TANGKA SUM NGAINAT HI

Kan Bible chuan, “Tangka sum ngainat hi sual tinreng bul a ni si a, chu chu ṭhenkhatten an awt a, rinna chu an kal bosan a, anmahni leh anmahni lungngaihna tam takin an inchhun tlang ta chuk a,” (1 Tim .6:10) a lo ti a. Pawisa tel lovin kan awm thei lo va, dam khawchhuak tur chuan ni tina kan pawisa mamawh te kan thawh chhuah a ngai ṭhin. Bible-in a sum ngainat a tih awmzia tak chu – ni tina kan mamawh tawk baka duham uchuak; mi chanai pawh la hek hreh lo, nawmsak duhna hrim hrim avanga a mawi leh mawi lo pawh thlu lova pawisa duh a sawina ni awm tak a ni. Pawisa duh tawh vek vek hi chuan an duh hleuh hleuh khawp a, an pathian hi a ni ber awm asin. Khawvela sualna tam tak – tualthahna tam ber lo thleng te pawh hi tangka sum ngainat luat vang a ni chawk. Tangka sum ngainatna avangin kan hmeichhiate’n an hlutna leh mawina an hralh áwl lo bawk a. Sum duhna avanga mi bum tum reng renga hmanhlel lah an kat nawk a. Sum ngainat luat avangin mi tam takin an zahawmna an hloh va, tangka sum ngainatna bàwiha tàn hi thil hlauhawm tak a ni.

Kan ram, ringtu inti tamna ramah pawh hian tangka sum ngainatna hian min ei chhe mek a. Chhungkaw kehchhia leh buaina tam tak sum ngainat luatna hian min tichhe mek a ni. Political party te, sorkar dept. hrang hrangte pawh hi sum ngainat luatna hian a tihmingchhiain a ei chhe mek bawk. Chu tih laiin kohrante thleng pawh hian he sum duh luatna hian min luahkhat em aw tih hi ngaihtuah tham tak a ni ta. Kan hauhsaknate, kan ropuinate hi Pathian ai hian kan chhuang mah zawk em tih hi inenlet a ṭul ta khawp mai. Contractor-te thleng pawh hian sum duh luatna avanga hna thawk ṭha si lo, an hna leh mipuiin an tuarna tam tak hmuh tur a awm a, kan state chhungah ngei hei hi kan hmu ta fo mai. Tun hma aṭangin tangka sum ngainatna hian sorkar laite hming a tichhiain, chu'nga hmingchhe ṭhinte chu Pathiannia inhmuam up tak tak, kohhrana inhmang tak takte an ni lawi si a ni. Vawi khat lai aṭanga ṭawngkam lar tak pakhat lo chhuak pawh kha, ‘Sum thluaka lut’ tih a nih hial kha!

Drugs addict te kan buaipui em em a, kan vei em em bawk a; heng kan vei ang tluk hian ‘Sum Addict’ te hi vei ve ila chuan kan ram hian a ṭhat phah mahna. A dik tak chuan ‘sum addict’ te hi chu kan vei tak tak lo va, kan tlawn zawk emaw tih tur a ni a. Khawtlangah ni se a tlatlum tlum an ni a, kohhranah lah chuti bawk; rilru tak taka veina hi kan nei lo va, kan thinhrik ngam loh avang hian kan ram chuan a tuar zel dawn a ni. 1987-a Rajiv Gandhi-a'n Mizoram a rawn tlawh pawh khan in pakhat ropui deuh chu sorkar officer pakhat in a ni tia an hrilh khan mak a ti hle a nih kha. Tripura-a communist party an lal lai khan an Minister-te chu an ropui lem lo hle. BJP a rawn lal tirh khan - CPIM lal laia an Cabinet minister term 3 ngawt chelh tawh chu a thi a. BJP Chief minister thar chu a vuinaah a va kal ve a; a in chhe lutuk a hmuh chuan a khawngaih ta em em mai a, a fapa hnenah an in sak zawhna tur pek a tiam ta ringawt mai a ni. Pathian ringtu intite zawk hi state pawn lamte entawntlak loh khawpin tangka sum bawihah hian kan tang a, sum addict kan tam ta lutuk hian kan ram chu a tihmingchhe ta em em mai a ni.

Chhungkua pawh hi rethei lutuk lo, kan mamawh tawk thianghlim taka kan thawhchhuaha kan neih hian kan hlim zawk. Kan fate pawh hian nu leh pa sum thawhchhuah chèn mai lovin anmahni ngei hian thawk chhuak se an tan a ṭhain, chhungkua leh anmahni tan malsawmna pawh a ni. Nu leh pa sum chena inla ‘hero’ viaute hi mi hlawhtling an ni ngai lo. Kan naupan leh tleirawl laia nu leh pa sum chen a, thawmhnaw man to tak tak nei, pawisa nei em em ṭhin, tluk loh ena kan en ṭhin ṭhenkhatte kha tun hnua mi awhawm leh hlawhtling pawh ka hmu lo. Tam tak an boral tawh a, ṭhenkhat dinhmun chhe takah an ding tawh bawk a ni. Kan sawi tawh angin kan nun khawchhuahna leh khawsak nan chuan tangka sum chu a pawimawh teh meuh mai; kan thawk chhuak ang a, kan nei tur pawh a ni e. Mahse, thianghlim lo leh duham luatna lakah erawh inven thiam hi a pawimawh em em a ni. Kan ram min tichhe mektu chu Drugs ngawlvei leh sualna dang mai piah lamah a bul ber chu ‘Sum addict’ kan tam lutuk hi a ni ber mai. Hei hian mimal, chhungkua, khawtlang leh ram a ei chhe mek a ni.

Joseph Addison chuan, “Mi rinawm, rilru harhfim tak si chuan engmah hlauh a nei lo,” a lo ti a. Rinawmna leh dikna hi kan ram hian a mamawh a, mi rinawm leh dik chu an huaisen a, tu mah hlauh an nei ngai lo. Kum tawp lamah inthlanpui kan hmachhawn leh dawn a. He hunah pawh hian mipuite hian mi rinawm leh dikte kan thlanchhuah a pawimawh em em dawn a ni. Kan ram hmingchhiatna zawng zawng thaibo turin ṭan kan lak hi a pawimawh takzet a; hlemhletna kawngahte, natna chi hrang hranga kan hmingchhiatnate hi thai bo tura sorkar ṭha tak siam turin ṭan kan lak a pawimawh takzet a ni. Sum ngah leh hausa sa an hmelṭha tih thu hi kan paih bo a hun tawh takzet a ni. Diklo taka hauhsaknate, tangka sum ngainatna uchuak hian hlimna min thlen lo va, a tawpah chuan phurrit leh chhiatna min thlen zawk a ni. Kan Bible-in Tangka sum ngainat hi sual tinreng bul a lo tih ang hian heng – hlemhletna, sex hmansualna, tualthahna, ruk rukna leh a dangte lo chhhuahna bul chu tangka sum duhamna avang a ni a, a bul zawk a hi kan ngaimawh a, kan tih bo a ṭul takzet a ni. Dikna leh rinawmna luipui hi kan ramah lo luang se la; dikna leh rinawmna harhna hi kan ramah lo thleng se tih hi mipuite hian kan innghahna ni mawlh teh se.

- Reuben Lalnunthara Hnamte