Written by
-Dr. C. Lalrampana

“AWM LO TA SE"

A KAMKĒUNA

Khawvēl hring mite hi Pathian anpuia siam ni mah ila, Eden bawhchhiatna khan kawng tinrengah harsatna min siam a. Natna, lungngaihna leh thihna thlengin ãnchhia kan dawn phah ta a ni tih kan hria. Hnathawh ngai lova ni tin Pathian nen nuam taka lēngdun thei reng kha mamawh tlãkchham nei reng rengin duhkhawp leh hnianghnãr taka awm lai rēng nei thei lovin; mi hausa tawntawte pawhin duhkhawp an nei chuang nahek lo. Chuvangin, khawvelah hian eng nge tam ber tiin inzawt ta ila, a chhannaah chuan, "Awm lo leh mamawh tlãkchham a tam ber" tih hi chhãnna dik chu a ni mai awm e. Feb 19, 2020-a K. Hminga hla phuah zaithiam Sangtei Khuptongin a sak, "Awm lo ta la, Ka hlimna a chuai ang a; Awm lo ta la, Ka hringnun a nguai ang a; Thliarkâr vâkvai te'n Lawngmi an ngai angin, Aw ka di Ka hringnun hian a ngai che,” tia a sak hian kan thil mamawhte hlutzia leh ngainatawmzia, thinlung a khawih theihzia a hril chhuak chiang hle mai. Chuvangin, kan mamawh zawng leh duh zawng awm lo ṭhin hian thinlungah helhkam lian tak min siamsak ṭhin a ni.

TU MAW AWM LO TA SE?

Mimal, chhungkua, khawtlang, sorkar thlengin mamawh leh ṭul pawimawh tam tak kan nei; mahse, chu'ngte chu a inang vek lēm lo. Chung kan mamawhte tel lo chuan hringnun hi a famkim thei mawlh lo. A bik takin zofa, zohnathlãk zawng zawngte leh khawvel pumpui pawhin a hmelhriat leh ngainat ém ém, hringnun tifamkimtu pawimawh tak pakhat 'awm lo ta se' Zofate tana pawi ém ém tur chu YMA hi a ni. YMA hi awm lo ta se, zofa, zohnahthlakte hnamzia rãng humhima ṭawng hrang thliar chuang lo, sakhaw chi hrang hrangte lo kuahkhawmtu tu mah an awm lo vang. Mizo hnamzia humhima pãrchhuahturtu chu Mizo Ṭhalai Insuihkhawm Pawl (Young Mizo Association) hi a ni. A va'n lãwmawmin a va'n hlu tehlul ém! Zohnahthlãkte insuihkhãwmna Pawl lian ber YMA hian thil tum pawimawh tak tak pathum - hunãwl hman ṭhat; Zofate hmasawnna ngaihtuah tih leh Kristian nundan ṭha ngaihsante a ni a. Heng bakah hian ‘thu sãwm pek’ ṭha tak a la nei zui lehnghal; a va hluin a va'n ropui tehlul ém! Zohnahthlakte chên hlek tawhna khawvvel hmun dang leh India ram state dang dangahte zãr/pêng (branch) ngialnghet tak tak a la nei zui a, heng a zãr hrang hrangte nen hian lungrual takin Zohnahthlãkte inpumkhatna ṭha ngaihtuahin hringnun kan chên tlang mek a nih hi!

Sēlna ãnka tam tak karah YMA hian zãm hauh lovin taima tak leh rinawm tak, nghet taka ding fan fanin Mizo tlãwmngaihna chhawm nung zelin kum 88 zet a tling ve ta der mai! Mizoram buai lai khan vai sipai pakhat chu phairam lamah an sawn dawn a, an hotute hnenah sawn lo hram turin a dil a. A ṭhiante’n a dil chhan an zawh chuan, ”Mizoramah chuan tlãwmngai pawl lian tak, hnam dang leh sakhaw dang bia pawh tu mah thlei hrang chuang lo, keini vaichhia mai mai pawh harsatna kan tawh changa duat tak leh hmangaih taka min dãwm kanga min tuamhlãwm ṭhintu, YMA a awm avangin Mizoram hi damchhunga awm nan ka duh a ni,” a ti hmiah mai. He sipai lumum chhãnna awka hi a va mawi tehlul em! Ka thinlung bengah hian a chãm reng ṭhin.

YMA-in mirethei bakberh leh chhumchhia tam tak, mi eng, mi ngo, mi dum, mi buang, vai leh vai lo, hnam dang leh ram dang aṭanga lo kal, mikhual harsatna hrang hrang tãwk ṭhinte thlenga a chhawmdãwl dan mawiziate hi a va hluin a va ropui tehlul ēm! India ram leh khawvêl ram dangah pawh hetiang taka tlãwmngai pawl lian inhlãwmkhawm ṭha leh, mahni inphata theihtawp chhuaha mi dangte tana inpumpeka ṭanpui ṭhin hi khawvēl hmun dangah pawh zawng zawng mah ila hmuh tur a vang hle ta ve ang. Hei vang tak hian khawvêl ram dang aṭangte pawhin Mizo ram leh hnam min hrechiangtu apiangin Mizo hnam hi min awtin kan zinga khawsak an chak ve phah ém ém ṭhin a ni. Damlo kan inṭanpui dan te, mitthi kan invui dan leh khawhar kan inlênpui dan te, khawtlãng kan inpawhtawn dan te, inngeih dial diala kan khawsakho dante mit ngeia an hmuh changte hian, kan tih dante leh insãwngbãwl dante hi an ít ve ngawih ngawih ṭhin. Mitthi vuinaa tel ve Australian sap pakhat pawhin kan insåwngbãwl dante a hmuhin a awt ngang a ni ang, video-in a thla a la a, “Ka haw hunah kan ramah ka tihhmuh ve dawn a ni; in insãwngbãwl dan hi a ṭhain a mawi ka ti em mai, in khawsakho dan hi khawiah mah ka la hmu ngai lo,” tiin a sawi chhuak hial a ni.

Feb 1, 2021 aṭanga Myanmar sipai thuneihna leh tihluihna hmanga Myanmar Democracy Sorkar a paihthlak aṭang leh, tun thlenga Bangladesh leh Manipur buai avanga kan unau zohnahthlãk raltlante a lo chhawmdãwl dan leh enkawl kawnga a thawh hlãwkzia leh thawh ropuizia te, kohhran, khawtlãng leh sorkar roreltute kaihza tichak tura ṭanpuina a pēkte leh finchhuah ṭhinna ropuizia te, raltlãn mangang leh vãkvãi tam tak a chhawmdãwl dan zawng zawngte han hriat chian phei hi chuan lãwm avangin biangah mittui a luang zawih zawih thei. Chuvangin, YMA hi awm lo ta se, zohnahthlakte hlimna a chuai ang a; awm lo ta se, kan hringnun a nguai ang a; thliarkâr vâkvaite'n Lawngmi an ngai angin, aw! YMA, zohnahthlakte hringnun hian a ngai takzet che a ni,” tih ve mai loh chu hmabak reng a awm lo.

A TLÃNGKAWMNA

Mizo hnam timawitu leh zohnahthlãkte insuihkhawmna Pãwl lian bera tlãktlum tum vanga rawn sawi mawia fak tlawr satliah mai ka ni lo. A tak taka a thawhna leh Mizo hnam damna a nih vang chauh zawka sawi mai ka ni. YMA hi awm lo ta se, Mizo hnamzia ráng leh tlãwmngaihna hlu takte hi hetiang tak hian kan chhawmnung thei lo vang. Awm lo ta se, Mizo hnam tlêm tê, mihring nuai 20 pawh la tling lo hi chimralin kan awm tawh ang; awm lo ta se, Mizoram hi India rama ram (state) ralmuang ber leh state hlim ber kan ni thei lo vang; awm lo ta se, hetiang taka Zofate zinga inpumkhatna ṭha leh tluantling hi kan nei thei hauh lo vang. YMA kan neih avang hian heti tak hian India ram mai ni lo, khawvel pumpuiin Mizo ram leh hnamte hi min hmêlhriat chauh zawk a ni. Amaherawhchu, heng zawng zawnga hnam anga min dinchhuahtirtu erawh chu kan biak; Pathian nung, engkim titheitu vang liau liau a ni tih i theihnghilh lo vang u. Kan Pathiannung hi 'awm lo ta se', Mizo ram leh hnam hi hetiang tak hian kan pãr chhuak thei lo vang. Chuvangin, kan zohnahtlãk unaute; a bikin Manipur-a cheng mekte, meitei chalrãnghovin thah chimih vek pawh pawisa lova an beih meknate, tudawla che thei lova siam theitu kan Pathian hnenah hian tihtakzeta tawngtãiin, YMA leh Mizo hnam dinchhuah zel nan i dil fan fan zel ang u.

Mizo hnam dam reng rawh se.

-Dr. C. Lalrampana