Written by
- Ma Liana
Sihphir Venghlun

Sorkar leibatna thangah


Mizorama Evangelist lar tak pakhat chuan a thusawinaah CM atan sum puk thiam kan nei a, a rulh leh lam erawh an thiam lo zel, tiin a sawi a. Hnialtu awm lohnaah thu a sawi a. Mi tam takin an awih ngei ang. Nimahsela, Mizoram hian CM atan Pu Ch. Chhunga, Brig. T. Sailo, Pu Lal Thanhawla, Pu Laldenga leh Pu Zoramthanga te kan nei tawh. Anniho hi sum puk nasa a, rul leh duh lo an ni hlawm em? Sorkar laia sum puk nasa, rul chhe si erawh pakhat a awm. Mi dangte erawh hi chuan Economy an ngaipawimawh vek a. Kan Evangelist pawh khan a thusawi tur ngaihtuah hmasain zir chiang hmasa ṭhin se, ka ti ngawt mai.

Vanglaini Chanchinbu-ah Pu MC Lalrinthanga chuan, Pu Hawla fak hreh tak chungin Pu Hawla vanneihna em em chu, Finance Minister atana Pu J. Lalsangzuala, Pu H. Liansailova leh Pu Lalsawta a ruat kha a ni a. Anniho hi UT Sorkar kan neih aṭanga eiru lo kan neih mi 5 chhiar dawn ila, anni pathum hi an tel ngei ang, tiin a ziak a ni. 1993-1998 Sorkara Finance Minister Pu J. Lalsangzuala khan engti ang chiahin nge ram sum leh pai a enkawl tih erawh ka hre tam lo hle a. 2008-2018 Congress Sorkara Pu H. Liansailova leh Pu Lalsawta sum leh pai enkawl dan erawh India ram pum huapah pawh a chhuanawm lawr lak a ni.

Pu Zoramthanga hi Mizoram Finance Minister kan neih rei ber a ni. Kum 1987-1988, kum 1998-2008, 2018-2013 ah te Finance Minister a ni a. A kum zawnga chhut pawhin kum 17 vel Finance Minister a ni tawh. Experience nei ṭha ber tur si hi Finance Minister kan neih tawha Finance Minister chhe ber a la ni. MNF Vice President, Pu Lalthlengliana khan tuna kan CM hi Finance Minister kan neih tawha la ṭha ber a ni, tih thu a sawi ngam kha a mak ka ti. Engti angin nge Pu Thlenga khan tehna a siam le aw, ka ti.

MNF Sorkar hmasak khan nasa takin kan leiba a pung a, kan leiba tam zia tlem azawng han tarlang ta ila. Kum 2004 ah GSDP aṭanga tehin 102%, kum 2005 ah 108.9%, kum 2006 ah 106.2%, kum 2007 ah 101.9%, kum 2008 ah 103.5% a ni. Congress Sorkar khan MNF leibat 108% a chhawm tihna a ni. Pu H. Liansailova leh Pu Lalsawta ten theihtawp an chhuah hnuah kum 2018-a Mizoram leibat chu GSDP aṭanga teha 32% ah a tla thla tawh. A awmziaah chuan MNF leibat kha 71% vel Congress Sorkar khan a rul tihna a ni. Congress Sorkarin theihtawp chhuah mah se, leiba rulh vek theih a ni chuang lo va. Kum 2014-a Mizoram leiba neih zat chu vaibelchhe 6,550 a ni a, kum 2015-ah Vbc 6,107, kum 2016 ah Vbc 6,725, 2017 ah Vbc 7,300, kum 2018 ah Vbc 7,315 te a ni. A punna hi a sang hran lo.

Kum 2018 kum tawpah MNF a rawn sorkar khan Congress pawisa khawlsa cheng nuai 75,000 vel MNF khan an rochun a, leiba lah lungkham tham a awm lo. Nimahsela, Congress pawisa khawlsa an duh thala an hman zawh hnuah sum puk turin an vir buai hle a. Kum 2019 ah kan leiba chu Vbc 8,671 a ni chho nghal awk mai a. kum 2020 ah Vbc 9,881, kum 2021 ah Vbc 10,570, kum 2022 ah Vbc 12,497, kum 2023 ah Vbc 13,584 a tling chho ta a ni. Mizoram sorkar kal ta zawng zawng leiba kha 2018 ah Vbc 7,315 a nih laiin MNF Sorkar kum 4 leka an leibat chu, cheng Vbc 6,269 tihna a ni. Kan leibat pun chak dan hi a mai mai lo.

Pu Zoramthanga hian engti angin nge Mizoram sum leh pai hi hmasawn turin ka kaltir ang, tih ngaihtuahna pakhatmah a nei lo a ni ber. MNF Sorkar hmasak tum khan IR Battalion a din a, School 337 Deficit-ah a hlangkai a, College eng emaw zat provincialise a ni bawk a. Heng pathumah ringawt pawh kum khata sum kal ral hi ṭhahnem tak a ni. Sum leh pai enkawlnaa hmingṭhat a tum lo a, a tum ber chu mipui tilawm zawnga vote hmuhna tura sorkar hna lak hi a tum ber a ni. Chu chuan kan ram economy nasa takin a tichhe si. Tun term-ah pawh ṭul miah lovin District pathum function-tir a ni a, sorkar hnathawk eng emaw zat lak an ni leh a. PAHOSS ah cheng nuai sang tel fe sem chhuah a ni a, cheng khat mah hmuh let tur a awm lo. SEDP Board 14 te enkawlna atan cheng nuai tam fe sen a ni a. SEDP hnuaia Board 14 ten sum an thawk chhuak lo hrim hrim bawk.

Sorkar leh tur tan MNF hian phurrit an siam thiam khawp mai a. An chhungkaw pawisa a ni lo tih an chian avangin leiba neih tam hian an chaw ei a tih tui loh phah lem lo. An puk hmiah hmiah a, engti angin nge kan rulh ang a, engti angin nge sum leh pai dinhmun kan siam ṭhat ang, tih hi an ngaihtuahnaah a awm lo hrim hrim. Ka cheng 200 batnate ka hèlna lamah ka cheng 500 batna te kan tawk titu pa leh, kan Finance Minister rilru hi a inang tawk vel viau a ni. A nuihzatthlak loh, kan thinrim hi a hun tawh. Tunah pawh mipui chuan Electric chhit man hi Sorkar lakah kan ba ngai lo chungin Sorkar chuan Electric bill-ah cheng Vbc 107.85 chuang a ba mek. A rulhna tur hi mipui pawisa tho a ni. PWD Contract bill pawh Vbc 219.67 chuang ba a nei mek. Health Care ah nuai 6,312 chuang ba nei a, Health Dept hnuaiah Contract leh Supply bill a bat zat chu nuai 1,100 chuang a ni bawk. Heng bakah hian thil dang ba pawh a la nei nual.

MNF hruaitu ṭhenkhatten India ram state-ah a sum ba tlem pawl kan ni, tia thuchhuah an siamte hi thil zahthlak tak, zirtirna hlauhawm tak a ni. State dangte chuan sum an thawk chhuak tam a, an budget pawh a tam hle. Chung State liante sum puk nena inkhaikhin chi a ni lo, kan sum thawhchhuah milin leiba kan nei em tih hi kan inen chiang tur a ni. Sumdawng lian chuan Bank-ah loan lain sum tam tak, vaibelchhe tel an puk ang. Nimahsela, ni tina mi hnuaia inhlawhfa chawpten mihausa te loan lak zat kha la ve ngawt ta ila, engtin nge kan rulh ang? Sum renchemna, sum peipunna tura ngaihtuahna dik hi Pu Zoramthanga ngaihtuahnaah hian a awm hlawl lo a ni ber. June ni 30, 2016 daih tawh khan Ways & Means hmangin Congress Sorkar khan sum a puk a, kha kha Ways & Means a Congress Sorkar sum puk hnuhnun ber a ni. Surplus Budget te pawh neih hman hial a ni a. Sum fai pawhin cheng nuai singsarih chuang zet MNF Sorkarin an rochun a. Nimahsela, kan leibat dan en hian sum enkawltu kan thlak a hun ta takzetin ka hria.

- Ma Liana, Sihphir Venghlun