IN KAN SA, KAN LUANGLIAM

TV ah hian sap ram khawpui, khaw te deuh leh an thingtlang khuate kan hmu fo ang a, in sak lai mek leh la sak zawh chiah loh hi hmuh tur a vang khawp mai. An thingtlang khua te pawh a fel fai thlep mai. Keini ramah chuan khawpui veng hrang hrangah leh thingtlang khaw tinah hian in sa lai mek hmuh tur hi eng tik lai pawhin an awm deuh reng mai. Ṭhenkhatin an lo ṭhiat mek a, ṭhenkhatin slab an lo chhung a, ṭhenkhatin ban khur an lo lai a, ṭhenkhatin ban leh beam an chhung zo a, ruh rel lian puiin an tawp san vang vang a. Ṭhenkhatin bul ṭan tumin kawngpui sirah balu leh rawra an lo chhung vum thúr bawk a. Thla thar dèt ban hma loh chuan in hi kan sa reng mai dawn niin a lang.

Mizote tluka in leh lo din ngai pawimawh hi an awm kher lo ang. Loan kan la a, in kan sa a, compensation kan la a, in kan sa a, khehpuam hmangin kan hausa thut a, in kan sa a, sawhthing hralhna rate a ṭha thut a, in sak nan kan hmang zo leh vek a, a kum lehah thlawhhma kawng zawhin sawhthing hmun bawk kan siam leh a, kan lungawi em em a. Kum ṭhat kuma kan sum hlawm lakluh (thut) kha eizawnna ngelnghet leh hlawk zawk neih nan hman kan tum chuang lo.

Sum pei pun te, nuai sawmin nuai sawm dang hring chhuak tura thluak vawrh vir lam hi kan ti vak lo. Mizo nawlpui rilruah hian saving te, investment leh insurance tih lam hi a tla na vak lo bawk. Lak luh ang ang, hmuh ang ang, neih ang ang hi in sak nan kan hmang mawp mawp a, ‘A fim hmasa Lalngovi’n thál zo zel e’ tih ang mai khan kan sum hmuh hmasak apiang hi kan in leh lo hian min ei zawhsak nghal zel a, hausa deuhin an sa lian deuh a, rethei deuhin kan sa té deuh ni maiin a lang.

Tin, in sa zawng zawngin RCC-a sak kan tum deuh vek a, kan tlin tawk aia sang hretin kan sa deuh ngei bawk a. Kan sak zawh a, luah theiha kan peih meuh chuan duh aia tam kan lo ba hman ziah bawk. Tam tak chuan kan in ṭha neih hi kan retheihpui mah mah a ni. Pucca building chhungah lei ba nei ṭunin kan khuh thum khul khul mai a nih hi. Tlin leh tlin loa phuailuai deuha cement concrete in sak ai chuan a ban leh beam chin RCC a, Assam type felfai taka sak mai hi a ṭha zawk mai thei.

Hman deuh khan thingtlang khaw pakhatah ka zin a, kan laichin chhungkaw pakhat chuan cement concrete in lian tak an lo sa luah mai a, a chhung kan han lut chu a fahrah puan hlai hluai mai a, a chhung leh pawn chu nalh taka finishing a awm mang lo. Min híp lo a, en a hahdam lo a, ceiling plaster loh, bawl ṭek ṭuka primer an han hnawih var vûk mai te chu a hmuhnawm lem lo khawp mai. “Sum in seng ṭeuh awm si a, hei aia te, felfai deuh hian sa ula, nalh takin in chhuah thei ang a, a nawm pawh a nuam zawk ang,” ka ti rilru a ni.

Sawi leh sawi hnu, sum neih chuan in sak tur emaw kan ti deuh roh tlat a, sum hlawm tam tham deuh kan lakluh chuan kan in ṭhasa pawh kan vaw ṭhiat sawk sawk a, ṭhenawmte in anga sak kan tum deuh zel mai. In leh lo din kawngah kher hi chuan rual el kan pe na ngat ngat khawp mai. Hlun lo tur khawvelah hian in leh lo hi rohlu berah kan ngai nghet lutuk niin a lang. Concrete building a pung chakin, in hmun réng a to chak em mai.

Mizo pa dream sang ber chu fate tana in leh lo ṭha tak hnutchhiah hi a ni ti ila, kan sawi sual tam lo mai thei. Thei phei ila, kan tu leh fa, lo la piang turte tan thlenga lo sak kep diam hi kan duh mai awm asin. Mizo pa hausain life an enjoy dan ber chu in sak vak vak leh car chhuak thar apiang lei zel hi a ni mai awm asin.

Mi hausa ni ila, nupa rekin zin khawthawng ila, refugee camp te tlawh ila, chhungkaw tin hnenah cheng sanghnih khat diat diat te han sem ila, nuam kan tiin kan hlim zawk phian ang. Mahse, mi hausa tam tak hian chutiang thila sum khawhral ai chuan in chhawng khat sak belh leh pawh an duh zawk. Tlangval pakhat, nupui neih hun deuh pawh hi a chhungte’n ‘Nupui nei tawh rawh’ an ti a, chu tlangval chuan, ‘Nupui neih a, in senso vak ai chuan ka room hi min chei ṭhatsak zawk rawh u’ a ti nia. In leh lo din leh in chhung bungraw tih phuisui kawngah hi chuan rual kan pawl tlang vek mai.

Hetih rual hian ba thlaa in sak loh tur tihna a ni chuang lo. Sawrkar hnathawk, eiru bawk si lo tan ngat chuan inkhawl fat fat a, cement concrete in sakna daih sum khawl chu har tak tur a ni. Kum telin bungraw man a sang zel chho zel a, thil man sanna (inflation) nena khaikhinin bank loan lak a, mahni tlin tawka in sak mai kha a ṭhat zawk chang a awm.

In kan sa a nih pawhin kan zawh tawk, kan tlin tawk, kan vanglaia nuam ti taka kan chenna tawk hian sa mai ila, kan tu leh fate hian mi an an phawt chuan anmahni duh danin, a aia ṭha leh mawi pawhin an rawn sa ve leh mai ang chu. An pangngai loh phei chuan hah taka kan lo dinsa hi an rawn dek ral mai mai tho ang. Mi hausa in ang ni lo, kan tlin tawk ang hian sa mai bawk ila, kan phur a rit lo deuh bawk ang.

- K Lalrinchhana