Indian Union Chhungah Mizote
India-in British lak aṭanga zalenna a hmuh cham kan lo thleng leh ta a. Rilrua lo thar leh ṭhin chu kum 1947-a India Independence boruak kara Lushai Hills (Mizoram) dinhmun kha a ni. Indian Union chhunga Mizote kan luh dan hi ziah a tam tawh rualin, a tawi fel thei ang berin tun India Independence vawi 76th cham pualin i han ziak ve leh teh ang.
British-ten Mizoram kum 1890 aṭanga min awp hnu kum sawm dawnah Mizoram chu Bial (circle) 18-ah ṭhen hrangin, Superintendent enkawlna hnuaiah an dah a. Hei hi Mizoten sorkar inrelbawl dan kalphung kan hmelhriatna hmasa ber a ni awm e. British-in India ram a awpna dan Government of India Act, 1919 ah khan Mizoram chu hnam hnufual leh humhalh ngai bik kan nihzia hriain ‘Backward Tract’ ah min dah a. Government of India Act, 1935 ah khan ‘Excluded Area’ ah min dah zui bawk a. He GOI Act,1935 hnuaiah hian sawrkar laipui leh province sorkarten British-India leh an province huam china hman tur dan an siam reng reng; Excluded Area Lushai Hills-ah Governor of the Assam Province phalna lo chuan a hman ve theih ngawt loh a ni. British Lal (His Majesty) aiawha British-India-a thuneitu lu ber Governor-General of India hmuina hnuaiah Governor hian a hrang hlakin Excluded Area te chu a enkawl a ni. Heng bakah, GOI Act, 1935, Section 311 (1), ah chiang takin North East Frontier Areas (tribal areas in undivided Assam) chu British India, Burma, Indian State leh eng ram sorkar hnuaiah mah a awm loh thu tarlan a ni bawk a ni.
Lushai Hills Superintendent MacDonald-a’n (1943-47) Mizoten an hmalam hun anmahni ngeiin an ngaihtuah theih nan leh, mipuiten khawtlang inrelbawlnaah thuneihna an neih ve theih nan District Conference (Rorel Khawl) chu kum 1946-ah a din a. He District Conference member atan hian Lushai Hills Bial 18 (ex-officio pahnih nen Bial 20) aṭangin mipui leh lalten an aiawh ṭheuh pakhat zel an thlang chhuak a. MacDonald hian British-ten Lushai Hills an chhuahsan hnua mipuite inawp dan tur ‘Draft Constitution for the Lushai Hills’ a duang chhuak bawk a ni. Amaherawhchu, he District Conference-ah hian lalte leh mipuiten aiawh an neih zat a inan avang te, mipui aiawh zo tawk loa an hriat avangte tih leh, chhan hrang vangtein Mizo mi thiam hmasaten a aia huam zau zawk political party Mizo Union (MU) chu kum 1946, 9th April ah an lo din ta a ni.
British-ten India an chhuahsan a hnaih ták zelah chuan Mizote rilruah India-a awm zui lo turin duhthlan theihna kan nei reng em tih zawhna a tam chho hle a. India ram indan huna hman tur Constitution of India duangtu Constituent Assembly hnuaia undivided Assam tribal te dinhmun ngaihtuahtu pawl Gopinath Bordoloi chairman-na hnuaia din, ‘The North East Frontier (Assam) Tribal and Excluded Area Committee’ chuan ni thum cham turin, ni 17th April, 1947 ah Aizawl an lo zin a. He committee member paruk bakah observer atan B.N. Rau, Constitutional Adviser to the Constituent Assembly of India a lo tel bawk a ni.
Bordoloi Committee tia hriat lar Lushai Hills-a lo kalte hian khatih laia Lushai Hills-a pawl hrang hrang aiawh bakah Lushai Hills-a awm hnam dang aiawh te, Superintendent MacDonald leh mimal ṭhenkhat an kawm a. He an inkawmna han zirchian hian, chiang taka lang chu committee member te hian Lushai Hills chu India hnuaia awm tawh leh India zawm leh zawm loh thuah Mizote chuan duhthlan theihna an nei tawh loah an dah ber a. Tin, Lushai Hills leh a pawn lam zohnahthlakte chenna Lushai Hills chhunga rin luh leh telh chungchang pawh he inkawmnaah hian sawi chhuah a ni a. Ramri leh ram thar siam chungchang chu Constituent Assembly thuneihna leh ngaihtuah tur a nih loh thu leh British-ten India an chhuahsan hnu, India Constitution hnuaia inthlan neih zawh lamah sawi lang leh zawk turin committee hian an ti a ni. Bordoloi Committee member te hian India Constitution hnuaia Mizote dinhmun tur leh an duh dan sawipui tura lo kal an nih thu an sawi uar hle bawk a ni.
He committee hnenah hian MacDonald-a din District Conference leh MU ten Lushai Hills inawp dan tura an duan constitution an theh lut ve ve a. MU lam hian ngaih pawimawh an hlawh hle a. Bordoloi Committee recommendation ang ngeia Sixth Schedule duan chhuah a lo nih pawh khan, MU duh dan hi hmuh tur tam tak a awm a ni. Tin, he Bordoloi Committee co-opted member ah MU hruaitu Khawtinkhuma leh Ch. Saprawnga an tel bawk. MU kha chuan thuneihna sang tak nei chung sia India hnuaia lungawi taka awm kha an duh dan ber a ni. Tin, Bordoloi Committee pawh hian Mizo mipui ṭan rawn MU party kha an lamṭangah an siam thiam hle bawk a tih theih ang.
Tin, hetih lai hian political party United Mizo Freedom Organization (Zalen Pawl) chu July, 1947 ah din a lo ni ve leh a. He party au hla ber chu Burma ram zawm a ni. Zawm dan tur mipuite an fah dan berah chuan ‘Mipui Duhthlanna’ tih deuh tawp a ni a. India Independence dawn hnaih, India hnuaia Mizote dinhmun tur sawi a nih tawh laia hetiang ngaihdan dang deuh a lo pian leh takah chuan Mizo mipuiteah zawhna a tam hle mai a. Heng ngaihdan hrang leh Mizote hma hun sawiho turin Superintendent L.L. Peters (1947-49) chuan India Independence hma ni 14th August, 1947-ah Lushai Hills chhunga mi thiam, hawi zau leh pawl hrang hrang aiawh mi sawmnga Aizawlah a kokhawm a. He meeting thurel angin Assam Governor hnenah zawhna thawn a ni, a beng verh zual lo en ila-
1. Section 7 sub-section (2) of the Indian Independence Bill ah Lushai Hills inrelbawl zel dan tur sawi lanna chiang tak a awm loh thu?
2. Lushai Hills hian Burma emaw, Pakistan emaw zawm turin duhthlan theihna a neih leh neih loh thu?
3. Lushai Hills hian kum 10 hnuah a duh chuan India Union chhuahsan phalsak ni rawh se.
Governor of Assam chhanna hi India Independence hnu 2nd September, 1947 ah Lushai Hills Superintendent Notice No.7626-30 G of 2.9.1947 ah tarlan a ni a;
1. Lushai Hills hi Assam hnuaia Excluded Area a nih tawh avangin Indian Union hnuaia a awm chu, thu chiangsa, zawhna siam ngai lo a ni.
2. Lushai Hills chu Indian Union-a awm an nih avangin Pakistan emaw, Burma emaw a zawm thei lo ang.
3. Constitutional position a chunga kan sawi pahnih thlir chuan, kum 10 hnu-a chhuahsan leh tih pawh a theih loh.
India Independence Day 15th August, 1947 ni hian Dawrpui kohhranah Lushai Hills aṭanga British chhuak turte thlah an ni a. Chutih laiin MU party chhunga pawl pahnih - India Independent lawm a, India hnuaia awm zui duh leh a duh lo (UMFO telin) lam inkara buaina chuan Lushai Hills (a bikin Aizawl) ah boruak a tisang hle a. Hetiang boruak karah L.L. Peters chuan Superintendent office-in India flag an dawn hman loh thu chhuanlama hmangin, India flag pawh pawh pharh a ni lo niin Pu. R. Vanlawma (L) chuan a lehkhabu ‘Ka Ram leh Kei’ ah a ziak a ni.
A Tlangkawmna
Mizote Indian Union hnuaia kan luh danah hian MNF khan MU kha thiam loin, rambuai hnu thleng pawh khan an inkar boruak a chhe zui hle mai a. British ten Crown Colony min sawi hmuh, Indopui pahnih zawh hnua British sorkar inthlak avanga India ram chhuahsan vat ṭul an tih leh tak si avanga min sawi hmuh leh duh tak lohah kha chuan, kan mi hmasate kutah khan Mizote awm zel dan tur a innghat thui hle a. Chutih laiin Indian Union chhunga Mizote kan luh danah hian khatih laia kan Mizo puipate khan thiamna bik deuh dan lamah emaw, politics-ah emaw lo nei se chuan, India hnuaia awm leh awm loh thuah duhthlan theihna sang tak kan lo nei reng a ni tih an hre ngei ang. Amaherawhchu, an theih leh chim chin kha sang ve tawh tak leh, ram hranin a hual vel Lushai Hills (Mizoram) leh Mizote dam khawchhuah theihna tur thlir chunga hma la an ni tih a chiang reng a. Indian Union chhungah Mizote kan lut mai hi kan chhiatpui nge kan ṭhatpui tih chu zawhna ni se.
Thulaknate:
1. Constituent Assembly of India North-East Frontier (Assam) Tribal and Excluded Areas Sub-Committee, Volume II (Report).
2. Government of Indian Act, 1935 (Part XII).
3. Our History published by Government of Assam.
4. Ram Darthlalang by Prof. J. Doungel.
5. Ka Zin Kawng by Ch. Saprawnga.
6. Mizoram Politics Chanchin (1952 hmalam) by H. Vanṭhuama.
- R. Vanlalhmangaihsanga, Deptt. of Political Science
Gov’t. J. Buana College, Lunglei