Written by
- Lalrozara RZ

VC/LC ELECTION KHA TUL KA TI LO A LAWM

21st August - VC/LC ELECTION THUCHAH tiin Post ka siam a. 5th August 2020 "State Election Commission in Local Body Election a puang kha mak ka ti lutuk a, lungngaiin ka rûm kâwk hial a ni,” tiin thuhma ka ziak a. Nakinah Mizo zirlaite'n Covid-19 Mizoram bik Research-te an la neih chuan Social Media ka Wall ziahte hailet se an ṭangkaipui nual ka ring.

Khawvela Hripui leng tawh Spanish Flu 1918-1920, Ebola 2002-2004, SARS 1 2014-2016 te hian kum 2 an daih vek a, a damdawi hmuhchhuahna hian a umphak lo. A invenna leh dona ber chu TEST - TRACE - ISOLATE - TREAT indawta kalpui a ni. Sawrkarin a mawhphurhna Law & Order, Financial Focus leh Health Care a tiṭha thei lo emaw, mipui lam inthlahdahna a awm vaih chuan spread chum chum a ni zel. 

Mizoram VC/LC Election kha Covid-19 ṭaidarhtir nana thil remchang ber a ni tihte, Election hi mipui zalentirna, mihring inhnaih - Contact na nasa ber a ni. Election zawh kar hnih chhungah 1400 kai phak lo hram ila, kan kai phak chuan December-ah 5000 kawng kan zawh tihna a ni ang, ti hialin comment ka pe a, kan inthlang zo ta a. Vawiin 11th Sept. 2020 Mizoram Covid-19 positive 1353, Election hnu kar hnih tlin nan ni 4 a la duh, ka thu ziah dan hi a na mai thei "insawisel hun a ni lo" ti an awm pawhin an ngaihdan a ni ve mai. Hripui leng tawh ka sawi lan 3 chhungahte hian sawrkar hmalakna dik lo leh hripui leng kara mipui chet dik lohna an sawisel nasa a sin aw.

Hripui leng chuan ṭobul chhuahna a nei, chumi aṭang chuan hmun dangah - Import - Local Transmission - Community Spread - Epidemic-in a kal chho a. Mizoram mihring tlem, Society nei ṭha leh inhre pawh vek chhungah Covid-19 import China lo control kha thil harsa a ni lo. May-June thla bawra State pawn aṭanga India sawrkar hmalakna vanga lo haw turte hian kan rawn vei haw dawn e, State-in engkim remruatna felfai Plan mumal a neih a ngai, 100 aṭanga 200 bawr hri kai haw turah ngai ila tiin ka sawi a. Mizoram sawrkarin a tihtur a lo tihve chin chu NE State ṭhenawmte tihdan nen khaikhin ila, a chiang mai. Kan tihṭhat chu ramri lama chempui nena tlan rum rum, kawngpuia hrui pawhte, MLA-te vir khûk ruai vel kha a ni.

Mizoram State-in kan tihfuh loh chu Test leh Isolate lai hi niin ka hmu, thla ruk a liam tawh pawhin High Risk - Kawtthler lunlai, chawhmeh zuar, hawkers etc. te pawh Random test kan ti thei lo. Test-na chungchangah Rt-PCR kan sawi hnáwm a, a dang sawi mawi kan tum a. India ram mipui tam lutukah Test kalpui chak nan TrueNat, RAT test na dangin Positive a tih chu Confirm a ni e, tih a ni. Negative kha a hun dik takah test a ni em? Natna lang chhuak lo khan midang a kaichhawn ṭeuh thei tih a la ni reng.

Isolation - Quarantine kan kalpui dan hi Hripui Kuiṭiah zawng a tam hle. State pawn aṭanga lo hawte chu a ṭhen Test nghal, a ṭhen Quarantine Centre-a dah leh Home Quarantine tir an ni, kalphung a awm lo. Rt-PCR test tawha Negative pawh QC ah ni 14 enzui turin kan dah a, a lo thleng thar zel test lohte nen kan khungkhawm leh tho a, an zinga test tharte an Positive chuan test negative tawh kha vawi thum test nawnte an ni. Positive chu Damdawiin lamah lak hran an ni a, ngaihtuah buai a ngai lo. State pawn aṭanga lo haw test lohte a hranin, test tawh Negative a hrana khung hi QC kalhmang tur a ni. Home Quarantine hi ngaihtuah ṭhat a ngai hle, Building tha, Room ṭha leh mihring Character aṭanga phal/phal loh pek chi niin a lang. State dangah chuan Positive pawh mahni Inah an inenkawl dam mai, tu State sawrkar mahin IQ leh Hospitals an ngah tawk lo. IQ leh Hospital hi Virus Hotspot hlauhawm ber a ni, chuvanga CCTV thlenga vuah rum rum an ni.

"Lockdown hi Covid-19 dona a ni, a ni lo" tih hi Economist leh Politician tam tak inhnialna a ni. Chuvang chuan tu State mahin Lockdown bur ringawt hi an duh lo. Thil danga fimkhur chuan si loh chuan awmzia a awm lo tih India ram pum leh Mizoramah pawh a langchiang tawh hle. Local transmission nasa lutuk tawh, Community Spread chhunga mangan tawp avanga Lockdown  ṭul a ni. Lockdown hian ni tin eichawp inhlawhfa (Unorganised Sector) vbc 20 chuang dinhmun a chhu chhe ta, Workers te lungawi lohna hi a thleng dawn chauh. Central sawrkar hian State sawrkarte hnena Grants a Cut bakah GST pek tur pawh a nei tawh lo. Bank Loan hmangin mipui min hnem an tum a, tun ang dinhmunah tu Bank in nge Loan pe vak vak duh ang le? 

India rama Covid-19 Import aṭanga Local transmission inṭanna chu Nizamuddin Delhi, Muslim Tablighi Jamaat 1st -15th March, mihring 3000 zet khawmpui kha a ni. Khawmpui ṭiak khan Palaite Contact tracing State 23 ah an han chhui a, Palai 647 khan an lo kai a, chumite chuan an lo kai darh nasa hman lutuk a, Import aṭanga darh zel nen India chu Community Spread puang lo mah se mihring vbc 4 chuangin kan kai tawh, a la pung sang zela ni tin nuaih kan Rate chho ta. A ṭantirha Muslim-ho Khawmpui huatna kha a reh mai mai lovanga, Central leh Delhi sawrkar demna nen India Covid 19 History ah pawh a chuang tel reng ang. 

India ram State danga Hripui darhin a rawn ken luh tel kan mamawh rawn phur luttu Driver te High Risk, Sipai lo lutte High Risk, Mizoram chhunga Quarantine Centre enkawl dan fel lo, Test kalpui dan chak lo leh kalphung awm lo, Test khawl Virus hmu chat chat accuracy awm thei lo, State sawrkar sum leh pai dinhmun hniam zel, State mipui Economy tlahniam zelte avangin Mizoram Local Body Election kha a ṭul rihlo e, keimahni anga term ral tawh State dangte pawhin Inthlan an hawi lo tia, sawi ka ni. 

Thlasik khaw vawt kan lut ṭep a, Asthma/thawhah, áwmna benvawn leh Sinus neite, ruhseh leh kawchhung lam natna neite tan khaw vawt hmeh a na bik. Mithiamte'n India rama Covid vei ni tin sing tel kan thih lohna chhan hi khaw lum vang chauh a ni, an ti a. Mizoram leh hmun dangah khaw vawt a thleng ṭep, Virus hi a nunrawng tulh tulh ngei ang. Mizo ṭhenkhat chuan, "Nunna chan kan la awm lo hi Pathian hnena Kohhrante ṭawngṭai vang," kan ti a, chhiat laia Pathian lamṭang nih tlat hi a ṭha e. Tuna pawimawh chu Election vanga Local transmission darh tawh Control vat hi a ni. Eng angin nge Local chhungah Virus kan khung luh tawh tih hi September thla chhunga indap fel a ngai. Chutihrual chuan State chhunga lo lut Civil & Defence duty-te'n Covid-19 import rawn luhpui felfai taka lo thah chimih zung zung a ni, remruatna mumal nen a harsa lo. 

Covid-19 dona kawngah thil ṭul lo kan tih leh kan tih loh tur tih a tam lutuk a, dinhmun hlauhawm takah kan lut thuk tulh tulh tih hi ngaihtuahna leh beng nei chuan hre teh se.