Ngaihsan Tur Dik
Mi tinte hian ngaih pawimawh leh ngaihsan kan nei theuh va; eizawnna, sum leh pai, bungrua emaw, hmanrua emaw, nun dan leh ngaih dan thlengin emaw a ni thei e. Kan ngaihsan azirin kan hun hman dan te, kan sum senna te, kan rilru luahtute a inang lo ṭheuh ang. Kan thil ngaihsante hian kan hmasawnna te, kan nunphung leh kan hma lam hun thui takin a kaihruai thei, chuvang chuan hnam anga hma sawn zel turin mimal tinte ngaihsan tur dik tak kan ngaihsan a, ngaih pawimawh tur dik tak kan ngaih pawimawh a ṭul tak meuh a ni.
Hun hian kan ngaihhlut leh kan ngaihsan zawng a hril thui thei hle bawk. Kum sawm kal taa changkang kan tih leh kan awh em emte kha kan ngai ropui tawh vak lo a nih pawhin a awm viau mai. Thil reng reng hian hlut hun leh uar hun a nei ṭheuh va, chutiang bawkin hlutna tlak hniam hun a awm chawk bawk. Kum 2010 khan Florida, USA a programmer pakhat chuan pizza pahnih lei nan Bitcoin cryptocurrency 10,000 a hmang a, 2021 kum tawp lama erawh Bitcoin pakhat chauh man hlut zawng chu India pawisaa chhutin cheng nuai sawmnga panga vel a ni!
Kan ngaisan zawng hi mihring azirin a dang thei bawk. Esopa Thawnthu Fing pakhat – ‘Arpa leh Lung Mâwi’ tihah khan arpa chuan chaw zawnga buhpâwl a haina lamah lung mâwi tak mai a hai chhuak nawlh mai a, mi dang tan mâwiin hlu hle mah se a tan chuan buh fang khat a hlut daih zawk thu a sawi vawng vawng a nih kha! Kan ṭhenawmpa ngaih hlut em em kha ka tan a hlu ve kher lo thei a, chutiang bawkin ka ngaih pawimawh em em hi a tan eng teh ual a ni kher lo thei bawk. Mi hlawhtling tam tak kan thlir chuan, thil ho lam mai maiah an hun an khawhral ve lo va, hun khawhralna tlaka an ngaihah chauh an hun pein an tha leh zung an seng ṭhin a, chu chuan nasa takin hmasawnna a thlen ta ṭhin a ni.
Tun hnaiah social media avangin hun hmasa lama kan hriat ngai loh leh kan ban phaka kan dah loh thil tam tak kan hmuin kan ngaithla ve ta a, ṭhatna tam tak a awm rualin hun khawhralna leh takna laka min hruai hrangtu, hmasawnna dik aṭanga min kuai pengtu a nihna chen a awm. He'ngte avang hian a ni chek ang chu, zaithiam (zai thei) kan pung chak em em a, kan population mila miss chi hrang hrang ngah ber kan ni hialin ka ring! Model nih hma hauhva Super Model te, sum thawkchhuak lo zawnga lam ringawt mai thupuia nei te, thawhrim aia pheikhawk man to chhuang te, mahni nun aia make-up uluk zawk te, rilru aia bike khalh chak zawk te, nu leh pate birthday aia Korean birthday status nasa zawkte kan tam ta hle mai. Chu’ng zawng zawng chu dem ngawt theih an ni lo, an ngaihsan zawng tak an tuipui a ni ve mai! Amaherawhchu tuna kan ngaihsante hi la hlimpui viau mah ila, mawhphurhna lian zawk kan chunga a tlak hunah emaw, buaina leh manganna kan hmachhawn hunah emaw hma min sawnpui dawn em tih erawh ngaihtuah ṭheuh ila a va ṭha dawn em!
Kan veng/khuaa zaithiam te, fiamthu thiamte leh lamthiamte khawtlangin an perform lai big screen-ah kan en a, an lo haw a khaw nawtin kan lo hmuak a, kan lawmpui em em ṭhin, a ṭha e, kan tih tur pawh a ni reng a ni. Mahse, rim taka hna thawka dingchhuak ta te, zirlai hlawhtlingte leh nasa taka bei a, dik taka hna thar hmute kan lawmpui dan nen chuan a inthlau hle. Hetah tak hian kan ngaihsan zawng a lang ta chiah mai! Kan ngaihsan zawng chu kan hlutin kan chawimawi nasa viau a, kan ngaihsan kha a ropui viau si loh chuan hnam anga kan hmakhua hian hmasawn lam aiin hnungtawlh lam kan hnaih zawk tih a chiang hle.
Takna aia huau huau nun, taimak aia pawn lama lan mawina leh chhelna aia tun hun hlimna kan thlakhlelh chhung chuan hma kan sawnna zawn a la dik lo tluang zel tihna a ni. Miin rim tak leh chhel taka kum tam an lo vahvaihpui tawh hnua an hlawhtlinna chu hun rei lote chhungin neih ve kan tum a, an hrehawm paltlang tawh leh harsatna hmachhawn tawhte lam thlir si lovin, an nawma an hahdam tawh hnua an nun dan chauh kan lo ngaisang leh ṭhin hi chu a fel hlel deuh a ni.
Tun hnaiah, a bik takin khaw thlang lam ramah hmeichhe dikna chanvo humhalhtu ‘Feminist’ an pung nasa hle a. An tum ber chu mipa leh hmeichhe dikna chanvo inang neih leh hmeichhe dinhmun chawisan a ni. Amaherawhchu, an tum ber kal pelin, transgender (mipa, hmeichhiaa insiam)-te hmeichhe nihnaah an rin lut a, “Transgender te chu hmeichhe dik tak an ni,” an ti mauh mai! Chutiang a nih takah chuan infiamna huang hrang hrangah transgender-te chu hmeichhia anga tel ve an remti a, rin lawk ang ngeiin hmeichhe âwm nêm zawk zingah transgender an han tal ta tak tak mai chu, mipa inelna huanga eng teh ual ni pha ngai lo pawh a ber an rawn ni ta zut mai! Hmeichhe dikna chanvo humhalhtu berin an tih tur an ṭhelh chiang hle. Heta ṭang hian zir tur a va tam tak em. Kan nunah hian thil hlu zawk kal pelin mi tam zawk ngaihdan leh sûkthlêk kan zawm dual dual reng chuan kan ṭan chhan ber kan ṭhelh viau dawn tih a chiang.
Khawvel ram ropui bera chhal thin USA, “In God we trust,” ti ngat ṭhin pawh an dazat sawt ta hle mai. Ngaihsan tur dik an ngaihsan loh vang a ni. Ralthuam tel lova an do ber ram China chuan an zirlai naupangte hmasawnna ṭha tak tak leh quantum physics hial an zirtir tawh laiin, USA-ah chuan Drag Queen an tih mai, tuaiho lam chu an school curriculum-a telh ve an ngiat hial a nih kha! Hei hian hmasawnna eng nge a thlen ang a, eng nge a ṭhatna ni ang? Hmasawnna aiin hnungtawlhna a thlen ngeiin a rinawm a, ngaihsan tur leh buaipui tur dik an buaipui loh vang a ni.
Thalaite tuipui- zai te, lam te, modeling te, games khelh te, bike intlansiak te leh thil dang dangte hi ngaihnep ngawt tur tihna erawh a ni lo. Mihring hian intihhlima hun thawl neih hi kan mamawh ṭheuh a, amaherawhchu miin part-time-a an tih ṭhin kan lo full-time ta ṭhin a, thupui berah leh ngaihsan bera kan hman erawh a fuh lo khawp ang. Kan hna te, kan hnathawh loh kara kan hun hman dan te hian keimahni, kan chhungkua, kan khawtlang, kan ram leh hnam hmasawnna a thlen em tih inzawh fo a ṭha. Hnam tam tak hmasawn zawnga ke an pen laia a hnungtawlh zinga kan ṭan a hlauhawm hle.
“Mi fing pathum bula i awm fo chuan a palina i ni ang a, mi taima pathum bula i awm fo chuan a palina i ni ang, chutiang bawkin mi mawl pathum bula i awm fo chuan a palina i ni ang,” tih a nih kha. Chuvangin kan ram leh hnam a boral loh nan kan zavai hian mi dang leh keini aia nau zawkte tan entawn tur leh ngaihsan tur chhawp chhuak thiam ila. Kohhran, NGO, mi mal, ṭhianho leh social media influencer-te thlengin kan ṭhalaiten ngaihsan tur dik an ngaihsan theihnan mawh kan phur tih i hre ṭheuh ang u.
*I ram leh hnam a boral chuan nang leh i chhungte in him bik lo vang.*
- VL Ramdinsanga