Written by
- Dr. Lalhriatpuia
MD (Psychiatry)
World Suicide Prevention Day: Article
Vawiin ni hi World Suicide Prevention Day niin, International Association for Suicide Prevention (IASP) leh World Health Organisation (WHO)-te kaihhruaina siam hmangin khawvel hmun hrang hrangah mahni nunna la an tlem theih nana mipui inzirtirna hun hmang thin a ni. Thupui hrang hrang thlang thinin tun kum 3 chhung chuan thupuiah ‘Mahni nunna la an tlem theih nana khawtlang thawh hona’ niin, he thihna rapthlak tak laka kan invennana thawhho a pawimawh zia te, mimal ang pawha tih theih kan nei a ni tih inhriattir a pawimawh hle. Thihna dang ang lo takin an chhungte leh thenrual thate a barakhaiha, mualphona a thlenin lusun piahlamah thil zahthlak takah a chang thin.
Khawvelah hian kum tin mi nuaih 8 velin mahni nunna an la anga chhut niin, second 40 chhungin mi pakhat in mahni nunna a la anga chhut a ni. Kum 24-34 inkarah phei chuan thihna thlentu hrang hrangah pahnihna niin, kum 10-24 inkarah pathumna a ni thung. Kum tin mi kuta thi aiin mahni intihlum an tam zawk a, AIDS leh a kaihhnawh natna ai pawhin nunna a suat hnem zawk a ni. Mahni intihlum zingah za zela 90-te hi chu rilru lam harsatna leh ruihhloa buaina nei an ni a, mahni intihhlumte hian rilru hahna tur chhan tam tak an nei bawk.
Mahni intihlum chungchangahriattur pawimawte:
1. Mahni intihlumna hi ven theih a ni. Intihlum zingah za zela 80 chuan an thil tum hi an lo sawi chhuak thin. Thih hi an duh bik ngawr ngawr a ni lova kawng dang an hmu zo thlawt loh vang a ni. Chuvang chuan an rilru hah thu leh thih mai an duh thu hi an lo sawi chhuak fo tawh thin, ngaihvena mithiamte hnena kalpui vat a tha.
2. Mahni nunna lak tum hlawhtling lote hian an ngam tawh lo tih hi zirtirna diklo a ni. Mahhni nunna la tam tak hian tunhma pawn an lo tum tawh thin a. Hetiang tum an awm chuan ngaih pawimawh hle a hmalak pui vat an ngai.
3. Depression neite thian kan neih chuan an nunna chungchanga an rilru put hmang hriat a tha, hma lak vat a nih theih nan.
4. Rilru hah deuh, mahni nunna lak mai duhten inthah mai an tum thu min hrilhin mi tam tak kan chhiai a, thu pawi an tum ti hlawhtling tirtu kan sawi ang tih kan hlauvin kalsan mai duh kan awm thin. Thu dik thlap sawi tur a awm chuang reng reng lo, an lungngaihna lo ngaihthlak saktu leh hun lo petu I nih ringawt khan an rilru hahna tam tak a chhawk thin zawk a ni. Tih theih neia I in hriat loh pawhin kalsan lovin pui theitu tur zawng sak hram rawh.
5. Rilru lama harsatna neite, natna khir tak neite, rikrapa awmte leh ruihhlova tlan nasaten mahni intihhlum an awlsam bik, ngaihvena an rilru put hmang hriat a tha.
6. A tawp berah chuan he thihna laka inveng tur hian rilru hriselna lama thawktute chauhina siam that theih a ni lo, kan zavaia thawh hona a ngai. Kan hnen rawn thleng hman lova boral hi a tam zawk an ni. Kan chhungte, kan thiante, he thihna rapthlak tak atanga an him thei nan, an rilru put hmang lo enthlatu, a hnemtu hmasa ber leh mithiamte hnena chhantlaka hruaitu I ni thei.
(He article hi September 10, World Suicide Prevention Day puala ziah a ni)