THLARAUA HRIATNA NGE ROPUI ZIR THIAMNA

Mizo Kristianten kan tihsual fo chu thlarauva hriatna leh zir thiamna kan ṭhen hrang ṭhin hi a ni a. ‘Thlaraua hria’ ngaihsan vangin Pathian Thu sawitu dang dah hniam kan ching fo. Sawi ‘rau’ leh ‘rau’ lo kan thliar zung zung a. Chumi atana kan tehfung lah chuan belhchian a dawl meuh si lo. Kohhran inzirtirna thlungpui meuh pawh duhtawk lo; a aia tharlam leh ‘thlarau’-a ngaih nei tlat kan awm fo mai. Inenfiah a ṭha e. Mahni leh mi ṭhenkhat hriatna, ‘thlaraua hriatna’ bika ngai a, midang hriatna ‘zir thiamna’ ang vela lo ngaihsak mai te pawh kan awm ṭhin a nih hi. Ngaituah chian chuan hetiang hi mahni chapona chi khat a ni lo thei lo. 

‘Thlarau’ hlawm tawp!

Ringtu ṭheuh ṭheuh tumah thlarauva hria leh hre lo pawh kan awm chuang lo. Bible behchhan a nih chuan a thlarau vek a ni. Thlarau Thianghlim hnathawhin ringtu kan ni a, Thlarau Thianghlim din Kohhranah kan awm a, Thlarau Thianghlim pek Bible kan chhiar mai dawn a ni. Chu chu a ‘thlarau’ a, a aia ‘thlarau’ a awm chuan thlarau chu a ni mai thei, mahse, ‘Thlarau Thianghlim’ a nih a rinawm lo. 

Miin Isua Krista a rin a, Bible sawi anga a sawi chhung chuan zir thiamna mai a ni lo, Thlaraua hriatna a ni mai. Amaherawhchu, chumi pela khawvel finna a rin zawk a, a hril zawk erawh chuan ‘zir thiamna’ a ni thung ang. Chutiang erawh chu kan hnawl ngam tur a ni.

Thatchhiat chhuanlam

Kan hriat tlemna leh kan chik peih loh sawi mawina atan ‘Thlarau Thianghlim hriattir’ kan changchawi a nih phei chuan sual pawi tak a nih hial ka ring. ‘Pathian Thu hi zir thiam a ni lo; thlarauva hriat a ni,’ tih lam hi pawm a nuam a ni awm e. Mahse thlarau hruaina hi a harsa zawk lam hi a ni fo a nia! Ringtu nih tawh chuan ‘rau’ em em pawh a ni chuang lo. Deuteronomy 30:14-ah chuan, “Thu chu chu hetah, i bula hi a awm reng alawm… zawm mai rawh,” tih te, Rom 10:8 “Thu chuan a hnaih che…” a tih te hi hriat thiam a ṭha. Thlarau Thianghlim hnathawh chu a thu kan hriat leh kan lo awih hi a ni hmasa ber a. Special taka hre bik emaw, awlsam taka hre bik emaw tumah an awm lo. Mahni chan dah sanga midang chan hmuh hniam hi kan tih loh tur a ni. Hetiang zawn leh ngaihsan hi kal sualna chi khat a ni a. Hriatna dik ber chu a hriat ‘ril’ lam aiin a ‘zawm’ tam lam a ni zawk.

Ringtu tin puithiamna

Kohhran siam ṭhat laia theology lar thar Protestant ten kan kalpui tak zel leh khatih lai Catholic kohhranin a helh ber pakhat chu ‘Ringtu tin puithiamna’ hi a ni a. A awmzia chu “Ringtu tin hian midang kaltlang lovin Pathian kan pawh thei a, Pathian pawh nan puithiam dang reng kan ngai lo va, kan puithiam awmchhun chu Isua Krista chiah a ni,” tih hi a ni. Kohhran mi tam tak hian hei hi kan kal pel ang tih a hlauhawm. 

Pathian Thu (Bible) hi ringtu zawng zawng ta a ni a, a duh apiangin Pathian pawlin an sawi thei a ni. Pathian aṭangin thu kan dawng thei vek a. Miin a zir peih a, a ngaihven a, Pathian a pawl tam phawt chuan amah leh midangte chawmna thu a sawi ṭhin. Tu tan pawh hei hi a theih a ni. Amaherawhchu, hetah chiah hian fimkhur a ngaihna, kal kan theih miah loh, a rawn lang ve thung. 

Nu thuri zuam ngawt chi chu a ni lo

Midangte Pathian Thu zirtirtua ṭan kan duh ve a nih chuan Pathian hian ṭang ve deuha rilru leh ngaihtuahna seng ṭhin turin min duh hlawm a ni ngei ang. Thil fawmkem a ngah ve a, thil 4 tal kan hriat ngei ngei a ngaiin ka hria: 

(i) Pathian Thu, peka awm tawh chu Bible, lehkhabu chhah leng lawng tak a ni a. Thlarauva directa dawn zel tur ti ta se Bible min pek a ṭulna a awm hmel loh a ni. A bu-in, a chhiara chhiar turin min pe miau si a. A bu pum hi Pathian Thu a nih si chuan, a thuchah pumpui aṭanga hriat thiam a ngai ang. A bung leh châng ṭhenkhat kan tui zualna lai lak lawk leh uar bik a him dawn lo tih a chiang. Midangte sawi i ngaisang bik dawn lo a nih phei chuan mahni i inzir viau a ngai dawn a ni. Inzir a ngaih chhan chu Pathian Thu chu lehkhabu anga pek a nih tlat tawh vang mai a ni. 

(ii) Tin, Bible ziaktuten ṭawng hman bik (Hebrai leh Greek) an nei a, an mizia (personality) leh anmahni khawtlang (social context) leh a then phei chuan an kohhran dinhmun (ecclesial context) aṭanga ziak a ni tih kan hria. Chung zawng zawng chu man tel ve te pawh a ngai ṭhin. Hetiang hrethiam chin kan nih chuan tu thusawi pawh ni se kan hnawl nachhan tur a awm hauh lo. Degree neih leh neih loh, theological college kal leh kal loh lam a ni lo - inzir chian leh chian loh lam a ni zawk. Indian theologian ropui berte zinga mi MM Thomas chu theology class-ah period khat pawh thu ve lo mah se BD zirlaiten a theology an zir a, M Th-in an bihchiang a, D Th lak nan miten an hmang hial a ni.

(iii) Tin, kohhran hi kum 2000 chuang chanchin lo nei tawh kan ni a, Mizo kohhran chu kum 100 chuang awrh a ni thung. Thurin leh zirtirna hrang hrang a lo chhuak tawh bawk ṭhin a. Zirtirna ṭha awm tak anga lang, a tawpa hrisel lo tak; a kalpui lam Pathian Thutak ni miah lo te pawh a lo awm ṭhin tih kan hriat avangin fimkhur a ngai a, kohhran chanchin (church history) te pawh hriat ve nual a ngai tih a chiang a ni. A chhan chu kohhran hian harsatna tam tak a lo hmachhawn tawh si a.

(iv) Kohhran tin hi thurin nei kohhran kan ni deuh vek a. Kan thurin kan hriat chian a ngai. Thurin kan neih chuan hnawl kan nei tihna a ni bawk. Thurin hriat a ngaih ṭhin chhan chu thurinte hi kan tuipui leh ngaihnawm kan tih zawng lawr khawm ngawt a ni lem lo a, Bible zirtirna mil leh hun rei tak chhunga Kohhran zirtirna fir lo far chhuak a nih zawk vang a ni. Kohhran dik tehfung pakhat chu an thurin a ‘Apostolic’ (Apostolte zirtirna kal zel) em? tih hi a ni pakhat bawk tih hre tel nghal ila. 

Sawi ve lo tur chi kan awm tihna em ni? 

A zira zirte chauhvin Pathian Thu hi an sawi turah kan ngai ta em ni? Ni lul lo ve. Pulpitah leh pit lovah te pawh chanvo kan neih dan zelin kan sawi a thiang. Mahni leh midangte mamawh hriat leh sawi thiam pawh thil hlu a ni reng. Mahni tawnhriatte pawh a sawina awm hmunah chuan sawi a tha. Pathian hmangaihtu dik takin Pathian nena an inkar thu, an inpawl dan leh thil thleng, a sawi tluka ngaihnawm hi a awm awm lo ve. Chutiang chuan mi a chawm ṭhin. Amaherawhchu, sawi sual a hlauhawm a, fimkhur a ngai; pawng zuam mai mai chi a ni lem lo, kan tihna a ni. 

Kohhran huangchhunga Pathian Thu inzirtir dan pangngai neih sa ramri china sawi zel hi a finthlak kan tihna a ni bawk. A chunga kan sawite avang khian Kohhran inzirtirna tlangpui piah lama tek chhuah dawrh dawrh hi a him lo hle thei a ni tih a chiang hle si a.

Thliar thiam mai ila

A pawimawh ta ber chu kan sawi tur chin hriat thiam a ni mai awm e. Kristian thurin (doctrine) kaihhnawih thilah hi chuan mahni rin thu leh hmuh dan sawi huai lutuk loh a tha; zir leh chik mi lo phei chuan sawi ve phet tum loh hial a duhawm zawk ang. Miin intihre taka an sawi a nih pawhin ngaihthlak dan tawk thiam ila. Doctrine lam sawi thûk em em lovin Kristian nun chungchang sawi tur a tam em hi maw! Thuhrila vak vel tam takin nun kawnga infuihna aia thurin chiang sa herh kawi deuh an tum tlat thin hi thil huatthla la tak a ni. 

Ṭhenkhatin dawng tha leh thlarau riauvin kan lo hriatpui ṭhin bawk si! Chutiang thil laka mite humhim turin doctrine lam timite erawh chu tan sauh sauh a ṭul thung a nih hi.