MLA INTHLANA VOTERS TE MAWHPHURHNA
Kan hma lawk December 2023ah Mizoram Legislative Assembly (MLA) inthlanpui kan lo hnaih ta viau mai a. Mizoram hmasawnna tura hruaitu tur mi 40 ngawt kan thlangchhuak leh dawn a. Hruaitu neih hi Pathianina a lo ruat a ni a. Thuthlunghlui hunlai aṭang tawhin Pathian chuan Israelte hruaitu tur phei chu Amah ngeiin a lo ruat ṭhin a ni. Khawvelin hma a lo sawn zel a, hmanlai anga lal inthlahchhawng (Dynasty) leh Dictator taka rorelna chu paih bo lo ni tain, tunah chuan khawvel hmun tam zawkah mipui rorelna (Democracy) lo piang ta zel a ni. Democracy tih hi Mizo ṭawng chuam mipui rorelna/mipui thlan sorkar tih a ni a. Hruaitu tur kan thlan rualin a roreltu chu mipui kan ni tihna a ni tel a ni. Chu chuan hruaitu kan thlanchhuah kawngah mipui mawhphurhna sanzia chu a hril awm e. Democracy ramah chuan mi tin hian dikna chanvo (Human rights) kan nei vek a. Hei tak hi mi tinte kan hlutna leh pawimawhna chu a ni. Tute party nge kan thlan lal ang a, tu nge kan vote ang tih lam chu mi tinte mawhphurhnaah a innghat thui hle a ; kan thlan thiam loh leh a tuar tur chu mipui tho kan ni.
Kan mawhphurhna a ni : Mi tin ten vote kan thlak theihna tur hian kan ram danpui Article 326 leh Representation of People’s Act, 1951 section 62 hmanga dikna chanvo pek kan ni a.Vote thlak hi vote nei zawng zawng chuan kan mawhphurhna a ni a, nimahse, tu tih luih theih mah chu kan ni lo. Chutih rualin ram khua leh tui kan ni a, vote kan nei a nih si chuan kan tihmakmawh chu a ni lawi si. Remchan lohna eng emaw tak ni si lo va, a pawnga taka vote thlak duh loh rikngawt hi mi puitling lo zia a ni a, India khua leh tui kan ni a, vote neih kan duha kan siamtir a, kan nei a nih si chuan vote thlak ngei hi kan tihmakmawh a ni. Vote thlak hi a hlauhawm loh va, sakawlh chibai bukna lah a ni hek lo; kan mawhphurhna pawimawh tak a ni tih I hre thar leh ang u.
Kan hlutna a ni : Vote thlak thei, vote nei thei kan nih chuan kan hlu hle tihna a ni. Tu mahin kan vote tur chungchangah min tilui thei lo va, keimahni duhthlanna liau liauah a innghat a ni. Vote kan nei a nih chuan inthlan dawnah chuan VIP kan ni mai a, kan pawimawh lai tak a ni. Party hrang hrangin an rawn rim huai huai che ang a, a hmaa be ṭha ngai lo leh engah maha ngai lotu che nia I hriat pawh khan inthlan dawnah meuh chuan an be ṭha huam mai dawn che a ni. Party hrang hrang kha I lakah an rawn interview ringawt mai dawn a, I hlu vet vet hle dawn. Hetih hunlai hi chuan Mizorama mi pawimawh tawpkhawk I ni dawn a, I vote azirin tute emaw chu an tlingin an tla dawn bawk a. I hlu hleuh hleuh viau ang.
Hetih lai tak hian kan hlutna leh pawimawhna hmangthiam a, duhthlanna dik kan neih a pawimawh hle dawn a ni. I vote kha sum nei deuh lei mai mai theihin nei lo la, ṭawngkam thiam avanga hneh mai mai theih ni hek suh. Ram changkang apiangah khua leh tuiten inthlanna hi ram hnuk khawih thil tak meuh a ni tih an hriat avangin an ngai pawimawh a, an ngaihlu a, an la thutak bawk a. Chutiang bawkin, rahbehna nasatna ram apiangah vote thlak hlutzia (vote thlak leh inthlan awmzia chu a hma lamah ka sawi tawh a) an hre chiang bawk.
Tute nge kan vote ang : Hei tak hi kan fimkhur a pawimawh hle mai. Inthlan dawnah hi chuan party tin mai hi an ṭha vek mai a. An thiltum leh an kalhmang tur pawh a ṭha em em vek mai. Nimahsela, Mizoram mipuite tana hmasawnna siamtu tur leh, kan ram min hruai ṭha thei tur kha an pawimawh ber.
Nangma mimal hamṭhatna ringawt I thlir chuan nangmah pawh I dik lo tihna a ni. Mimal hamṭhatna tur ni lovin, kan ramin hma kan sawnpui tur leh mipuite huapzo sorkar kan neih kha a pawimawh ber a ni. Mi tam tak chuan inthlan hi vote thlak chauh emaw kan ti ṭhin a, hei hi a dik lo.
A hmaa kan sawi tawh ang khan, inthlan hi ram rorelna bul inṭanna a ni. Kohhran huang chhunga ṭawngkam lar tak chu, “Committee/Council hi a ráu lai tak chu a ni,” tih hi a ni. He ṭawngkam awmzia ber nia lang chu, committee/council ṭhutkhawm lai, kohhran kalphung tur leh hmasawnna tur leh a member, mipuite kalphung leh hawi dan tur engkim rel a nih hun laia fimkhur loh emaw, uluk loh emaw, tihsual neih palhin kohhran inrelbawlna leh member te thlarau nun thlenga a nghawng pawi theihzia sawina a ni a.
Inthlanna hi political party te thuneihna inchuhna emaw kan ti tlat leh, politician te lal inchuhna emaw kan ti tlat hi a pawi hle a. Inthlanna chu mipuiten ram kalsiam tura kan duhthlanna thiang tak hmanga lungphum nghet tak kan phumna a ni zawk a, chumi chungah chuan kan mi rawih (politician) ten kan duh dan angin ram kal an rawn siam dawn tihna zawk a ni. Chu vangin, sawrkar kalphung emaw, ram hruaitute kan sawisel luai luai hian mi tam tak hi chuan mahni mawng kan hlim a ni tih hi kan inhre lo.
America ram leh Great Britian ram te khu Political party 2 inlal chhawkna ram (Multi party system) ram an ni a. Keini ram anga party behchhan vote emaw, mi mal hamṭhatna tur chauh avanga vote ang hi an ti ve ngai meuh lo. Chu vang chuan a nia, US President thlanna-ah pawh party ruihchilh ni lem lo leh ṭan lam bik nei lo, issue azira an vote pekna thlak thlak ṭhin, swing voters an tih te an pawimawh em emna chhan khu.
Chutiang chiah chuan Britain-ah pawh khuan vote an thlak dawna thutlukna an siam dawnah; mipuiten behchhana an hman ber chu party manifesto te, party-in candidate an rawn thehchhuah te record leh party pahnih, Labour party leh Conservative party ten sawrkarna an chelh hnuhnun berah an record a ṭha em tih te uluk takin an zir hmasa a, chumi hnuah ṭha ber tura an ngaih angin vote an thlak mai ṭhin. Keini anga party-in an rawn dintir ang ang emaw, hmelhriat an nih vang ngawta vote pek ang chi hi an ti ve ngai meuh lo a ni.
Chuvang chuan mi tinte hian kan hma lawka MLA inthlanpui kan hmachhawn turah hian vote kan thlakna tur kawngah kan fimkhur em em a ngaihna chu: Kan sawi tawh angin mi tinte hian vote kan nei a nih chuan kan hlu hle a, vote pawh kan thlak ngei tur a ni a. Tute nge kan vote ang tih lamah chuan mahni mi mal hamṭhatna emaw, hmelhriat leh vua leh vang lam ni lovin, ram tana mi ṭha turte kan vote kha kan zaa mawhphurhna pawimawh tak a ni e.
- Reuben Lalnunthara Hnamte