Written by
- K. Zothanpara

Covid-19 +ve 8 chhuahtir leh A behbàwm

Thla nga chuang zet nunphung tikhaihlaktu, Covid-19 léng mek hi a zia a danglam a, hriatthiam tak tak a har hle niin an sawi ṭhin. World Health Organisation leh ram hrang hranga mithiamte pawhin ngaihdan an thlâk foa sawi a ni. Mizo doctor thiam tak takte tan pawh a nihna dik tak hriat chian a har hlein a rinawm. Doctor zingah, a tak taka Covid-19 buaipuitu ni ve lote pawhin an hre thui viau bik lo a, mipui náwlpui tan phei chuan hriat chian a har lehzual hle ang tih a hriat theih. Chuvangin, sorkar hotu te, a dona lama thawkte tan pawh ṭawng fimkhur a, sawi tur chin hriat a ngai hlein a rinawm. Mipui mar dek reng chunga hmalak a ngai bawk ang. 

Mipui beisei loh em em maiin September 1, 2020 khan Aizawla CCC pakhat aṭangin Covid-19 positive tih hriat chian mi pariat chu chhuahtir an ni tlat mai a! An taksaah harsatna an neih loh (Covid-19 symptom a lan loh) vang leh an awm rei tawh vang a ni mahna. 

Ministry of Health & Family Welfare-in May 8, 2020-a 'Revised Discharge Policy for COVID-19' a tihchhuahah, Covid-19 vei zinga 'mild' leh 'moderate' case-te chu an positive tawh lo (negative tawh) tih finfiah nan test nawn kher a ngai tawh lo a, ni 10 chhung symptom an neih loh chhuahtir mai theih an ni, tih a ni a. 'Severe' case-te erawh chu test nawnnaa vawi khat an negative tawh a, symptom a lan loh bawk chuan chhuahtir theih, tih a ni. Hei hi India rama hripui vei tamna hmun ṭhenkhata a tak taka an kalpui dan reng pawh a ni.

Mizoramah erawh chuan test hmanga negative confirm-te chauh chhuahtir an ni ṭhin a, tam tak phei chu vawi khat aia tam test negative an ni àwm e. An negative hnuah pawh chhuahtir mai loin hun eng emaw chen chu an la enkawl ṭhin niin a lang. Mizoramah case a tam lutuk lo bawk a, negative confirm ngeite chauh chhuahtir an ni ṭhin hi a him nge ngea a lan avangin, a ṭha hle a ni.

Chutih rualin, Mizoramah Covid-19 vei an tam ve ta hle a, tunah phei chuan 1,100 chuang an ni ta; a tam zawk chu chhuahtir tawh ni mah se, enkawl mek mi 300 chuang an awm. Mipui vantlangah kan inkai darh ta nia a lan avang leh, enkawl ngai an tam tial tial dawna a lan avangin, Covid-19 veite chhuahtir chungchangah sorkar laipui kaihhruaina ang hian Mizoram sorkar pawhin kal a tum ṭan niin a ngaih theih. Hetih lai hian, hripui donaah hian mipui (task force) hmalakna hi a hlâwk berte zinga mi a nih miau avangin, sorkar dinhmun ringawt ngaihtuah loin, mipui rilru sûkthlêk leh duh dan ngaihtuah tel a pawimawh hle.

Covid-19 la positive tih hriat chian an ni chunga mi pariatte September 1-a chhuahtir an ni kha a tak taka enkawltute'n hotu liante aṭanga thu hmu loin, anmahni thu ringawt chuan an tih ka ring lo bur mai pek a. Chutih laiin, hotu lian zawkte erawh chu mipui laka phatmar lamah an ramṭang ta deuh a, an hnuaia officer-te an mawhpuh deuh em aw, a tih theih. An hnuaia mite lah chu an insawifiah ve ngam tawh si lo.

Health Secretary lehkha
Health Secretary Pu H. Laleng­mawia'n a letterhead hmanga Aizawl West CMO Dr. C.T. Chhunga hnena 'thupek' lehkha a thawn a darhte kha a mak viau mai. Kha lehkha (soft copy chauh pawh a ni mahna!) kha a dawngtu tan a darh palh hlauhawm tak tur a ni a, chuti chung chuan social media-ah a darh viau tho a. Khawi aṭanga darh tak ni ang maw?

Department pakhat chhung thil a ni bawk a, ṭawngká (phone) hmanga tih dan tur inhrilh mai (verbal instruction) a tâwk viau theiin mi tam tak chuan an ngaiin a rinawm a; mahse, department khata officer lian ve ve indawrnaah ṭawngkam chang ve tâwk taka khati teh chiama lehkha han inthawn kher kha a ṭul an ti a ni teh chêk ang! 

Thil mak dang la awm chu - Health Secretary lehkha (coft copy)-ah khan Covid-19 positive chunga chhuahtir mi pariatte hming, kum zat leh an veng hmingte chiang taka tarlan tel a ni kha! Hripui veite nihna tarlan leh tarlan loh chungchanga kan fimkhurna zawng zawng ngaihtuahin, a ṭul lo tak zetin a lang.

Mak dang leh pakhat chu - lehkha hnuai lam dinglam sirah Health Secretary signature a awm a, chumi zâwn deuh thaw veilamah chuan, Principal Director hming a inziak thung a, hetiangin:
Dr. H. Lalchungnunga,
Principal Director,
Health & Family Welfare Department,
Mizoram

Ka hriat sual loh chuan HFW department Principal Director hi Dr. F. Lallianhlira a ni a, Dr. H. Lalchungnunga chu Health Services director a ni. Kha'ngte khan lehkha kha a tihrinhlelhawm phah sauh zu nia. Lehkha (soft copy) ka hmuha ka rilrua awm lian ber chu - 'Mipui laka thiam inchantirna atan mahni hnuaia mite mawhpuh' tih hi a ni a; 'Sanghar lunglâwm, arpui lungchhia' tihte ka chan rum rum!

MLA thusawi kha
September 3, 2020 (Ningani)-a chhuak Vanglaini-ah khan September 1-a Covid-19 positive mi pariat chhuahtir chungchanga MLA Dr. ZR Thiamsanga thusawi a lang a, LPS Pu Vana'n a kawmna video clip tawitê ka lo hmu ve bawk a. Dr ZR Thiamsanga thusawi an tarlan chu, "Ni 20, 30, 40-te an awm a, kha'ng kha chuan infection an nei thei tawh lo. RT-PCR hi chuan rei tak tak hi a positive thei a, amaherawhchu, kha'ng khan mi dang an kài thei tawh lo," tih leh, ICMR chhût danah, ni 5-10 bak chu infection chance a awm theih tawh loh thu a ni.

LPS Special Report siam ṭhintu Pu Vana'n a kawmnaa Covid-19 negative tih finfiah hmasa loa chhuahtirte'n mi dangah an kài darh theih leh theih loh chungchang a zawhna pawh, "Kai darh thei tawh lo, an tia ni. Viral load a sang tawh lo a, chance a awm tawh lo a ni," a ti a.

Kan MLA zahawm tak, medical doctor, chutah pawh specialist-in khatia a sawi mai kha ka lo îp khawp mai a, a finfiahna sawi chian tur a awm a nih si loh chuan, Mizo mipui fimkhur tura kan inzirtirnate leh kan fimkhur dan zawng zawngte ngaihtuahin, sawi chi loh tawpah ka lo ngai deuh. Tin, ka ringhlel ru hle bawk. Covid-19 chungchang hi ka buaipui ve phian a, phâk tâwk tâwkah ka chhiar ve ṭhin a, hriatna erawh a ril lo hle. 'Covid-19 positive-te ni 5-10 chhunga symtomp an neih loh chuan mi dang an kài chhâwng thei lo,' tih han sawi pawp mai hi chu, 'risk' a sáng deuh em aw, ka ti rilru.

Dr. ZR Thiamsanga thil sawi hi 'A dik lo a ni lo'm ni,' tih theih turin, Vanglaini-ah vêk September 7, 2020 (Thawhṭanni) khan kan hmu leh nghal zat a. Covid-19 positive September 1-a chhuahtir zinga mi pakhat hruai chhuaktu leh, a tûk September 2-a CCC-a dah lut lehtu Thingsul Tlangnuam lam mi pahnih chuan vanduaithlak takin Covid-19 an lo kai ve reng mai a. September 8-a positive  hmuh zinga mi, Venghlui, Aizawla mi pawh, positive ni chunga September 1-a chhuahtir mi pakhat nen building thuhmuna cheng a nia sawi a ni. A pawi ngawt mai.

Thu hnuhnung
Eng pawh ni se, thil kal tawh chu a liam tawh a, siamṭhat mai theih a ni tawh lo. Ka sawi duh zawk chu, ram hruaitute hi ṭawng fimkhur lehzual se, tih a ni. Covid-19 chungchang phei chu mipui náwlpui kaihhnawih tak tak leh nghawng lian tak nei thei (sensitive) a ni si a. Mipui laka hmai phih kan tumna hi min tihhminghliautu zawk a ni thei tlat a ni. 

Mizorama Covid-19 donaah hian sorkar hi mal ṭan ta se, awmzia a nei thui lo viau mai thei a, village/ local task force-te leh mipui thawh a tam hle. Chuvang chuan, Covid-19 chungchanga hmalakna thar, thil thar tih a nih dawnin, uluk takin mipui mar dek chunga tih ni thei se, mipui ngaihdan leh rilru turte pawh ngaihtuah tel zel ni se a lawmawm ngawt ang.