Written by
- Mahmuaka Chhakchhuak

KAN KRISTIANNA LEH POLITICS HI



Khawvel ram ropui ber te zinga chhiar ngam America chuan kum 1782 daih tawh ah khan ‘In God We Trust’ tih hi Great Seal of the United States atan an lo nei tawhin, 1956 khan an Hnam thupui (Motto) atan an lo hmang daih tawh a ni. A hmasa berah chuan an pawisa nawi – Two–Cent ah ‘In God We Trust‘ tih chu kum 1864 khan an tarlang hmasa ber a, a hnu 1957 ah an pawisa lehkha ah an tarlang leh a, an Danpui meuh pawhin pass in President Dwight Eisenhower chuan July 30, 1956 khan a lo nemnghet tawh nghe nghe a. Chumi aṭang chuan an pawisa tinah ‘In God We Trust’ tih chu an tarlang ta zel a ni.

Goerge Washington, American President hmasa ber a nih khan an ram Danpui (Constitution) an han duang dawn a, ani chuan, "Pathian Lehkhabu Thianghlim – Bible tel lo chuan a dik thei lo ang," a ti a ni. Bible mil ang zela Ram rawngbawlna nei turin a hruaitu hmasaten ngaihdan khauh tak an lo neih tawh chu tun hun thlengin an la vawng nung a, hei vang hian Khawvel Ram hrang hrang te pawhin kan chung en ti ila a dik ang. Ram rawngbawlna – Politics field ah lutin theihtawpin inhmang mah se la, anni chuan an Pathian rinna chu an dah pawimawh tlat avangin tun thlengin Ram ropui an la ni thei reng hi an fakawmin an entawn tlak tak meuh meuh a, kan Ram zimte – Mizoram tan ngei phei chuan a ṭulin a ṭul hliah hliah a ni. India ram pum huap thlir chuan hetiang hi kan Sakhaw dinhmun chu a ni a: Hindu – 74.33 %, Muslim – 14.20%, Christian – 5.84%, Sikh – 1.86% , Ethmoreligionist – 1.35%, Buddhist – 0.82%, Non Religious – 0.48%, Other – 0.47%.

Hindu hian State hrang hrangah pawh tam ber nihna an chelh deuh vek hial a, Maghalaya, Nagaland leh Mizoram ah te chiah Christian chuan tam ber nihna kan chelh a ni. Mizoram bikah hian Christian – 87%, Budhhist – 7.9%, Hindu – 3.6%, Muslim – 1.1% hi kan dinhmun a ni.

Tunhma lama Zaa za Christian kan intih ṭhin kha chu a theih ta hauh loh mai a, a bikin Buddhist phei chu an pung chak hle a nih hi. Eng vang nge ni ang le? Kan Ram hruaitu ni mek leh lo ni tawh te zingah tam tak kha chu an fakawm em em a, H. Rammawi kha Minister a nih lai khan fakna deuh ka neih chu, Sakhaw thila rawng inhnawih hunah khan khatih laia kan Governor khan rawng hnawih ve a tum a, ani chuan ‘ Kei chu Christian ka ni a, ka duh lo’ tiin a chhang a, ka fak ngawt mai.

Sakhuana hi ṭawngkam mai ni loin a taka lantir hi kan tih tur a ni a, kan bat a ni. Missionary nuai khat tirh thu Politician pakhat sawi pawh kan hriat lar viau bawk hi. Nimahsela, a sawi tur ber chu hminghliauna tam tak nei a ni bawk si a! Politician pakhat lah chuan serh leh sang thilah a chal a lo hnawihsen bawk a, engtin nge he kan Zoram hi an kaihhruai ang le? Juda hnamho khu Sakhuana kawngah chuan urhsun berte an ni hial awm a, an mipate reng reng chuan an ṭawngṭai apiangin an ṭawngṭaina puan ‘Tzizit’ an tih chuan an lu an khuh ngei ngei ṭhin a, chutiang chuan hmasang hun aṭanga tun hun thlengin an la chhunzawm a ni.

Kan sawi tak angin American chuan chhuang takin Pathian ringtu an nihna chu an lantir a, keini hian engtin nge kan lantir ve ang? Kan pawisaah tarlan ve ngawt chi a ni lo a, theih pawh a theih ngawt chuang loh a, kan ṭawngkam chauh ni loin kan thil tihna ah kan lantir zawk dawn lo'm ni? Hmeichhe hoin Facebook-a an thlalak thehlar paha caption-a Pathian thu an tarlang ang chauh maia lemchan hi i sim tawh teh ang u. Ram rawngbawlna kawr ha chin khaw lohna phei chu ramin a tuar zel si a, kan chhiat vek hma hian tih takzetna nen Ram rawngbawl turin ka ngen duh che u a ni.

He kan Ram neih chhun hi thinlung takin hmangaih ila, kan tu leh fate chenna tur a tan hian Ram nuam zawk thlentir tum ila ka duh a ni. Tunah chuan kan ṭhalai zinga tam tak te hian Ram hruaitute ah beisei an tawh lo a, Politics sawiin mi nuih kan tiza mai mai tawh a nih hi. Politics ṭha lo hian mi lian ber aṭanga mi chhe ber thlenga a nghawng vek si avangin kan tuar a, kan rum a, a ṭhente chuan an thih phah zel bawk a nih hi. Zu vanga kan Police te thih tam tawhzia te, Zu vanga hmeithai tam tawhzia te leh Zu vanga Home-a dah leh natna tuar mek te hi kan Ram hruaitute hian hriat hmaih hauh lo se la ka duh a ni. Nge hei hi ‘Kohhran mite ṭawngṭai chhanna a ni’ in ti liam mai zawk dawn? Aizawl dai velah kan nula tlangvalte zu leh sa nena khawsa lai hmuh tur a awm reng a, Zu ruih vanga lirthei chet sualna a thleng reng bawk a, heng zawng zawng hi Kristian rama thleng atan chuan a mawi lo mai ni loin a zahthlak a ni. Biak in ropui tak tak kan neihte hi Eiru reng chunga kawrchung haa necktie awrh leh, Uire reng chunga lám ang maia lemchanna hmun atan ni loa vantlang nun thlenga nghawng thei tur inzirtirna hmun ni se la ka duh ngawt mai.

Kan Kristianna hi kan damlai leh thih hnu thlenga pawimawh a ni a, Politics erawh chuan kan damlai chauha pawimawh a ni thung. Nimahsela, chuti chung chuan kan Kristianna hian ram rawng kan bawlna hmunah hmun a chang tak tak theih chuang tlat si lo a, kan Kristianna chu hmaikawrah kan hmang a, lemchanna hmanrua atan chauh mai kan hmang a nih hi! Hetiang renga ram rawngbawltuten hun an la hmang zel a nih phei chuan kan ram hian a tuar zel ang a, Sakhaw dangin min la chim ral mai ang tih pawh awl tak tur a ni. Chuvang chuan Ram rawng kan bawlnaah hian kan Kristianna hian hmun chungnung ber chang mawlh rawh se.

- Mahmuaka Chhakchhuak