AIZAWL MIHLUN THLAHTE TIH HI!
Aizawl Mihlun Thlahte tih hi mi ṭhenkhat tan ngaih theih loh leh sawi hnàwm deuh a awm a ni awm a. Thil reng reng chu kan vàr pawh loh chuan kan lo ràl ngaih ang ngawt ni lo hi thil tam tak a awm thei awm e. Kum 2017 June ni 21 a, a tira 'Aizawl Mihlun' tia pawl din chu Aizawl Mihlun tak tak zawk te mual an lo liam zel avangin; an tu leh fate inhriat zui zelna atana pawl din chu 'Aizawl Mihlun Thlahte' tih a lo ni ta a.
Aizawl hi kum 1890, February ni 25 ah din a ni tih kan hria a. Hei hi sorkar pawhin a pawm dan a ni. Tichuan, Aizawl chuan luahtu hmasa a nei lo thei lo va. A hming pawh Aijal a la ni. Aizawl a din ṭan aṭanga chhiara kum 60 chhunga Aizawl khuaa lut hmante chu he pawlah hian an awm a ni. Kum 1951 chhiarpuiah chuan Aizawlah hian mi 6,950 chauh an la cheng tih kan hmu a. Kha'ng hun laia Aizawl veng hming tam tak te pawh vawiinah chuan veng hming thar a nei ta hlawm a ni. Chutih lai chuan Aizawla mi chengte hi an la tlem em em a, chhiatni ṭhatniah an inlenpawh em em a, Aizawla thil thleng pui deuh a awm chuan; chhim leh hmar a tuam nghal ṭhin. Vawiin thlenga kan ngaih hlut, Kulikawnin Carnival a buatsaih pawh kum 1937-ah bul a lo ṭan tawh a ni tih kan hria a. Lirthei a la tlem bawk a, Aizawl nula leh tlangvalte an leng huai huai ṭhin a; Pathianni tlaia Pipu Tlang (Virmep Tlang) tih bawk aṭanga Lungremsei leh Sabinga Lung vel te chu an tualchaina a ni fo ṭhin a ni. Chutiang taka Aizawl lo luahtu hmasate chuan inunauna ṭha tak vawngin; an inlawm tawn hle ṭhin a ni. Kum eng emaw chen a lo vei hnu chuan, kha'ng hun laia lungrualpui tam tak te chuan rihsang an kai tawh a, amaherawhchu an tu leh fate, vawiina la damte chuan an nu leh pa, an pi leh puten inlaichinna thûk tak an lo siam chu engtin tin emaw a ṭha zawnga chhawm nun theih dan kawng a awm mial lawm ni? tia Aizawl Welfare tana ding a ni ber ang chu.
'Mihlun' tih ṭawngkam hi mi ṭhenkhatten ṭawng chapo emaw mi dang aia indah sanna; tih lam kawk anga ngai an lo awm a ni awm e. Kan veng leh khaw tinah hian awm hmasa; lo luah lum hmasa hi an awm vek awm e; ṭhenkhat phei chu khaw dintute pawh an ni hial ang, chu'ngte chu ṭawngkama sawinaah pawh 'Anni saw mihlun/venghlun an ni e' tia kan sawi hian chumite chu kan veng emaw khua emawa awm hmasa an nih avangin an chapo hle mai emaw ti zawnga sawi kan tumna a ni hauh lo va; 'hlun' tih ṭawngkam kan hman khan kan venga awm hmasate an ni e kan tihna mai a kawk a ni.
Kum 1950 hma lama Aizawla inbengbel tawhte kha; Aizawl timawitu; Aizawl nungchang kan tih siamtu tak takte kha an ni a. Mi an inzahtawn thiam hle ṭhin. Khatih lai khan nun a la nuam a; inchhek leh ṭanghma hai duhnaten hmun an la chang tlem hle. Bawrhsapin in hmun a ṭheh ṭum pawhin; hmun khata an neih tawh chuan mi dang tan an kian phal a, ram zau lutuk bik neihte kha zahthlakah an ngai a ni. Hemi hnu lam fea kan rama roreltu tur kan thlan ṭum pawhin; party ticket chan loh hlaua inchuhna lam chuan hmun a chang tlem hle a, nang candidate turin tlawmngai ta che tia inhnawnte an ni hlawm fo mai. Candidate zingah an pasalte han vote mai chu an nupuiten zahthlak deuh roh anga an ngai te kha lalna leh thuneihna neih chaka phe phe chu an ni lo tawp tih a hriat mai awm e. Mihring inzahtawnna an la kawl ṭha hle bawk.
Tunhnaia thuziak ṭhenkhatah 'Aizawlah thingtlang miten thlenna kan hnáwng' tih chhiar tur a awm leh zeuh ṭhin a. Hei hi rual u zawkte kan kawm zauna aṭangin kum 1950 hma lama thil thleng chu a nih a rinawm loh a. Aizawl luahtu kan pun ve zel hnu deuha khawi emaw laia lo thleng palh a nih chuan a duhawm loin; pang nate kan awm chuan lo dam ngei rawh se. Thlir dan zau zawk kan neih zel hi a pawimawh khawp mai. Aizawl hian neitu thinlung pua hmangaihtu hi a mamawh takzet a. Kan Mizoram khawpui Aizawl hi kan zavaia ta a ni a; kan khawpui ṭhan zelna turah hian vawiina, ami cheng mi nuai 4 vel te hian neitu thinlung puin; Aizawl hmasawn; Aizawl danglam; Aizawl thar siam tura khawsak phung leh tihdan ṭha zawk kan zawn thiam zel hi a pawimawh hle a ni. Hlun lo tur khawvelah hian 'Mihlun' tih thumal hi kan Zo ṭawngah a awm miau si a; he thumal hi thil chapo emaw mi aia indahsanna ṭawngkam atan kan hmang ngai lo tih erawh i hre thar leh ang u.
- Vee Mathara