POLICE NGAH BER MIZORAM
A KAMKÊUNA
Kum AD 27-29 lai vel khan kan Lalpa Isua (30) khan Galili dila lēn denga sangha mana ei zawng ṭhin pahnih - Simon Petera leh a unaupa Andria-te chu Sangha aia pawimawh zawk mihring mantu (missionary) ni turin a ko a. A kohna chu chhangin an lēnte chu kalsanin a hnung an zui ta a. Khata chin tun thlengin mihring tam tak manin khawvel pumpuiah mihring mantu an lo pun phah ta zel a ni. Tun dinhmunah mihring mantu missionary-te hi khawvel pumah mi 1,135,000 (nuai sawmpakhat leh singthum sangnga) an awm tawh a, heng zingah hian hun puma thawk (full-time) missionary 430,000 leh home missionary 400,000-te chhiar tel vek an ni. Mihring mantu hi an pung chak hle a; thlaurau bo tur eng zat fakau nge an man tawh ang tih erawh chhūt fē tham a ni ang.
MIHRING MANTU DANG?
Mi sual, vantlang, mipui leh ram tana hnawksak leh sualna tinreng khawih ṭhinte chhui chhuaka a taka mihring mantu pulis (police) kan tih hi a lampum chuan ‘Public Officer for Legal Investigations and Criminal Emergencies’ tih a ni a; Khawvēla Police hmasa ber chu BCE 3000 khan Aigupta lal Pharaoh khan a ram bial ṭhen 42-a venhimna hna thawk turin Police battalion a din nia sawi a ni a. A hnu daihah Scotland lalrama Edinburgh-ah kum 1611 khan khawvel police hmasa ber dawttu chu din a ni leh a. India ram bikah chuan ‘the Indian Council Act of 1861’ angin British sorkarna hnuaiah Lord Cornwallis khan a din a ni. Mizoramah chuan kum 1889 khan police station hmasa ber chu Tlabungah din a ni. January 21, 1972 aṭang khan Mizoram Police Force chu inrelbawlna hranin a inenkawl ve ṭan a, Jan 1, 2021 khan Golden Jubilee hial a hmang ve tawh a ni. Mizoram Police sanction post neih zat hi 12206 niin tunah hian thawktu 8634 an awm a, Post hnawh khah loh hi 3572 a awm mek a ni. Kan police-te hi an taimain an thawkrim ēm ēm a, India ram state danga police-te ai chuan thamna leh hlemhlētna lakah pawh an la fakawm hle niin a lang. Sorkar hian an post ruak heti zozai an la enliam mai maite hi an hnathawh nen khaikhinin an khawngaihthlak hle. An indaih loh ēm avang hian hnu chhui kawngah leh mi sual man chhuah kawngah harsatna tam tak an tawh phah a, a tawpah mipui leh sorkarin kan dem leh chiam chiam ṭhin si a, chuvangin, sorkar hian kan police-te hi thuam chak sauh sauh se, an post ruak zawng zawng pawh hi hnawh khah tumin kum tin phase manner-in mi 500 vel zel tal la thei se’ng chuan, kum 8 chhungin a hnawh khat vek thei dawn a ni. Police sanction post 12206 hi dah khah vek ni se chuan, Mizoram zimte hi chu hneh takin an vil thei ngei ang. MCS-in ngaihsak an hlawh ang tho hian Mizoram sorkar hian Department hrang hranga thawktute hi hleih nei lovin ngaihsak ṭhin se, tun ai hian kan ramin hma a sawn zawk ngei ang.
MIHRING MANTU DANGLEH CHU?
Kum eng emaw ti aṭang khan kan Zoramah mihring mantu (missionary) emaw, Police emaw pawh ni lem si lo, NGO, Pressure group leh pawl inphuahchawp tu tute emawin an rilrem loh zawnga awmte nia an hriat apiang; mi dang venthawnna leh Sorkar hmalakna pawh ngaichang lem lova an duhna hmun hmuna duty-na hmun siama an lo man ve sek ṭhinte hi, human rights leh rights to equality bawhchhiatna rapthlak tak a ni tih hre lovin mimal zalenna an rapbet nasa ṭhin hle niin a lang. Miin Sorkar dan leh vantlang tan thil pawi an khawih a, mantu tur Police an awm reng laia a kar laka an lo invilik ve vak ṭhin hi an tih loh tawp tur an ti a ni, tih inhriain sim hmak thei se a lawmawm ngawt ang. Uttar Pradesh-a ka kal ṭumin dawr pakhata ka kalnaah dawr neitupa chuan, "Mizoram chu ka lo kal ve tawh, Lunglei thlengin ka lo kal ve tawh asin, mahse, ka lo kal tawh ngai lo vang; awmze nei lova thawhlàwm khawn in ching em mai," a ti a. Kei lah chuan hriat chian chakin an khawnna receipt a la kawl leh kawl loh ka zawt a. Ani chuan rang takin a wallet aṭang chuan a rawn phawrh a, ka’n en chian nak chuan Aizawl Ritz Hotel-a a thlenna room-ah Pressure group pakhat secretary-in Rs. 3,000/- (sangthum) chiah a khawnna hi a lo ni a, a zahthlãk hlein ka hria, sawi zui tur a vang duh hle. India ram state hrang hrangah kalin Hotel hrang hrangah ka thleng ve nual tawh ṭhin; mahse, hetianga awmze nei lova thawhlawm khawn hi ka la tawng ve ngai lo. Kristian 87.5% awmna ramah hian hetiang tih ching kan awm fo ṭhin hi a zahthlak takzetin ka hria. Tun thlenga hetianga tih ching NGO leh Pressure group zingah kan la awm a nih chuan Pathian thinurna a lo thlen hma hian sim vat ila a lawmawm ngawt ang.
A TLANGKAWMNA
Mi dikna chanvo khawih pawi zawnga mahni mita khanchhuk hmu si lo va, mi mita hmawlh te tak té lakchhuah tuma sorkar thu leh hla pawh ngaichang hman lova, mahni duh dan dana Police kan ni ve ta emaw ti ang hrima motor vei vel lo check a, an thil phurh lo halsak leh lo mansak ve ringawt kan chin ṭhinte hi kan huang lo kan dai tih hriat a pawimawh hle. Sorkar thuneitute hmalakna tur ngawih ngawih lo tih khalh kan ching em em maite hi sim a hun tawh e. Hetiang kan ti peih rau rau a nih chuan vantlang sualna (Social evils) lama kut hlei tak, mi sangha dil leh huan lo rama thlai ilo, mimal leh sorkar bungrua (Property) ngampa taka rûk ching leh pawngsual ching te, ruihhlo hlauhawm zuar, tawlhruk chingte leh mi lirthei part leh lei dawhsa leh kawngkama lirthei chhe ding part lak rûk leh ṭhiah rûk tuma zan reh laia motor nena thawh chhuah chingte hi manin Police kutah hlan hmiah hmiah ngam zawk ila. Sorkarin an phu tawk hremna pe hmiah hmiah bawk se a tihzia ngawt ang. Hetianga lirthei veivak lo check-a hma la ṭhinte hian, “Sorkarin a tih duh loh vangin kan tih a ngai a lawm,” an ti ve thei ngei ang! A chhan chu kan sawi tawh ang khan Police indaih lohna nasa tak avangin sorkar hi a che chhuak zung zung seng bik lo a ni. YMA, MZP leh MSU-te pawh hian ILP nei lo vaiho check a, man chhuahte hi an tih miah loh tur a nih laiin, Police indaih lohna avangin Sorkar pawh hian an kovah a nghah (entrust) chang a awm ṭhin niin a lang. Engpawhnise, tuna kan khawsak mek dan hi chu ngun taka ngaihtuahin mihring mantu Police kan indaih loh hle laiin; Police emaw inti kan tam ta lutuk hi kan state pawn lam aṭanga thlir chuan Police vek kan ni ta emaw tih turin kan langin kan khawsa mek niin a hriat a, a hman hmanin duty post siamin kan duh duh kan man ta ni berin a hriat theih a, chuvangin, pawn lama kan lan dan chuan India ram state 28 leh UT 8 awm zingah mihring mantu Police ngah ber niin kan lang thei mek ta a ni ber e. Chuvangin, bengsika inngaihtuahin insiamṭhatna tur kan neih ṭheuhte hi simin rinawm takin kan ram tan i thawk zel ang u.
- Dr. C. Lalrampana