Tunlai Mizoram Sum Harsatna leh, Congress Sorkar Hunlaia Mizoram Sum Dinhmun
Mizoram sum dinhmun kha Congress sorkarin theihtawpin kan siam ṭha, tuna kan hrawn lai mek MNF sorkar ang hian a tichhetu ni lovin duhthusam ni lo mah se, a siam ṭhatu nih kan tum a ni. Pu Lalsawta’n Mizoram sum a enkawl lai khan Mizoram sum indaih lohna hian harsatna a thlen ve ngai loh avangin tun ang hian sorkar hnathawkten hlawh lak theih loh avangte leh, GPF withdraw lamah harsatna an tawk ve ngai lo va. Pensioner ten an pension chhuahpui tur pawisa a hun takah an dawng ṭhin a, damloten a hun takah Mizoram Health Care kaltlangin MR bill an dawng ṭhin. Congress sorkar liamta khan MNF sorkar hi Cheng Nuaih 70,000 zet a hnutchhiah nghe nghe a ni.
Sum indaih lohna (Fiscal Deficit) avanga a hlauhawm chin Finance Commission lama kan mi thiamten an tih 3% kha Congress sorkar khan, Mizoram sum dinhmunte siam ṭhain kan pel ngai lo va, kan sorkar term hnihna zawkah phei kha chuan a hlauhawm chin chanve; kum 2017 leh 2018 te khan Cheng Vaibelchhe 320.22 (1.81%) & Cheng Vaibelchhe 352 (1.51%) ah a awm a. Amaheherawhchu, sawi tawh angin a hlauhawm chin chanve lek a nih avangin a tlem lutuk a, sum indaih lohna avangin harsatna kan tawk ve ngai lo a ni. Kum 2015 leh 2016 phei kha chuan budget chuang bang (Fiscal Surplus) Cheng Vaibelchhe 413.29 leh 251.95 kan nei hial a nih kha.
Amaherawhchu, sum indaih lohna (Fiscal Deficit) avanga harsatna Mizoram hian MNF-in kum khat lek sorkarna an chelh hnu aṭangin kan tawk nghal a, a hlauhawm chin an tih 3% chu kum 2019 khan a pel nghal a, Cheng Vaibelchhe 1223.63 (4.62%) ah kai chho nghalin kum 2020 ah phei chuan a hlauhawm chin let thawk aia tam - Cheng Vaibelchhe 1869.31 (6.43%) ah a pung chho dawrh a. 2021 ah Cheng Vaibelchhe 1757 (5.2%) ah beisei a ni a, kum 2023-ah hian a ṭha thei ang ber beisei pawhin a hlauhawm chin aia tam Cheng Vaibelchhe 1247.20 (3.47%) a la ni tho va. Hei pawh hi an inchhut aiin sum indaih lohna hmun dang aṭanga an puk tum hi a pung ngei dawn a, kum 2022-23 chhung khan Fiscal Deficit hi chhut lawk ang chuan Cheng Vaibelchhe 1210.44 a ni a, amaherawhchu, chhut lawk aiin a let dawnin a pung chho va. Sawrkar kum 2022-23 a tawp meuh chuan Cheng Vaibelchhe 2101.84 (RE) ah teh meuh a pung chho.
Entirnan, nikum 2022-23 khan Fiscal Deficit BE zat hi Cheng Vaibelchhe 1210.44 a ni a, amaherawhchu a kum leh 2023-a ennawn a nih hnu (RE) ah chuan Cheng Vaibelchhe 2101.84 niin a let dawnin a pung daih a ni. Chuvangin hetiang hi MNF sawrkar sum enkawl thiam lohzia a ni a, sawrkar kum 2023-a Fiscal Deficit hi kum a tawp meuh chuan Cheng Vaibelchhe 2500 pawh thleng chho se, a mak lo vang. Amaherawhchu, a sawhkhawk chu a na khawp dawn, sum inrenchem lohna avangin hetiang hian Mizoramin harsatna namenlo kan tawk a ni.
MNF hruaitute hian sum avanga Mizoramin kan buaina chungchangah hian mipui ngaihtuahna kaih pen an tum ṭhin a. Mipui rilru chawh buai nan eng eng emaw hmanrua an hmang ṭhin. MNF sawrkar hi leiba ringawtin a kal a, engmah hnam rotling hmasawnna lamah an thawh sawi tur hriat si loh chung hian MNF Sawrkar kum ṭan tirh 2019 kum tawp khan Mizoram leiba hi Cheng Vaibelchhe 8671.79 ah pungchho nghal dawrhin, 2023 hian Mizoram leiba chu mi thiamte chhut danin Cheng Vaibelchhe 13584.80 (BE) a ni a, state kan nih hnu kum 32 chhunga Mizoram leiba tlingkhawm aiin MNF sawrkar hnu kum 4 (li) lek chhungin a let dawn Cheng Vaibelchhe 6269.25 (85.69%) teh meuhin a pung chho tawh a, leiba ngah leh ngah lo an sawina a tehfung pawimawh tak pakhat sum thawhchhuah aṭanga leiba neih zat (GSDP to Total Liabilities) aṭanga chhut phei chuan, Mizoram hi India rama leiba nei hnem ber niin 53.1% lai a ni (Congress sawrkarah khan MNF sawrkar aṭanga an rochun 103% kha 34.19%(BE) ah an tihniam hman a ni). Tunah phei chuan kan sawrkar hian a mamawh zat phuhhrukna tur khawp leibatna tur pawh a hmu zo tawh lo chu a nih hi!
- Lalhruaitluanga Bawitlung