni bik lo e. A bikin zirna in lian, subject pakhat class pawh section eng emaw zata ṭhen ngai chiah chuan section ṭhendarh ngai tawh loin vawi khatah mi sang khat bawr vel thlengin class a lak theih a, a nawlpuiin kan mamawh phei chu hei aia hniam daih hi a ni ang.Hei hian zirtirtu hun leh tha tam tak a hum ang.Entirna atan School-in pawl kaw zirlai 150 neiin section thumah ṭhen ta se, hri len hma chuan zirtirtuin thupui pakhat sawi turin class vawi thum a luh nawn a ngai a, a sawi ngai a sawi nawn tlut tlut a ngai ṭhin a, hun leh tha a khawhral tam em em mai. Tunah erawh online class pakhatah an khung theih vek dawn a, a bikin Mizoram sorkar College lian leh naupang ngah tan phei chuan online class hi thaw tiveng huai thei a ni. 

Sikul neitu tan - class lakna atan eng hmanrua nge kan hman ang?
Tun dinhmuna class lak nan leh seminar nana kan hman tlanglawn deuh chu Zoom, Webex, Google meet-te an ni a, heng hi google playstore-ah awmin download mai theih a ni. Whatsapp hi document leh file inthawn vel nan ṭha viau mah se, video hmanga class lak nan chuan tun dinhmunah mi pariat bak a awm theih loh a, zirlai nei tlem tan erawh thusawi nan hrim hrim chuan a hman ve theih ang. Tin, document pawimawh tak tak, exam chhanna ang chi hi chu email hmang ngeia inthawn zel hi a him bawk. 

Class lak nan Zoom hi hman a nuam a, sound pawh a fiah ṭha viau a, tin, a dang aiin internet data a heh loin signal chak vak lo pawh a ngam zawkin a hriat a. Zoom hi class lak nan emaw inkawmkhawmna atan emaw minute 40 chhung a thlawnin a hman theih a, ṭum khatah mi za thlengin awm theih a ni. Hemi aia rei leh zirlai tam zawk tan kan hmang duh dawn a nih chuan kan lei ve a ngai a, zirlai sang khat thleng pawhin min dawl zo ang. Heng hmanruate hi thlabi leh kumbiin a lei theih a, Zoom bik hi mi 100 chin tan minute 40 aia rei kan hmang duh a nih chuan thla khat atan Rs 1300-in emaw kum khat atan Rs 13,200 emawin kan lei thei a. Mi 100 – mi 1000 inkar tan kan duh a nih chuan thla khatah Rs 1,800 zelin emaw kum khatah Rs 17,700 emawin kan lei thei a ni. A man hi a thil ken tel azirin a dang hret hret bawk. Tun dinhmunah BBA chhiar tel loha subject hrang hrang 22 awmna Pachhunga University College class lak nan Zoom account 10 leh Webex 2 hman a ni a, hei hian 1st sem leh 3rd sem te a chawmzo dawn a. Final Semester chu subject hrang hrangah zirlai za aia tam an awm loh avangin Zoom emaw Webex emaw an remchan dan ang free account an hmang thei ang.

Heng thil hmang hian zirlai leh zirtirtu kan inhmu tawn theiin kan inbe tawn thei a. Zirtirtu emaw thusawituin a duh chuan a computer/phone screen chu amah aiah a tilang zawk thei a, thusawitu chuan power-point leh video-te pawh a play thei vek dawn a. Zirlai pawh zirtirtuin ṭul a tih hunah chuan anmahni leh an ṭawng lang lo turin a siam thei bawk ang. Tin, zirlai awm dan a lan theih vek avangin ngaithla lo emaw, thil dang tipah mai mai ang chi awm lo tur leh discipline chhe lutuk loin online class hi lak theih a nih a rinawm a, chutiang tur chuan class la ve lo zirtirtu pawhin zirlaite lo vil theih a ni. Hei bakah hian Zoom ang tho hian software dang Webex leh Google Meet te pawh hman leh lei theih a ni bawk. Zoom account ngaihven ve duh tan https://zoom.us/pricing ah emaw Webex man vel en duh tan https://www.webex.com/pricing ah en theih a ni. 

Hri a lengmiaua :
Tunah hian hri len hmaa kan nunphung ang khan kan awm leh ang em tih hi rinthu bak sawi theih a awm lo. Covid-19 hi do hneh mah ila hri dang thil dang pawh la thleng lehzel thei a ni. Tunah hian mimal leh pawlho din zirna in-ten a theih ang angin lehkha an zir zawm mek a, sorkar sikul lam erawh a nawlpuiin thawm an la nei ve lo a. Hri a reh mai si loh chuan sorkar sikul aiin mimal sikulte hi an che fuh zawkin a rinawm a, zir ve lo na na na chu hriatna lamah pawh an inthlau mahna. Chuvangin kan theih ang anga nunkhawchhuah tuma kan beih ve a ngai a, online class hi hnualsuat ngawt loin a hmang thiam tura kan inzir ve mai a ṭul a ni.