DISTRICT HMASAWNNA
15 th August, 2023 - India Independence day vawi 77- lawmnaa kan CM Pu Zoramthanga thusawi kha tui takin ka bih a, lawmna tam tak ka hmu a; chuta min tilawmzualtu chu, Bairabi Civil Sub division hawn a ni ta leh, Kawrtethawveng RD block leh Tlabung RD block hawng theia an awm hi a ni; an huamchhunga mipui neitu thinlung pu tak tak te, ka lawmpui takzet a ni. Statistical HandBook Mizoram 2020 -in a tarlan ang chuan Civil Sub-Division -24 chu 25-ah, RD block-26 aṭangin 28-ah kan kai chho ta a, kan phuisui sawt viau mai. Mizoram pum Dist-8 ni ṭhin kha Dist. 11-ah kan awm chho ta bawk a. Heti zawnga ngaihtuah chuan a lawmawm.
2011 - Census ang chuan Dist. 8-a mihring awm zat chu 10,97,206 kan ni a .Dist 8-a mihring kan insem darh dan chu tiang hi a ni - 1. Mamit - 86,364 (Area:3,025 Sq.Km), 2. Kolasib - 83,955 (Area: 1,382 Sq.Km), 3 Aizawl - 4,00,309 (Area:3,576 Sq.Km), 4 Champhai - 1,25,745 (Area: 3,3185 Sq.Km),5 Serchhip - 64,937 (Area:1,421 SqKm), 6. Lunglei - 1,61,428 (Area: 4,536 Sq.Km), 7. Lawngtlai - 1,17,894 (Area: 2,557 Sq Km), 8. Siaha -56,574, (Area: 1,399Sq Km).
Sorkarin NLUP sem a titawp thu leh, sign board pawh hawlh thlak a nih thu leh, Dist.-3 tihpuitlinna tur Notification tihchhuah thute, chu he sawrkara kan thil hriat hmasak an ni a. Dist. la neih belh zel hi ṭha ka ti a, a hun erawh chu la inhril se, 'Aizawl Dist. mipui nuai 3 chuang awmnaa office dawr hautak lutuk kara awm ai chuan, thil tih zung zung awlsamna Dist. te zawka awm chu chak an la tam dawn,’ tih kan CM hian a lo sawi tawh bawk a. Thenzawl Dist. a pian theih nana hma latu tur committee din a nih tawh thu leh, Chalfilh Group YMA, Tuisual Group YMA leh, Darlawn District Demand Committee te paw'n Darlawn Dist.hi piang se an duh thu Mizoram mipuiin kan hriain, awmze neia beisei dangte pawh an la awm.
Economics & Statistics department-in khaw dinhmun an zir chianna hrang hrang an tarlanna, ‘Village Profile & Development Indicators 2017-2018: Mizoram State’ tih lehkhabu, April 29,2019-a an tihchhuah takah - Mizoramah thingtlang khua 725 a awm a, chu'ngah chuan chhungkua- 1,28,681 awmin, mi 6,45,889 an awm a. LAD Directorate-in an tih chhuah ang chuan Village Council 834 a awm bawk a ni. Inthlang mai tur kan nih tawh avangin Mizoram Dist. hrang hrangah final Electoral Roll, 2023 January-a tih chhuah meuh a nih chuan Mizoramah voters – 8,42,959 kan awm hman tawh a ni.
Political party te pawh hian Population Policy/Project te pawh hi ngaihtuah a, ram leh hnam kan him nan neih hi a hun tawh takzet a ni. Aizawl khawpui hi 1961 census-ah chuan mihring 14,257 an awm a, Kum 1971-ah chuan mi 31,740 an tling hman a ni. 1981-ah chuan 74,493 ah kai chhoin; 2001-ah chuan mihring 2,29,713 an tling chho ta dawrh mai a ni. Dist.Capital tin te hi State Capital tluka an hmasawnna tur dah pawimawh lehzual hi State sawrkar mawh liau liau a ni. Tun sawrkarah pawh hian Champhai lam an vui viau tih kan hria; Lunglei lam pawh an lawm lo viau tawh a. Politics zawng ringawta kan mamawh leh duh, kan inpe dawn a nih chuan Mizoram hi kan hlawhchham ang.
Dist. Hqrs-tina Mihring insemrual dan -2011 Census-in atarlan dan chu tiang hi a ni a - 1. Aizawl – 293, 416, 2. Lunglei - 57,011, 3. Champhai - 32,734, 4. Siaha - 25,110, 5. Kolasib - 24,272, 6. Serchhip – 21,158, 7. Lawngtlai – 20,830, 8. Saitual – 11,619, 9. Mamit - 11,617, 10. Khawzawl – 11,022, 11. Hnahthial – 7,187. Mizorama Dist. hrang hrang hmasawnna atchilh tlat chi Sorkar hi piang thei se la a ṭha ngawt mai. Sum hman dan rualkhai lo lutuk ṭhin hi a veiawm.
Mizoram sawrkar hnuaiah Dept. sawmli chuang a awm a, chu'ng sawrkar dept te chu a ṭul dan angin Dist. hrang hrangah a inzar pharh ve zel a, chak lutukin thil tih theih ni lo mah se, mipui mamawh tawk ang chuan hma hi lak zel niin ka hria a, thil lawmawm tak pawh a ni. Amaherawhchu, Central Dept. Govt. of India Dist.Hqrs.-a inbun ve tur chi erawh an la inbun muang hle a ni. Tin, sawrkar laipui aṭanga hmasawnna hna thawhna atana sum, Dist.a lut tur chi pawh a la beitham hle a ni. Dist. hrang hrangte hi hmasawnna mamawh tak vek kan ni mek a ni. Planning-ah State Sorkar a kal nat loh chuan hmasawnna hi a chak thei ṭhin lo a ni.
Kan CM-te, kan Minister-te hian Dist.Hqrs.te hi hmasawnna buaipui leh enin an tlawh taima tawk lo vek. Aizawl Khawpuiah an tawm tlata hei hi Corruption vang chauh a ni. Dist.pawn lam hmasawnna hnathawh nan sum an ui tlat. Khawi lai lungrem tur/chim en tur chuan zingkar thawh phan pawh ni se, an viak a ṭha vek. Mizoram hi Sq.Km 21,081 a zau chauh kan ni chung hian kan inenkawl hneh lo hle a ni. Kolasib Dist. bîkah han ṭum lut ila. Kan Minister zahawm tak Pu K. Lalrinliana hi Kolasib mipuite hian kan ngaina, pa rilru tluang tak pawh a ni tih kan hria, a party tan pawh innghahna tlak a ni, amah hi kan inti-neitu thei vek mai. State sawrkarin a pui ṭha tawk lo hle tih erawh kan hai hauh lo; amah ina a tih theih chinah chuan a bial tan theih tawp a chhuahin kan hria.
Pathianin mal min sawm a, beisei loh lam aṭangin cheng vaibelchhe tel a rawn lut mek zel. Ka hriat rûk danin, Amitshah-a’n Ministry hrang hrangte hnenah, 'Mizoram ngai pawimawh rawh u’ a ti emaw ni, cheng Vbc 4000-5000 vel nimin lawkah pawh hmuh a nih thu, kum 2020-a an sawite kha, an sawi ni la la ang maiin bengah a la ri reng. Cheng Vbc 4000-5000 chu 'Sport, tourism leh thil danga hman dan tur, Minister-te nen an sawiho nghal dawn' thu te pawh Mizoram mipuite min han hrilh bengvar leh nghal zel a. Tun hnaiah Sports & Youth Services dept.in Mizoram pawn aṭangin cheng nuai 45,000 chuang an thawh chhuah thu an sawite kan han hre chho thar ve leh a; Aizawl Dist. pawn lam he Ministry ṭantirha kan lo phur rûk viaunate pawh chu kum 4 meuh an liam chuan, min tithlawntu a lo ni zawk daih tih a lo lang ta a ni.
Kolasib hi Dist.Hqrs. a nih angin dept eng emaw zatin an ṭhutchilh tawh a, Dist. mipui tan pawh an inhawng tlangin ka hmu; amaherawhchu, ka'n ti teh ang, Sawrkar dept. ṭhenkhat hi chu sorkar aṭangin enkawl an hlawh lo a, an hmunhmate pawh ngaihsak hlawh lovin kum tam tak an awm hlawm tawh a ni. PWD-te hian hmun laili leh langsar takah hmun ṭha tak tak an nei a, Kolasib PWD Division hi 1973-a din a ni a, an Quarters leh Office te pawh hi sak ṭhat mamawh tak vek an ni tawh a ni. Chutiangin sawrkar dept hmunhma dangte pawh hi ngaihsak ngai an ni deuh fur tawh a ni. Kan CM pawh hian hengte hi chu a hma a ni a, tun ṭum chu rawn ngaihsak tawh tura ka rin a ni a. Soil ram te, Home dept ramte - an Quaters chhe tawh lutukte hi a veiawm em em a ni.
Tin, Kan CM pawh hi duhsak takin kum 2003-ah Kolasib Pa hnawlin mipuiin an thlang tling hial tawh a, a bial chhunzawm a remchan tak loh avangin a lawm lo rilru nge ni, Kolasib hmasawnna hi rawn ngaihsak hi a tum loin ka hria. Kum 2019 - A Sawrkarin bul an han ṭan ṭhat leh pawh khan a bial hluiten tlawh tura an sawm pawhin an sawmchhuak zo lo trep tih te hmun hla tak aṭang pawn kan lo hre ve a. Tun hma deuha MNF party chhiat vanglai ber pawha MP election-a MNF Party dawmkangtu bial awmchhun chu Kolasib bial mipuite hi an ni. A kaihhruai sawrkar hian engtik lai mahin Kolasib District hmasawnna tak tak hi thawh an tum lo hrim hrim a. Mak ka tih a tling a ni. Kolasib Khawpui tihhmasawn nan sum hi min pe ṭha duh tlat lo.
Kolasib-ah hian Sports Dept.-in hma an lakna àwm hi ka hre lo, CM hian ti lo turin an lo inhrilh ru nge ni, Sawrkar dept. dang pawh hi a tim deuhin ka hria. Vantlang /sawrkar ang pawn Hall lian tham pawh min la ngaihtuahsak thei lo. Kum 2020-a Sports & Youth Services Minister a lo kal bak kha hmasawnna lam hawia a lo kal leh hi a awm em? Kolasib District Football Association ngennain, Kolasib Stadium thar- a dunglam metre 5 - a tihsei dan tur thlirhonate pawh kha eng nge a an tak zel etc; he stadium hi tihchangtlun la ngai tak a ni. Chutiangin kan field pawimawh tak Diakkawn field pawh, sawrkarin min la ngaihsak loh chuan mipuiin pawisa kan nei ve lo. Ṭumpui field pawh practicing ground ṭha tak atan buatsaih phurawm tak a ni reng. Kan bazar rinrawl ber Diakkawn Bazar pawh ni tina ṭhute tan a him lo chho viau tawh. Khawpui chhung kawng pawh, tun aia a khirh zual hmaa zauhsak hi kan mamawh a ni.
He sawrkarah hian engkim mai hi Kolasib bial tan hian a khirh em em vek mai a ni. Dist. Hospital tur sak mek a ni a, thil lawmawm tak a ni. Hei lah hi sawrkar hmasa hmalakna chhunzawmna a ni a. He sawrkarah hian a thu paw'n a tak paw'n, bul min ṭansak ka hre miah lo. Tun an sawrkarah hian Kolasib hi kan hul hle hrih a ni. Chutih laiin tun hnaiah Aizawl khawpui mamawh bak pawh a ni ang, Vote zawn nan lungphum an phum tlut tlut thung a. He Sawrkar kal dan hi ho tak a ni; an duh tawk chin Aizawl Municipal Area-ah lungphum an phum zo a, an SEDP sem dan tur an ngaihtuah chho leh nghal char char maite hi, han thlirsak chuan khawvela Sawrkar khawsa ho berah, khawvel hmun danga awmten min kohsak ta se, Mizo mipuite hian kan phal hauh thung si lo vang.
Federation of Mizoram Government Employees & Workers (FMGEW) in, kum 2015 khan Mizoram Finance Minister chu sum dinhmun ṭha lo leh a siam ṭhatna tur, a vei tak tak nia an hriat avanga sawrkar kalphung siam ṭhat nan, a pisaa an hmuh ṭumah khan Mizoram sawrkar inrenchemna tura an hnuaia association hrang hrang aṭanga rawtna an hmuhte an zir chian hnua sawrkara an thlen te zîngah chuan sawrkar department-ten ram ruak an nei tam lutuk hi tihral dan ngaihtuah ni se. Mipuiin chhiah an pek tam zel avangin an thikthu a chhe tial tial a, ṭul pawimawh chauh lei ni se. Sorkarin thil man thununtu tur siam se, Sawrkar hotu liante lirthei kawl tihtlem, tih leh Thlarau MR a awm anga sawi ṭhin tihtawp a nih theih nana hmalakte chu a langsarte an ni a. Chief Secretary kal chhuak ta (2014) - Pi L.Tochhawng khan, Mizoram sawrkar hnathawkte chu State dang khaikhinin an ṭha thawkhata a hriat thu, a sawi aṭanga lo lang chu Sawrkar ṭha nei tura inthlan hman ṭangkai hi a ni.
Mizoram Sawrkar hi a inenkawl fel lo hle a ni tih hi chu mipui tan pawh thil hriat harsa lo tak a ni a. State sawrkar ber a inenkawl fel loh chuan, District hmasawnna lam phei chu loh theih loh chinah chauh, hmalak theih a ni dawn chauh tih a lang a. Chutiang tur chuan Chief Minister rintlak mipui tana nghenchhan tlak, kan neih chu a pawimawh ber. Mizoram sawrkar hnuaia dept hrang hrangte zir chiang a, hmasawnna hna tun aia mumal zawk leh rualkhai taka Dist.hrang hranga a kal theih nan, Sawrkar fing tak leh ṭha tak hi kan mamawh a ni.
- Laldawngliana, Kolasib