Written by
- Rinfela Zadeng

USA President leh lehkha chhiar

Khawvela ram ropui leh thil tithei bera kan ngaih chu United States of America/USA hi an ni a; an ram hruaitu lu ber President te pawh khawvela ram hruaitu ropui ber anga kan ngaih an ni bawk. Chutiang taka ram ngaihsan leh mi chung en, mi tam takin kal kan chak leh kan ṭawngkamah pawh 'USA-ah chuan...' kan tih fo ṭhina an ram hruaitu lu ber te hian lehkha an chhiar nasain lehkhabu pawh an ziak ṭhin a ni tih, vawiinah hian kan sawi dawn a ni. USA President 33–na Harry S Truman chuan, "Lehkha chhiartute zawng zawng hi hruaitu an ni vek lo va, hruaitu zawng zawng hi chhiartu an ni' tiin a lo sawi a nih kha.

John Adams leh Thomas Jefferson

USA President pahnihna John Adams khan lehkhabu 3,000 chuang awmna library a nei a; kum 1776-a tih chhuah Adam Smith-a lehkhabu ‘The Wealth of Nations’ a chhiar chuan inrintawkna a pe nasa a. John Adams hian nupui Abigaili hnenah inpuangin, “Pa rem hre lo leh thu hnu dawn thiam lo tak ka ni a, ka lehkhabute hi ka laka i rochun turte chu an ni," tiin sum leh pai tam tak hnutchhiah tur a neih loh thu a hrilh. Chutiang bawkin John Adams dawt chiaha USA President pathumna Thomas Jefferson pawh khan lehkhabu 6500 aia tam kha a mimal lehkhabu zêm (library) atan a lakhawm a. USA-a Library upa ber pawl Library of Congress hi John Adams leh Thomas Jefferson-te hmalaknaa din a ni a; he Library-a lehkha chhiarna hmunpui ber hi 'Thomas Jefferson Building' tiin a hming an phuah nghe nghe a. Thomas Jefferson hian a mimal lehkhabu 6487 zet he Library-ah hian a thawh hem mai a; 'Lehkhabu tel loin ka nung thei lo' a la ti zui!

Abraham Lincoln leh Teddy Roosevelt

Khawvelah hian Abraham Lincoln hre lo hi kan lo awm palh a nih pawhin kan tam hauh lo ang; mi tam takin USA President ropui ber anga an ngaih a ni. Naupang a nih lai aṭanga lehkha chhiar atchilh niin an khaw ṭhenawm mel nga biala lehkhabu awm chu chhiar loh a nei lo an ti ṭhin. 'Ka thil hriat duhte chu lehkhabuah a awm a; ka ṭhian ṭha ber chu ka chhiar loh lehkhabu min rawn petu tur hi a ni' tiin a sawi. Chutiang bawkin Teddy Roosevelt chu lehkha chhiar atchilh mi, lehkha chhiar lama pa koham zet mai a ni a. Zan tin lehkhabu pahnih emaw pathum emaw a chhiar ṭhin a, a lehkhabu ngainatzual chu a ziaktu zawngin a inhmelhriattir ṭhin. 'Ka thil chhiar zawng zawngah hian ka tel ve vek a ni' tiin a sawi ṭhin.

John F Kennedy leh Ronald Regan

Khawvel 'history' thlak danglamtu, Thlaa mihring lawntirtu leh Neil Amstrong te khawvela hriata pho chhuaka Science zirna huanga bung thar min kaipuitu chu John F Kennedy hi a nih kha. Vawiin thlenga film hlawhtling James Bond thawnthu hi John F Kennedy hian a chhiar nasa hle a; Kristian Vanram Kawngzawh te kha ngaihnawm a ti hle bawk. A nupui Jackie Kennedy chuan, 'A lehkha chhiar dan hi a danglam khawp mai a, kea kal chungin a chhiar a, dawhkanah a chhiar a, chaw ei laiin a chhiar a, zanriah ei zawhah lehkha a chhiar bawk a. Tin, inbual thleng/bathtub-ah a chhiar ṭhin bawk. Lehkhabu chhiarna hun i neih loh i rin zawng zawng angah khan a chhiar vek a, car a khalh laite hian a chhiar ṭhin' tiin a pasal chanchin a sawi. Lemchan thiam leh USA President 40-na Ronald Regan pawh hi lehkha chhiar atchilh mi a ni a; Sherlock Holmes pawh ngaihnawm a ti ve hle. American Novelist Tom Clancy lehkhabu 'Hunt For Red October' chu Ronald Regan hian ṭha tih thu a sawi avangin hralh a kal nghal em em a; a ziaktu Tom Clancy pawh hian Ronald Regan vanga a lehkhabu chu hralh hnem a nih thu a sawi fo ṭhin.

Bill Clinton leh George W. Bush

Bill Clinton chuan, 'Mystery (thawnthu phuahchawp, awlsam taka hriatthiam theih loh leh thuruk inthup, tualthahna emaw thil sual dang emaw inthup awmna) hi ka ngainain ka atchilh a, hetiang thawnthu hian awlsam takin min tiphur nghal thei a. Chuvangin hetiang lam hawi lehkhabu hi chu ka chhiar reng zel' tiin a sawi. Tin, George W. Bush, lehkha a chhiar ngai dawn em ni tih tur khawpa pa rorum pawh khan lehkhabu a ngaina hle a. Kum 2006-2008 inkarah khan lehkhabu 186 a chhiar chhuak a ni. 'He hna (president) i hmachhawn theihna tura puitu ṭha tak tak duhthlan tur a awm a, chu'ng zinga pakhat chu lehkhabu hi a ni,' tiin a sawi.

Barack Obama leh Joe Biden

Mi hâng zinga USA President hmasa ber leh a awm chhun la ni- Barack Obama chuan, 'Naupang tu pawh library-a kan luhtir lai hian, an nun chu chatuan atan a ṭha zawngin kan thlak danglam a ni. Thil ṭha tihna tur chakna nasa tak nei turin kan buatsaih a ni' tiin a sawi a. New York Times sawi dan chuan Obama hian President a nih chhungin zan tin deuhthaw hi lehkhabu a chhiar a, an nupain White House-ah lehkhachhiarna hun 'Let's Move! Let's Read!' tih chu buatsaihin zirlai naupangte nena lehkha chhiarna hun an huaihawt a ni. Tuna USA President 46-na ni mek Joe Biden pawh hi lehkha chhiar ṭhin mai ni loin lehkha ziaktu a ni tel bawk a. 'Promise Me, Dad: A Year of Hope, Hardship, and Purpose' (2017) leh 'Promises to Keep: On Life and Politics' (2007) tih lehkhabu a tichhuak tawh a; James Joyce lehkhabu 'Ulysses' tih chu a ngaina hle bawk.

Heng kan tarlan baka USA President te hian lehkha an chhiar nasa em em a; khawvela ram ropui ber hruaitu ni chunga lehkha an chhiar nasa hi an entawntlak hle. Kan ram hruaitute hian lehkhabu hi an chhiar ve ngai em le? Kohhran chanchinbu, ni tin chanchinbu leh lehkabu chhiar ngai lo kan nih chuan inenfiah hle kan ngai tihna ni.

Mi ram hmasawnzia te, mi ram changkanziate kan sawi a, kan awt ṭhin. Chumi ni tura an kalkawng zawhte hi keini pawhin kan zawh ve theih reng a ni a; chu'ng zinga pakhat chu lehkha chhiar tam a ni.

- Rinfela Zadeng