HMEICHHE AW
Hmeichhia emaw mipa emaw kan nihna chungah hian mihring kan nihna hi a lian zawk a. He kan mihring khawvel tuipuiah hian ngaih pawimawh hmasak tur kan ngaih pawimawh loh hian innghirnghona a awm a, kan nun hi a buai ṭhin a nih hi.
Salad hi chawhmeh tui leh hrisel tak a ni a; salad-ah chuan chawhmeh hel ei theih chi hrang hrang kan telh ṭhin a, inrualkhai taka telh a ngai a, tam bik deuh emaw tlem bik deuh emaw a awm chuan a tui lo va; kan chan dan pawh a inang deuh ṭhapa a awm chuan a hmel a mawi bik ṭhin a. Chutiang deuh chiah chuan mihring kan nunhonaah hian kan pawimawh ṭheuh a, kan hlu em em vek a ni. Khawtlang nunah hian rahbeh bik leh chanvo chan tur chang pha lo an awm hian khawtlang nun a hrisel lo ṭhin a ni.
Rahbeh mi tam tak awm mah se, tun ṭumah chuan mipa leh hmeichhe chungchang chauh sawi ta ila. Gender hi pahnih aia tam daih awm tawh mah se, kan khawtlang milin mipa leh hmeichhe chungchang chauh sawi rih ila a ṭha awm e. Gender awm belh zelte hian mihring siam chawp a nihzia a tilang chiang viau a ni.
Kan khawtlang inrelbawlna hian mipa lam a hawi avangin mipa aw chuan ngaih pawimawh a hlawh a, anni pawhin eng emaw thil thleng a awm chuan aw (voice) chhuah chu an tihtur rengah an ngai a, thil ṭha tak pawh a ni. Hetiang chiah hian hmeichhe aw hi ngaihhlut ni se chuan kan nunhona hi a hrisel ni mai tur. Amaherawhchu a tak ram hi duhthusam ram nen a inhlat em avanga ‘duhthusam ram’ ni pawh a ni mahna. A tak takah chuan hmeichhia chu aw (voice) neih chu sawi loh, ngaihdan lo neih ve te hi khapsak bur lo mah ila, kan pawmsak lo lam chu a ni. He kan ngaihdan hian Pathian ngaihdan nei ve tura ngaihtuahna fim mipa anga a pek thona hi a palzut em?
Mizorama hmeichhiate dinhmun hi a ṭha tawh ti ṭhin mah ila, khawhar ina thu an sawi ve chuan hmeichhe nasa nih an hlawh a. Kohhran hmeichhe khawmpui emaw an hun hmante hi “an nawi nak zel” ti an awm a, an khawmpui changte pawh hian kum tam tak hrehawm pawisa lova an enkawl seilen, an fate aṭang ngei pawhin fiamthu ti taka ṭul lo tihnate a ri fo mai te hi, hmeichhe dinhmun sang tawh tak anga kan sawi ṭhin nen hian a inpersan viau a ni.
Mipa mai ni lo, hmeichhe ṭhenkhat te pawh hian hmeichhiain aw (voice) an neih ve hi ṭul an ti lo va. Chumi awmzia chu ngaihdan nei lo va ramsa anga awm mai mai turin an beisei a, chutiangah chuan an lungawi tihna a ni. Mi, thihna avanga an hmangaihte an chan laia kan hnem hian a taka tawng tawh kan nih loh chuan kan hriatthiam dan a pawnlang a, an tawrhna kan hriatpui tak tak ṭhin lo. Hetiang ang deuh hian hmeichhe chanchin leh an harsatna te, an hmasawn dan leh hmabak thlengin mipain an sawi chuan an sawi kim lo va, hmeichhia bawkin aw an chhuah a ngai a ni. ‘Feminism’ tih thumal te, ‘hmeichhe chawisanna’ tih angte hi a enga mah hmain dodal chungin sirah kan hnawl leh mai ṭhin a. Chutiang mi chu kan ni a nih pawhin vawi khat chauh, vawi khat chauh tal chik leh thuk takin ngaihtuah chiang ila kan hrethiam mahna. Mipa pawh hian an dinhmun chawisan an mamawh hle, ‘patriarchy’ tuar ber te zinga mi an ni ngei ang, anni chungchang pawh hmeichhiain lo ziah kursak vak ai chuan anmahni mipa ngeiin han ziak se la, a chiang zawk em em dawn a. Chutiang chuan kan harsatna hi hmasawn ngei turin tlangaupui ṭheuh ila, inhèla indem tawn lovin inhrethiam tawn ila, kan hmakhua hi a eng ngei ngei ang. A tawpah chuan mihring kan nihna zawnah inpeng tawn leh inmamawh tawn ṭheuh kan ni si a.
French psychoanalyst Jacques Lacan te’n kan inrelbawlna hi mipa hawi zawng “phallocentric patriarchal order” tiin an lo sawi a. Hei hian nghawng leh hnungzuitu a ngah em em a. Hmeichhe hnuaichhiahna hi langsar tak pakhat a ni a, chumi chhungah chuan hmeichhiain aw an nei zawi em em a. French feminist Helene Cixous chuan a helh hle a, mipa dah chungnun an nih thu hi chu a pawm a, “binary opposition” tih a sawite hian a tarlang chiang viau a ni. Chutah tak chuan hmeichhe aw chu eng anga zawi leh mipa awin luahlan ni mah se, Helene Cixous chuan kan sawi ve tur a ni a, keimahni ngeiin kan au chhuahpui ve tur a ni a ti a. Kan history te pawh thlir ila, tun hma deuhte phei chuan mipa ziah deuh vek a ni a, hmeichhe chungchangte pawh hi hmeichhe ziah tam tak chu awm ve se kan hriat dan pawh a dang deuh mahna. Ram buai chungchangte pawh hi a ni a, mipa ziahah chuan hmeichhiate hi mipa hlimthlaah an awm fo va. Mipa chuan an chanchin an ziak mai a ni a, an tihtur pawh a ni. Chutiang chiah chuan hmeichhia pawhin kan chanchin kan sawi a, kan ziah ve a ṭul a ni. Hmeichhe ṭhenkhat chuan ngawih hi an chanvo niin an ngai a, mipa hlimthlaa awm tur niin an inngai a, an thu a lawm tih theih ni mah se a nghawng a thui a, a kang kai nasa em em a. Chuvangin, eng gender pawh ni ila, mahni indah hniam mai lova kan ngaihtuahnaa awm leh kan bul vel emaw, kan khawtlang tana hmasawnna tur leh ṭha tur emaw nia kan ngaih au chhuahpui hi mihring kan nih anga kan tihmakmawh leh kan mawhphurhna a ni a. Mi, aw leh ngaihdan nei reng reng lo chuan hlutna a nei thei dawn em ni?
- Debbie Rinawmi