Written by
- Lalrozara

MANIPUR BUAINA - PARLIAMENT LEH SUPREME COURT CHHUNG BORUAK KAL MEK

Manipur tualchhung buaina bul hi Meitei ten dinhmun chanvo duhamna Political demand–(1) Scheduled Tribe status (2) Hill Areas chhung tlangmite luahlai Forest Conservation Act 1980 hmanga Forest Reserve atana State sorkarin a puan vang a ni. Meitei/Hindu leh Christian inbeihna a ni lo a, sakhua leh sakhua inhuatna tur zawnga thu veivirin awmzia a nei thui lo mai thei. State ṭhenawm Mizoram leh khawvela Zohnahthlakten thu bulbal ṭanfung dik hmanga Manipur State chhunga Kuki – Zohnahthlakte thlavang hauh thiam a pawimawh, helai bawr hi ka’n sawi tum a ni.

Kum 2017, Manipur State Assembly Election hma lam daih khan, Law & Order/Dan leh Thupek kenkawhna a tlachhe tawh a, Helhoten Road block/kawng dan an siam char char a. Election Campaign neiha PM Narendra Modi “Those who cannot ensure peace in the State have no right to Govern in Manipur (Ralmuanna thlen thei lo hruaitu chu Manipur enkawltu tlak an ni lo)” a ti a. Sorkar lai mek Congress Party, CM Okram Ibobi Singh kaihhruai kha Manipur mipuite zalenna leh ralmuanna pe thei lo a ni. BJP-ten sorkarna an chan chuan Helhoten kawng an dan pin char char lai pawh a tlang nghal ang, Manipur State chhunga Law & Order kenkawhna Good Government/sorkar ṭha kalpui a ni ang, hengte hi an tiam bawk a ni.

Nongthongbam Biren Singh, (@N Biren Singh) ropui takin ni 15th March 2017 khan Manipur CM atan lakluh a ni. Helhoten National Highway kawngpui an dan pinte pawh chu an sût nghal ta rum rum a! Helho - Central sorkar- BJP State Sorkar chu sam inphiarzawm - Hand in Clove - CM N.Biren Singh sorkar chu “Sorkar Kalphung Thar – The Champion of Change" tia vuahin, kum 2018 khan Vice President of India, Shri Venkaiah Naidu-a'n Vigyan Bhavan, N.Delhi ah ropui takin Award a hlan kha a ni a. Kum khat awrh CM, eng vanga Champion of Change phuahchawp lutuk Award kha an hlan tlat le? An va chhangchhiain, an va over tak em!

Tichuan, kum 2022 Assembly Election-ah CM Biren Singh bawk CM lehin, Central sorkar tlaktlumna–Ramhnuai Helho nena inzawm tlat - Manipur State Police chakna hmachhuanin inti Pro-Meitei Nationalist takin a rawn che a. Manipur State BJP sorkar, amah N.Biren Singh leh Central sorkarte hian khawvel puma mualphona vawrtawp an hmachhawn ta a ni (Chapona hi mualphonain a zui fo ṭhin).

3rd May - Peaceful “Tribal Solidary March” neih a ni a, he thil tih hi Media leh Supreme Court pawhin buaina bul inṭanna a ni tih an sawi lang. SC hian Manipur High Court-in Meitei-te tana Scheduled Tribe nihna pek kawnga State sorkarin ngaihtuaha hma la tura Judgement a siam pawh dik a tih loh thu a sawi lang. 4th May aṭangin Meitei-ten tharum thawhin buaina a chhuak ṭan a, khawvel beisei loh Tribal hmeichhiate pawngsual leh saruak ngialngana ‘Haw Haw’ chunga kawngzawhpui an ni. Tribal hmeichhia 100 chuangin pawngsual tawk anga sawi a ni bawk. Internet – Network pawh tihtawp vek a ni. Buaina a sosang zel a, Union Home Minister, Amit Shah hian ni 27 chhung a buai tawh hnuah Manipur hi a tlawh a, awmzia a nei thui lo hle. Prime Minister Modi-a'n Manipur buaina chungchang Appeal/Statement pakhat mah a chhakchhuak lo. Ram chhung leh pawn buaina a thlenin, PM hmasate’n (BJP PM Vajpayee pawhin) Appeal/Statement siamin Parliament House-ah Suo Moto Statement an pe a, member-te zawhna thlengin an chhang ṭhin.

India Parliament Monsoon Session 20th July - 11th August 2023 koh a ni, mipuiin Manipur buaina thu-ah Session kan nghakhlel a ni. 18th July zanlai aṭangin Social Media ah Tribal hmeichhe pahnih saruaka kawngzawhpui Video Clip a darh ṭan a. Supreme Court pawhin, he Video Clip lang hi khawvel mihringte beisei loh a ni, khawvel mipuite tithinrimtu a ni, a ti thlawt. Sakhaw inbeihna Kristian vrs Hindu ni lovin, India ram mipui rorelna sang ber Parliament leh Judiciary rorelna sang ber Supreme Court chhunga lakluh a, thil tisualtu man chhuah, hremna pek ngei ngei, misual kut tuartute ràlna pek a, hliam tuar leh chhiatna tawktute zangnadawmna hmanga thawidam an ṭul, tih a lang a. Thlamuanna leh Ralmuanna thleng thuai thuai mawlh rawh se.

20th July 2023 - Parliament–Rajya Sabha leh Lok Sabha Session ṭan a ni, Opposition ten Manipur buaina sawi chhuah ngei an phut nghal. Proceeding & Bussiness Rule 267 hnuaiah – Bussiness dangte dah bo vek a, Full Fledged discussion - Adjournment Motion, Prime Minister ngeiin Suo moto statement pe hmasa a, a tawpa member-te ngaihdan Vote lak theihna Rule 267 an phut. BJP & NDA Ruling lamin, Rule 176 hnuaiah sawiho discussion kan remti, PM ni lo Home Minister-in Statement a pe ang, Rule 267-a sawihona a ṭul lo, tiin an ṭang tlat thung. Rule 176 – Short duration discussion darkar 2.30 chhunga sawihona hun khung zawh ngai, Vote lak pawh ngai lo, sawihona naran ti ila. Rajya Sabha Chairman, Jagdeep Dhankhar erawh chuan, "Darkar 2.30 chhung discussion tih hi a dik lo. PM Rajya Sabha chhunga lo kal a, Statement pek chungchang hi Chairman thuneihna ni lovin, amah PM thuneihna a ni," a ti.

Parliament Monsoon Session 20th July to 11th Aug - Session tur inkar ni 23 chhungah ṭhutkhawm ni 17 a ni. (Ni 17 working days/hnathawh theih ni, 6 holidays/chawlh). Vawin 2nd August, 2023 thlenga ni 10 working session days ṭhutkhawm tawhah Lok Sabha rorel theih loa tihtawp zel a la ni a, Rajya Sabha chu Opposition lamin House an chhuahsan.

Lok Sabha Member ten dan ang thlapa PM & Sorkar chunga No Confidence/No Trust Vote an putluh theih angin, Gaurav Gogoi MP (Assam Congress [I.N.D.I.A]) in 28th July (Friday) khan Speaker, Om Birla hnenah No Confidence Motion a pulut a, motion hi ni thum chhung August ni 8-10 hian Debate ngaihnawm leh Vote lak a ni ang. Prime Minister Modi hian Session ṭanni 20th July khan Parliament Compound-ah Manipur buaina hi Media ho hmaah rei lo té a sawi a, MP te zawhna leh chhanna awm theihna Parliament chhungah, Manipur buaina thlen aṭanga ni 100 dawnah a sawi ngei a ngai dawn ta a ni. Motion Vote lak chungchangah sorkar lai BJP in Vote 359 bawr lai nei dawnin a lang (272 halfway mark), Opposition lamin Vote 103 bawr nei dawnin a lang, damlo leh Vote thlak duh lo (abstain) an awm bawk ang. A awmzia pawimawh tur chu Opposition lamin Manipur sorkar, Central sorkar an demna leh puhna point te, Ruling lam insawithiamna point te a ni.

Legislature-Executive sorkar rorelna (Administration) failed chuan, Judiciary, Court-in rorelna kalhmang thu leh hla rorelna kalpui a ngai. Nimin leh nimin piah ( 31st July & 1st Aug) khan Supreme Court (Top Court), Chief Justice of India, (CJI) DY Chandrachud, Justice J.B Pardiwala, Justice Manoj Mistra te kaihhruaina hnuaiah Manipur buaina hi ngaihtuah ṭan a ni. Top Court in Manipur sorkar a sawina kamchhuak “Manipur ah Law & Order in awmzia a nei lo, hnu chhui lamah State Police-in awmzia a nei lo - 4th May thil thleng eng ngati nge 19th May ah FIR a awm ṭan chauh, Manipur Police khaw nge in awm, FIR 6500 chuang lûtah mihring 7 chauh ngati nge in la man theih, hetiang zat FIR hi engtikah nge investigation tih zawh theih a nih ang? Manipur sorkar leh Police te administration a Fail chiang bal! Court hearing chhunzawm 7th August ah Rajiv Singh, DGP of Manipur a rawn inlan ngei tur a ni. Hmeichhe pahnihte hi mipui sosang (mob) hnenah engtin nge pek an nih? Tunah chuan Relief, Compensation, Rehabilitation, Investigation a dik tawk (fair) em tih kan thlir phawt ang, a ṭul chuan High Court Judge lo ni tawh kaihhruaina hnuaia Committee zau tak din a ni ang,”.

Rajiv Singh IPS hi Tripura Cadre, buaina chhuah tawh hnua CM Biren Singh sorkarin DGP P. Doungel paih chhuak a, 1st June 2023-ah DGP of Manipur an nihtir rum rum kha a ni a (Interstate Cadre). Top Cop - Rajiv Singh tan Top Court hmachhawn hi a huphurhawm ngawt ang, zawhna an zawt dimdawih dawn si lo. A tuk ni 8-9-10 August, Lok Sabha-ah No Confidence motion an debate nghal dawn a. Uluk takin lo thlir ila.

- Lalrozara