Written by
Vanlalhuma Kawlni Ramhlun
RAMRI ENGTIA CHINFEL TUR NGE?
Assam State hian a ṭhenawm state zawng zawngah ramri buai an nei vek a, pakhat mah dan anga chinfel pui a la nei lo. Chutiang a nih lai chuan Mizoram nena kan ramri hi mutmawh hnarmawhah a neih bik a rinawm lo. Kan hmalak dan tur nia lang ṭhenkhat chu, hetiang hian sawi dawn teh ang.
1. Assam nena ramri buai nei state te nena inthurual a, Jt. Verification team insiam a, Assam beih rawn chunga central sawrkara a huhova lungawilohna thlen leh kan lungawina anga ramri siam ṭha tura inthurual a ni. Hetianga hlawm lian taka nawrna a awm chuan central sawrkar a inrawlh duh mahna - ramri chinfel kan tum tak tak a nih chuan tih dan ṭha tak a ni maithei.
2. State leh State inkara ramri chinfel hi Central sawrkar inrawlhtir dawn chuan, thu lian tham tak awm tir phawt a ngai ang. India sawrkar hian International border hi chu ram venhimna thil nena inzawm a nih avangin a ngai pawimawh a, India ram chhung thil hi chu a ngai pawimawh viau ngai lo tih hriat a ṭha.
3. Assam leh Mizoram hian boundary en feltu tur Committee siam dun thei se. Duham fal lova hun lo awm zel tur atana kan inrem theih dan tur ngun taka zir chungin jt recomendation siam phawt se. Chumi mil chuan, Survey of India ten Land survey & record uluk takin vawng bawk se.
Thu dang
1. Mizoram hian tharum hmangin vawi khat mah Assam lam hi a beiin, a la rikrap lova, Assam lam hian Forest officials ho hmathehin vawi tam tak min tibuaiin thanat thlak tak takin min nek fo tawh.
Assam/ Cachar forest deptt ho hian khulai ramngaw (ni ṭhin) an enkawl tak chhan hi kum 1873 (BEFR) dan siam zuizui kal zel niin a lang. Khulai ram khu BERF siamtu Kumpinu sawrkar khan chiang takin Lushai territory chhunga mi a ni tih a ziah thu hi hrilh nawn an ngai a nih hmel e.
2. Assam Forest department hian, reserve forest chhunga dan lova cheng (Bangladeshi infiltrators) te ngaimawh lova, Mizote chauh min ngaihmawh hi rual lo taka dan kenkawhna a nih avangin Court lama zualko vat chi a nih hmel.
3. Mizoram hian BEFR Act 1973 anga Inner line reseve pumpui neih let hi claim buai tawh lo ila. Kan thawvenpui theih tawk leh kan luah theih tawk chinah hian lungawi tum ve pawh a ṭhat a rinawm. (Hei hi ram humhalh ngam loh vang ni lovin, kan mihring puite laka zahngaihna lantirna lam ni teh se)
Tlipna
Mizo hnam anga ngaihtuah chian ngai tam tak a awm. BEFR 1873 dan hi British Foreign Secretary-in British Lalnu hriatpuia (aiawha) a siam leh nemngheh a ni. Dan la ni reng mahse, a hmang thiam lo tan phei chuan dan chak lo tak anga ngaih theih a ni tawh ang.
Kum 1930/33 khan Assam Chief Secretary chuan tunlaia kan sawi fo, Inner line hi a lo siam danglam ve khanglang a. He thil hi Mizote chuan kan hre hauh lo nain, Survey of India (approve) Map nena ṭangkawp a ni tlat hi a buaithlakna chu a ni. He Map ang hi chuan, tuna Vairengte Veng ṭhenkhat ṭhawmmawl ban hi a tlu phei zar zar tih kan hriat tel a ngai.
He Assam CS line siam hi (Shedule area chhunga dan siam theitu ni lo mahse), He line chiah hi North Eastern Re -Organisation Act 1971 khan, Mizoram UT boundary kham nan min lo hman sak hmiah mai a. Kha UT kha lungawi taka kan lo pawm tawh bawk si avang leh UT Sawrkar CM Brig T Sailo ngei pawh ramri buaipui tawh lo tura hrilhtu kan neih avang khan, chhuanlam tur kan haihchham zo ta a ni. Hei leh chen hnua sawi pawr leh hi buaithlak a tam thei hle tawh awm e.
Hei mai hi a la ni lo cheu, 1986 kuma India vs MNF ten MOU an sign-ah khan Assam CS ramri (inner line siam) behchhana NERA 1971 in Mizoram ramri min pek chu lung si taka pawm a, sign hnan a ni leh chiah bawk. (Greater Mizoram kan nei ta lo) Heng thil vang hian a ni, hmannia Mamit DC hnena Zawhna lo zawttute pawh khan, Constitutional boundary leh Survey of India Map tih te an lo sawi nachhan chu.
He ramri chungchangah hi chuan, Mizoram Congress party hian kum 1933 boundary an pawm thu an sawi a. Hei hi, MZP buatsaiha ramri chungchang inrawnkhawmna (MZP Conference Hall-a neih) Kum 2017 ah INC aiawha thusawitu leh Boundary Commission Chairman, Pu C Chawngkunga'n a sawi chiang. Hei bakah hian, MNF party hian ziak meuhva (UT boundary a chhawm ang tih an pawm avang leh) Mizoram boundary chu India Constitution-a nghet taka an dah luh avangin, sawi belh tur dang an nei tawh lo.
Ramri chung chang sawifelna hi political issue a nih avangin, INC leh MNF te chuan sawi belh tur an nei tawh lova. Ramri tifel lova kan ram hi awm reng se tih kan duh chuan, kan sawrkar tir zel thei tho, mipuite thu a ni.
Ramri kan vei a, tihfel a, chumi chhunga hmasawnna hnathawh a, lung muang taka awm kan duh erawh chuan, heng party ni lote aang hian kan la beisei chhunzawm thei mahna le. Hriatthiamna leh harhna dik chang a, Hmasawnna hnathawk tur hian mipuite hi eng chen nge nghah kan la ngaih dawn le?