Written by
- Vanlalruata Fanai Exim Bank
Govt of India New Delhi.
‘Zoram Rahbi’ lehkhabu bihchianna
Pu Joseph L. Ralte lehkhabu ziak ‘Zoram Rahbi’ hi Zofate tana lehkhabu rotling a ni a. Mizoram hmasawnna lam hawi zawnga rilru seng ṭhinte chuan a hlutzia pawh an hmu thiam nghal maiin a rinawm. A ziaktu hian ama tawnhriat aṭang ngeiin Entrepreneurship hlutzia hi a hmu chhuak a. Zofate tana a ṭhatzia a hriat chian em avangin theihtawpin a tlangaupui ṭhin a ni. Chutianga ram hmasawnna tuichilh an han awm meuh chuan Zoram mipuite leh sawrkara thuneitu eng emaw zatte'n a thlirna tukverh an ṭawmpui hun a lo awm ve a. Mizoram pawhin eng emaw chen chu hmasawnna kawnga a hawina lam a thlak phah a ni ti ila kan sawi sual awm lo ve. He lehkhabuah pawh hian chu chu chiang takin a hmuh theih a ni.
He lehkhabu hi Zofate tan liau liauva ziak a ni a. He lehkhabu hmang hian a ziaktu hian Zofate'n kan tun dinhmun tawk nia kan ngaihna te, hmasawnna tel si lova kan ram (state) ralmuan avanga thlamuang taka kan ṭhut veng veng te hi a tawk lo a ni tiin min cho va. A bik takin ṭhangtharte pualin khawvela mi hlawhtling tia kan chhiarte chanchin tarlangin, bul an ṭan lai chuan hlawchhamnate tawkin harsatna tam tak an paltlang ve bawk a ni tihte a tarlang a. Ṭhu awl mai mai lova mahni kea din tum ve tlat turin a ṭahawh a ni. Chu chu ram hmasawnna dik tak a nih zawkzia chu pho chhuah a tum berte zinga mi a ni.
Hlawhchhamna a lo thlen pawhin thawhrimna leh tumruhna nena dinchhuahna kawng a awm thei a ni tiin min fuih sauh sauh a ni. Ama chanchin aṭanga zir theih nia a ngaih, a tlakchhiatna thlengin a tarlang nghe nghe a ni. A ziaktu hian ṭhahnemngai takin eizawnna kawng zawh tura hmalak dawna hriat ṭul pawimawh tak tak a thai lang a. Hma lam thui tak thlir chunga bul ṭan te, senso leh inhamtanna tur te, sum leh pai haichhuah dan leh vawn fel dan te, thil thawnchhuah dan tur sawngbawl dan te, amah ngeiin a lo hman ṭangkai ve tawh ṭhin project ruangam duan dante thlengin chhiartute a hlui a. Eng emaw chen mahni kea ding thei tura hma lo la tawhte leh bul ṭan tumtute te, sawrkar hnathawk te, zirlai te, hna mumal vuan lem lo dap mekte leh dap nachang hre lote thlengin he lehkhabu hian a huam tel a ni.
Ziaktuin Border trade chungchang a tarlang hi a lawmawm tak zet. Mahni kea ding Zofate kan lo pun zel chuan kan ram thawhchhuah kan ei ang a, mi ram pawhin kan thawhrim rah tlanin kan zar an zo ve thei dawn a ni. Ramria ram ṭhenawmte nena insumdawn tawnna chungchangah hian he lama kan rilru sukthlekna a lo awn lohzia hi a lang chiang khawp mai. Burma lam aṭang leh Bangladesh aṭangtein thil chi hrang hrang a lo lut a, a tam zawk chu Mizoram pela phurh a ni lehnghal a. Kan ram aṭanga luangchuak sawi tham a awm lo. Kan ṭhan harh a hun tawh tak zet a ni.
Mizote kan ngaihhlut em em kan thlarau nun mai bakah kan culture leh ngaihhlut zawngte khawih danglamtu Kristianna tukverh aṭanga thlira entrepreneurship leh Kristianna inkungkaihna a tarlang tel hi a pawimawh tak zet bawk. Ringtu hmasa Tirhkoh Paula te nun aṭang leh Lal Isua min zirtirna aṭang chuan ringtu chu a thawkrimin a intodelh tur a ni tih a lang chiang hle a. Kut tling lova sum lakluh phei chu ringtu tana mawi lo leh thiang lo a ni tih tarlangin taima tak leh tum mumal tak neia thawkrim turin chhiartute a chah a ni.
Pu Joseph-a nen hian kum 2009 aṭang khan kan lo inhmelhriat ve tawh a. Exim Bank-in Mizoram aṭanga ram pawna thil a thawnchhuah theih tur enthlithlaina kan neih ṭumin a ni a. Hemi ṭum hian Pu Joseph-a leh entrepreneurship lama a sangawizawnpuite'n an din thar, Mizoram Entrepreneurship Network (MEN) chuan hnuhma an lo ngah hman hle mai a. Mahni kea ding turin an member te an lo fuih sauh sauh a. Mahni tawnhriat theuh harsatna leh hlawhtlinnate inhriatpuiin, biak tur leh kawm tur pawh anmahni bawkin min kawhhmuh a. Hemi kum vek hian Exim Bank, MEN leh Mizoram Sawrkar ṭangkawpin ‘Mizoram Export Seminar’ kan huaihawt a. Research Department-a kan Head Pu David Sinate nen chutihlaia Exim Bank-a kan Chairman and Managing Director, Pu T C Venkat Subramanian chu Mizoramah kan hruai chho nghe nghe a. Hetah hian Exim Bank lehkhabu ziak, thla thum ngawt kan lo buaipui tawh, ‘Mizoram: Export Potential and Prospects’ chu hetih hun laia Trade and Commerce Minister ni lai Pu Lalrinliana Sailo in a tlangzarh bawk a ni.
Mi tam takin thu ṭha tak tak an ziak tawh a. Nimahsela Pu Joseph-a thuziak hi a hlut bik em emna chhan chu ama tawnhriat ngei aṭanga zir chiangin, inpekna thuk tak leh ṭhahnemngaihna nena hma lam thlir chung a, Zofate tana beiseina sang tak nena a ziah vang a ni. Hetianga vision nei ṭha Mizo fate zinga kan nei hi kan vannei hle a ni. Hla kungpui Rokunga khan Zofate Raltiang Ram min kawhhmuhin min thlirtir a, Pu Joseph-a chuan chumi ram thleng tura Zofaten rualkhaia ke kan pen theih nan he lehkhabu hi min pe a ni.