Written by
- H.Lalchhuanliana

KAN MAMAWH DIKNAA RORELNA


Mizote kan vanneihna em em chu Chanchinṭha kan dawn aṭanga hun rei lote chhungin Kristian kan ni dual mai kha a ni. Chanchinṭha avangin tisa leh thlarau lamah pawh nasa takin hma kan sawn phah a, ram rorelna dik nei tur erawh chuan hmabak tam tak a la awm thung.

Khawvel ram ropui ber America ram hi Kristian ram a ni a, an ram danpui pawh Bible behchhana siam a niin chumi mil chuan ram rorelna pawh an kalpui ṭhin a, Pathiana an innghah thu pawh an ram pawisaah a chuang kalh a ni. Danin ngaih pawimawh a hlawh a, tu mah dan chunga leng an awm loh avangin mi lian leh mite te chu dan hnuaiah ang khat vek an niin an ram chu ram nuama sawi a ni. Chutih laiin Christian tamna ram ve tho, Africa ram erawh chu rorelna fel lo avangin mipuiin nasa takin an tuar a, ram nuama sawi a ni ngai lo thung. Kristian ram nih ngawt hi rorelna fel neihna a nih lohzia leh ram roreltute pawimawh dan chu ram pahnihte aṭang ngawt pawh khian a hriat mai awm e. India ram danpui hnuaiah pawh hian Pathian thu mila (diknaa rorelna)ram rorelna hi kalpui theih vek a ni. Mahse kan ram roreltute hian min enkawl dan hi a dik tawk lo a ni ang - Aw tuna kan ram dinhmun hi dawn ve la lung a awi nem maw, tham leh bawlhhlawhnaten tual an leng, awi maw a pawi em mai, te kan la ti reng mai a nih hi maw!

Kum 1946-a kan rama Political party ding hmasa ber, Mizo Union kha America ram ang khian Bible behchhana din lo ni ve ta se, ram rorelna kawngah pawh rinawmna leh diknain bul kan ṭan ve mai a beiseiawm e. A hnu maia party lo ding ve, United Mizo Freedom Organisation (UMFO) nen lah khan an inchemhar nghal kha a ni ber a, kan Pol.party ṭobul kha a pian a fuh chiah lo deuh niin a lang. Kum 76 zet a liam hnu pawha kan Politics ṭobul dik tawk lo kan la siam ṭha thei lo lai erawh hi chu a veiawm khawp mai. Tunah chuan mi thiam pawh kan ngah tawhin khawvel ram zau zawk kan hmu pha tawh a, Kohhrana rawngbawltu pawimawh tak takte pawh kan Politician-te an ni tawh a ni. Heti chung pawha vawiin thlenga kan ram rorelna hmuna diknain lalna a la chang thei lo hi ram rorelna dik tawk loh vang a ni ber ang. Politics kalphung hi siam ṭhat a harsa a nih pawhin, Politician zawkte hi insiam ṭha se la, dikna leh rinawmna nen ram rorelna hi kalpui mai ṭhin se, mipui chuan kan zawm mai ang. Rorelnaa Pathian ram thlentir hi ringtute tan thil harsa tur niin a lang lo va, rinawm leh dik taka dan hnuaia hna thawh mai hi a ni, hei aia 'rau' hi a awm hranpa lo. Tuna kan ram awmdanah hi chuan dan leh thupek kenkawh kawngah kan dul hle a, hei hi rorelna fel tawk lo nghawng niin sualna hrang hrang tingampatu pawh niin a lang.

Kan ram rorelnaa Pathian ram (diknaa rorelna) a thlen theih lohna chhanah hian mi tinin mawh kan phur vek chung hian ram roreltu apiangte hian mawh an phurzual a ni. Mizote hi kan sual hran lo va, thuawih thei tak hnam pawh kan ni a, roreltu lu ber aṭang hian dikna hmangin huaisen takin ram rorelna hi kengkawh ngat se nasa takin hma kan sawn ang. Vawiin thlenga kan mutan la ni reng chu kan ram roreltute hi sual tinreng bul, tangka sum ngainatna bawi aṭanga an la chhuak thei lo hi a ni. Kan rama sawrkarna chelhtu Ministers leh MLA apiang (deuhthaw) te hausa chak lutuk leh ram hmasawnna hnathawh ṭha thei si lo hian mipui min tibeidawng lek lek ṭhin a nih hi. An hlawh zat leh an in lo-ram (assets) inmil lo lutuk aṭang hian mipui chanai hi a pelhe nasa tih a chiang mai a, an taksa thlengin rei lote chhungin an mam kung kung zel mai a ni. Hei hian hlet nasa takin a chhuah a, an hnuaia sawrkar hnathawk ṭhenkhat, an thurualpuite leh mi hlemhlete tan eirukna kawng zau tak a hawng a, ram leh mipuiin kan tuar ṭhin a ni. Mipuite pawh hian kan chanai min eiruksaktute hi tute nge tih hriain kan thikthu hi tichhe ve ila, mi pamhamte hi i hnawl teh ang u. Ram hmangaiha insawi ṭhin, ram hmasawnna tur aia mahni inhaivur ching ram roteltu neih hi Mizo kristiante hian kan mamawh lo va, ram hmelma an ni tih i hria ang u.

Kohhrana rawngbawl hna leh ram rawngbawl hna hi inrem taka kal dun tur a ni a, Kohhrana kan inzirtirna kha a takin ram rorelna hmunah kan lantir tur a ni ang. Pathian rawngbawl hna ve ve a ni a, rinawm leh dik taka mipuite ṭhatna tura thawhna tur hmun ve ve a niin thliar hran tur a ni lo .Kan ram roreltu tam takte hi chuan ram rorelna (politics) hi Kohhrana rawngbawlna nen an dah hrang tlat a, an eiru hreh lo ṭhin a ni. Mipui rawngbawltu an ni tih inhre lo ang hrimin an inhai vur a, Politics hi eizawnnan hmangin an hausakpui a ni ber mai. Mirethei lam hawisana an chanai eisak ṭhin Politiciante zingah hian Kohhrana rawngbawltute pawh an báng chuang lo a nih chuan, an tuhrah an la seng ngeiin a rinawm. Chawhpawlh nun hi Pathian huat zawng tak a ni si a, kan inenfiah ṭheuh a ṭul hle a ni.

Kuminah MLA tur kan thlang dawn a, ram rorelnaa Pathian ram a thlen theihna turin zoram ringtuten mawhphurhna sang tak kan nei. A pawimawh hmasa berah chuan ringtu kan nih angin Pathian ṭih mi, mi dik leh rinawmte chu kan party mi ni kher lo mah se kan thlang ngam tur a ni ang. Kan ram hmasawnna daltute, eiruk ching, dawt sawi pawisa lo, pawisa hmanga vote zawn ching , tih theih loh tur hriat reng tih intiam ching, mipat hmeichhiatna leh ruihtheih laka fihlim lo, ram mipui aia mahni inhaivur ching ṭhinte hi hnawl ngat ila, ram rorelna hmunah Pathian ram a lo thleng ang a, malsawmna pawh a keng tel ngei ang. Mipuite pawh hi sum thianghlim lo lakah hian fimkhur ila, ran ang maia lei theih nia min ngaitute hian min hmusit a ni tih hi hriain kan hnawl ngam tur a ni. Hetiang tih chingte hi ram hmangaihtute ni lo vin, ram hmelma an ni zawk tih i hria ang u. Ram hi Lalpa ta a ni a, ram rorelna dik hi a duhzawng tak a ni tih i hre nawn fo ang u.

- H.Lalchhuanliana