RAM INCHUHNA
Thi ṭin thla kan thlen meuh chuan vawk hniak pawh a zawn ve thei dawn ta a ang hle mai. Parliament session-ah chuan Bill pawh sawihona awm mang lova pass zawt zawt an ni ta hlawm a. Environment lam leh Delhi khawpui enkawltu chungchang chu sawi hlawh pawl a ni.
Mak ve deuh chu Delhi hi hman ata tawh khaw inchuh a ni reng mai a, Mughal lal lai aṭanga India independence hnu thlengin, tunah pawh Delhi UT sawrkar leh Central sawrkarin he khawpui hlun tak hi an inchuh mek a, tun Parliament ṭhutkhawmah khan Government of National Capital Territory of Delhi (Ammendment) Bill chu passed a ni a. LG chu CM aia thu zawk a nih theihna tur leh sawrkar hna thawkten Central thu an ngaih pawimawh zawkna tura duan Dan chu pawm a ni a, Delhi chu Central sawrkarin a chhuh ta.
Hetih mek lai hian Forest Conservation Act leh Biodiversity Act pawh pass a ni ta zel a. Central sawrkar hian ramngaw humhalh teh ngawt a, chhawr si lohva a awm hi an hmu thei ta ngang lo a nih hmel a. Kan ramngaw leh a chhunga thlai pawimawhte ṭangkai zawk leh hlawk zawka chhawr a nih theihna tur Dan siam angin an insawi a ni.
Biodiversity Act hnuaiah phei khi chuan Company-te leh sawrkar pawhin ṭangkai taka ramhmul damdawite siak a phalsak a. A ram neitute hnena hlawkna pek ve tur awm ṭhinte pawh a pek kher ngai tawh lo tur a lo ni ta a. Ram humhalhna lam aiin ramngaw aṭanga eizawnna awlsam siam lamah kan Environment Ministry pawhin rilru a seng ta duai duai mai. A ṭhatna leh ṭhat lohna tam tak a awm ang a, ram mipuiten a hlawkna kan chhawr ngei theihna turin Mizote ta ngei private firms te leh ramhmul siam lama Mizo mithiam kan neihten hma an lo lak lawk ve a ngai ang.
Andaman and Nicobar Island sawi leh ila, anni hi keini ang thova ramngaw nei ṭha, tribal awmna thliarkar a ni a. Central chuan Great Nicobar Project siamin an ram thingkung nuai 9 chuang zet mai kih a tum mek a, mi ṭhenkhatin National Green Tribunal-ah te zualko nasa hle mah se, ram tana hmun pawimawh bik a nihna chhuanlamin kal tlangpui an tum mek tho a ni.
Andaman awmna tak hi a pawimawh hle a, India-in Asia ram ṭhenkhat mamawh lakluhna a reh bun (choke point) theihna a ni a. A bikin China-in Oil a lakluhna kawng pawimawh ber mai, Strait of Malacca an tih hi Malaysia leh Indonesia inkar tuipuia awm a ni a. Chu tuipuia lawng kalte chu Andaman thliarkar aṭang hian India chuan a lo rek chat thei dawn a ni. A ram neituten hlawkna nei ve tak maw?
Tun kar tir lam khan Africa-a a ram pakhat Sahel region-a Niger ramah chuan sipaiin rorelna an chhuh a. Ram rethei tak ni mah se, khawvel ram lianten an buapui luai luai thung a, a chhan chu Nuclear bomb siamna Uranium khur an ngah vang a ni. Mahse, a ram mipuite'n hlawkna an nei ngai lo va, ram rethei tak an ni reng tho.
Kan ramngawte hian thil hlu tam tak an pai ve reng a rinawm a, lei chung lamah leh lei hnuaiah te hian hausakpui tham thil hlu hi Pathian hian kan ramah a dah ang. Mahse khing Parliament-a dan an siamte leh tuifinriat rala thil thleng aṭangte hian hmathlir neih ve a hun ta hle mai. Kan ram hausakna siak thiam tura hma kan lo lak a hun hlein a hriat a. MZU leh ZMC-a mi thiam kan neihten research lam uar a, Central-in eng company emaw hmanga kan ramngaw hausakna min rawn chhuh hmaa a ram neitute ngeiin kan lo siak zung zung hi a ngai dawn niin a lang.
- Frankie Zonunmawia