Written by
Lalrinliana Colney

LALPA HMANGAIH MIZORAM

Heti khawpa ram boruak nuam, ruahtui duhthusam dawng ṭhin, chhengchhe hle mah se boruak hrisel hip tur tamna hmun, a chhunga chengte ṭawng khata leng za, hnam in lungrual leh duhawm hi Lalpa hmangaih rim zawng a nam ngei e.

MIN HMANGAIH BIK EM NI?
Tun hnaiah social media lamah, Covid-19 hri vanga thi kan la awm lo hi, Covid-19 in Mizote thisen a ngam loh vang a ni, ti zawngin thu theh darh a awm a. Kan ṭawng sual palh ang tih a va hlauhawm em! He hri leng hian Mizote thisen a ngam lutuk, vengtu ropui kan neih vang zawkin, thihna em kan la tawng lo mai zawk a ni. Tun thlengin eng vanga ven him nge kan la nih tih chhanna chu, chhanna dik pek har hle mah se, a chhanna ni awm i han fawm khawm dawn teh ang.

HENG MITE HI TUTENGE NI LE?
Hripui laka kan him nana ram mua ṭawngṭaina hlantu, Lalpa tana mi hrat khawngkheng, he hnam hian mi tam tak a nei a. Ram mut em ti ve thei loten, Biak Inah awrawl chhuahin, ṭanpui dilna au thawm chuan, Biak In tinah ri a chhuah a. Hei pawh hi mi ṭhenkhat chuan, social media-ah bawk, kan ṭawngṭai vang a ni lo, lo ti ngam sak sak kan awm nia! Huaisenna atthlak a va ni em!

Mahni ram ven him nana mutbu nen meuh in pu chhuak a, thlipui leh ruahpui tuar a, riahbuk ṭha pawh nei lo, mahni sa himna um duh lo, hnam pasal ṭha rual,  kan sorkar chak tak tia kan sawi chhuah fo ṭhinte laka zangnadawmna hnemhnanawm pawh hmu pha lova, an nunna hlu tak chan ta, mi eng emaw zat kan nei te hi - hnam dangte neih ve loh, Zofate chanchina tham ral tawh lo tur, kan mi ropuite nun hlanna kha, chung lam hian min hriatpui ve em em ang. 

Hri kai awlsam tak, theihpatawpa inven chung pawha kai palh eng emaw zat an awm tih hre chung renga hlawh pawh phut miah lo, mi dang nun chhan nana an thiamna nena hripui bu zawla liluh ngam, mi za tel teh meuh kan neite hi, chung lam lawm zawng tak a ni ve ngei ang le. 

Liandova te unau thawnthu neitu, sem sem dam dam, ei bil thi thi ti ṭhin, i neih loh chuan ka ei tui bik lo asin tia, mahni thlai thar a thlawna pe chhuak a, neih ang ang in peizawn ṭhin hnam kan nihna pawh hi, kan che vel min hmu rengtu hian, malsawmin awm rawh u, min ti a ni thei ang em? 

A HMANGAIHNA A VA MAK EM!
He ram chhengchhe takah hian, Lalpa hmangaihna kan dawn mak tak mai chu, mi lu la hnam kan nih avanga min awp bet tura sap pachal an rawn lut te, A, AW, B kan neih hmaa Bengali hawrawp zirtir min tum laia an hnampui missionary an lo lut ta hlauh mai kha, kan vanneih ropui tak a nia sin. 

Bengali hawrawp kha Meitei ho zirtir an ni a. Kum 100 lai a liam hnuah, Meitei hawrawp in zirtir thar lehin, tunah class X thleng an introduce a, buai ve tak an ni. 

Kan Zosap thlunglu lian kha, keini zuam rual a ni si lo va, ringtu hmasate khan, zosap missionary an hlauhzia mai chu, rinna chak lo pavalai rualte khan, card denga an intihhlim ṭhinte khan, "Sap a lo kal e" tiin, an tlan darh vek zel mai a ni. 

Zosap thuhril ai khan, an Mizo puite thusawi kha, an theology la ril em em lo mah se, ringtu hmasate thusawi kha, a ṭiak tha em em mai a, Mizo leh Mizo ringtuah insiamin, Zosap mi tlemte kaihhruaina hnuaiah, ram pumin Krista thisen chu, kan sual tlenfai nan kan hmang thei ta maite hi, a hmangaihna avang a va ni chiang em. 

Ṭawng khat, ze khata luang za thei a, tun tlenga kan la awmte hi, kan ṭhenawm ramte kan thlir chuan, kan vanneih chungchuanzia hi, hmuh hmaih chi a ni lo. Manipuri te, Tripuri te, Assamese te Kachari te khu en teh u - Bengali vai thuhnuaiah kunin, a ram neitu zawk khu tirkah mai an ni ta. Heng thilte hi kan chak vang leh theihna hmanga kan neih a ni hauh lo, Lalpa hmangaihna kan dawn vang zawk a ni e. 

Kan ram leilung ṭhatzia te hi, kum tin lo vatin, hal dur dur ṭhin mah ila, fur ruah tui a lo thleng a, kum hnih khat a liam leh meuh chuan, a hring leh dup zel mai a ni. Lo neih dan mumal leh changkang kan nei lo chung pawhin, kan thlai ṭha neihte chu mak khawpin a ṭha a, nikum pawh khan kan chhungte chuan, purun bul khat kg khata lian zuk thar chhuak a mawle! Kan la chin ngai reng reng loh, Oil palm leh Dragon fruit te pawh, kan han la lut ve dek dek a, kan ram ngeih zawng tak mai a lo ni a, a hralhna ṭha tak awm zel tur a nih chuan, eizawnna tham a tling thuai mai dawn a ni. 

Kan sawhthing leh hmarcha ṭhat bikziate hi, phai rama khawsa tawh ṭhinte chuan kan hre ṭheuh awm e. Kan samṭawk ringawt pawh hi, la tem ve lo vai chhiar sen loh an awm asin, malsawmna kan dawn, kan la hai chhuah zawh loh hi chu a la tam mawle. 

MAHSE MAW...
 Heti taka ram ṭha leh vanneia min din chhuak a, Siamtu Pathian duata kan awm chung hian, kan ram ṭhatna leh vanneihna la hai chhuak zo lovin, intih ropuina leh Lalna hmuihmer umin, an campaign laia hmangaihtu tak tak emaw kan tihte khan, tun tlengin an hruai mipuite chu, rual awtin min la siam a nih hi. Hetah hi chuan kan intodelh ve tawh e, tih tur pakhatmah la awm lovin, an chak ber chu Lal ṭhutthleng ban chul hnum chiah a la ni mai hi. 

Hmangaihtu Pathian thin kan tih ur palh hlauh chuan, kan hmaa nunna leh thihna, malsawmna leh anchhia dahtu hian, a rah min sengtir palh hlauh ang e.