MZU SOUTHERN CAMPUS CHUNGCHANG
MZU Southern Campus chungchang hi chanchinbuah te, Assembly House-ah te leh political platform hrang hrangah sawi chhuah a ni ve ṭhin a. MZU hmalakna leh thlen chin te, sawrkar laipui thu haw lam leh kal lam te, state sawrkar leh Lunglei lam NGO hmalakna tlangpuite tawi deuhvin han tarlang ve leh ila a ṭha ang e.
A ṭobul
Mizoram University hi Central University zinga pakhat, Parliament dan siam ‘Mizoram University Act 2000’ hnuaia din, July 2, 2001 aṭanga bul ṭan a ni. Kum 1978-a din, NEHU Mizoram Campus chu a rochun a; hetih lai hian Department pasarih a awm a. Chu'ngte chu Economics, Education, English, Forestry, Mizo, Psychology leh Public Administration te an ni. Tunah hian Mizoram University hnuaiah department hrang 40 chuang a awm tawh a ni.
MZU Southern Campus hi awm ve ngei se tih hi kum 2011 aṭangin thawm a awm ṭan niin a lang a. Kum 2011 June thla khan Lunglei YMA Sub Hqrs chuan India President hnenah hemi chungchang ngenna hi an theh lut a. Hei bakah Mizoram University Vice Chancellor hnenah ‘Five Year Plan 12-na chhungah Lunglei Campus ruahman pawh telh ve ngei ni se’ tiin ngenna an theh lut bawk a.
Pilot Study Team din a ni
Kum 2011 July thla-ah MZU chuan Lunglei Campus chungchang zirchiang turin ‘Pilot Study Team’ a din a. Zirchiangtute rawtna angin, University rorelna sang Academic Council-ah leh Executive Council-ah te sawihovin, ‘Lunglei Campus hi din ve ngei ni rawh se’ tih a ni a. Kum 2012 (February) thla-ah Five Year Plan 12-na atana ruahmanna ‘Development Plan of Mizoram University during XII Plan’ chu MZU chuan UGC-ah a theh lut a; Lunglei Campus ruahmanna pawh telh a ni.
Mizoram University chuan Lunglei Campus tan ruahmanna chi hnih a siam a. Pakhatah chuan, ‘department pali-in bul ṭan phawt ni se, zirtirtu 28 awm se, sum ruahman zat pawh cheng vaibelchhia 6.57 ni se’ tih a ni a. Ruamhmanna dang lehah chuan ‘department panga siamin zirtirtu pawh 39 awmin, senso tur pawh cheng vaibelchhia 8.86’ tih a ni thung.
Vanduaithlak takin Plan 12-na chhungah hmathar lakna turah UGC lam chuan Lunglei Campus hi an rawn telh ta lo va. MZU pumpui tan zirtirtu post tlem té chauh siam belh a ni a; non-teaching staff phei chu post thar pakhat mah siam a ni ta lo a ni.
State sawrkarin rawtna thar a nei
Kum 2013 chhungin Lunglei Campus atana hmalakna chak tak a kal zel a. May thla-ah Mizoram Chief Minister chuan Lunglei Campus atan hma la chak tura ngenna leh Lunglei Government College chu Constituent College-a siam tura ngenna UGC-ah a theh lut a. UGC chuan Mizoram University chu Detailed Project Report (DPR) leh Concept Paper siam turin a ti a. Mizoram University chuan Lunglei Campus atan ruahmanna chu August thlaah a siam zo va. Zirtirtu 70 bakah Non-Teaching Staff 16, Building thar 14 leh sum (budget) pawh Rs vbc 213.64 ruahman a ni. Heng rawtnate hi Academic Council/Executive Council ten an remtih hnuah UGC leh MHRD (tuna Ministry of Education)-ah theh luh a ni. March 2014-ah Lunglei College pawh Constituent College-a leh (convert) tura ruahmanna siam turin Study Team din a ni leh ta bawk.
Lunglei NGO-ten hma thar an la
Kum 2016, September thla-ah YMA Sub Hqrs, Lunglei chuan MZU VC hnenah MZU Lunglei Campus chungchang thu an thlen leh a. He thu hi kum 2017-ah MZU hotute chuan UGC hnenah an thlen ve leh a. Mizoram State sawrkar hotute pawhin UGC hotute biangbiakna an nei zui reng bawk. Lunglei NGO Coordination Committee chuan Lunglei Campus chungchangah Mizoram Chief Minister leh Prime Minister hnenah lehkha an theh lut bawk a. Heng lehkha theh luhte hi MZU hotute chuan Ministry-ah leh UGC-ah a ṭul dan angin an bawhzui ve nghal ṭhin a ni.
MZU hmalakna
Kum 2018 hian MZU hotute chuan Lunglei Campus atan ruahmanna thar an nei zui zel a. Mizoram University chuan Mizoram sawrkar hnenah Lunglei Campus atana hmun lo ram awmdan hriattir tura ngenna te, kawngpui dinhmun te, Engineering College building hman a rem leh rem loh te, ram acre 150 a zau pek an remtih leh remtih lohte Ministry a theh luh turin a dil a. Mizoram sawrkar inhuamna leh hmalakna awmsate chu MZU chuan chiang taka ziakin Ministry-ah a theh lut zui ve ta bawk a.
Kum 2020 January thla-ah chuan Under Secretary (MHRD) chuan MZU Southern Campus chu ‘a thuphunga remtih’ (agreed in principle) a nih thu MZU VC a rawn hriattir a. Hei hi MZU lam chuan hmasawnna ropui takah a ngai a. He lehkha-ah hian Lunglei Campus atana ram pek tur chu ‘ram ruak, tu mahin chuh buai theih loh a ni tur a ni’ tih leh ‘Building pawh HEFA Window-III hnuai aṭanga pek tur a ni ang’ tih a ni bawk. State sawrkar chuan rang taka bawhzuiin, MZU Southern Campus atan ram hawhtirna ‘Provisional Land Lease’ pawh hun rei lo te chhungin a siamsak nghe nge a ni.
Hetianga boruak a ṭha lama a kal zel avang hian MZU lam pawhin Southern Campus atan ruahmanna thar a siam a. Academic Department 40 tal hawn ni se, zirtirtu post-130, non-teaching post-144 leh Building-25, grants-Rs 381 Crore leh HEFA loan-Rs 339.79 crore dil ni se tiin ruahmanna siam a ni.
Self-financing Central University
Kum 2022 February thla-ah chuan Ministry of Education chuan Ministry of Finance lamin hna thar an siam theih loh avangin Southern Campus chu din mai theih a nih loh thu MZU hotute a hriattir a. Ministry lam chuan ‘Sawrkar laipui ṭanpuina (grant) tel lova course intum chawp (self-financing course) hmangin bul lo ṭan mai ni se; hemi atana ṭul leh senso (recurring cost) zawng zawng te chu MZU sum bik (internal revenue) aṭangin pek mai ni se’ tiin MZU a hriattir a. MZU hotute chuan inrawn zaunate neiin MZU rorelna sang lama an lo remtih tlan tawh angin, ‘Central University kalphung pangngai chhungah ngei Lunglei Campus hi din ni rawh se’ tiin he rawtna hi an chhang a ni.
Ministry-ah ruahmanna thar (Revised DPR) te siamin bawhzui zel a ni a. Detailed Project Report (DPR) thar siamin sum ngai zat pawh tihhniam niin, zirtirtu post 70 leh Non-teaching post 77 leh sum leh pai ṭanpuina ngai zat (grants-in-aid) pawh Rs vbc 23.24 chauh ruahman a ni ta. Infrastructure lam phei chu ruahmanna thar siam a ni ta rih lo bawk.
Kum 2022 May thla tir-ah Ministry of Education chuan rawtna dang an rawn nei leh a. ‘Southern campus enkawlna tur sum MZU thawhchhuah ‘self-financing course’ aṭanga a daih loh chuan post ruak (teaching & non-teaching) a neih ang ang te Lunglei Campus atan hman ni se; department pawh a tam thei ang ber a nghet lovin (temporary) hawn ni se; kum 2-3 hnuah zirlai lut zatte thlirin ennawn (review) neih ni se’ tiin. Southern Campus atana intiamkamna, sum leh pai lamah emaw, hma lak zel dan turah emaw, engmah a awm lo thung.
He rawtna hian nghawng tam tak a nei a; siam rem ngai tam tak a awm dawn bawk. University department hrang hrang inkarah innawrtawnna nasa tak, university pumpui boruak tichhe thei a hring chhuak thei bawk. UGC-in post a pek tawh (sanctioned post) te hi tihtlem emaw, sem rual emaw ngawt chi a ni lo va. Sanctioned post-te hi department tina zirtirtu leh zirlai awm zat bituk (teacher-student ratio) mila pek an nih avangin department ten harsatna namen lo an tawh phah dawn bawk. University hmasawnna zel tur pawh a tiṭhuanawp bawk ang. Chuvangin he rawtna pawh hi MZU thuneitute chuan pawm chi-ah an ngai lo.
MZU hnuaia zirtirtu leh non-teaching staff pawl te chuan MZU hotute thurawn angin MZU Southern Campus chungchangah ngaihdan an thawh ve ṭhin a. MZU sum, entirnan, self-financing emaw, internal revenue emaw, rinchhana Southern Campus hi din chi-ah an ngai lo. Sawrkar laipui sum tel lova Southern Campus din tum hi MZU tan ruahmanna him lo taka ngaih a ni. A chhan chu MZU hian mahnia sum lak luh (internal revenue) tihtham a nei lo va. MZU sum lak luh (internal revenue) tam ber hi zirlaite ‘fee’ tlingkhawm a ni. Lunglei Campus enkawl nan zirlaite fee sang tak lak a ngai ngei dawn a ni. Hei bakah UGC hian MZU budget hi University thawh chhuah ve tur rinchhanin a pe ṭhin. Central University a nih avangin sum duh tawk a pe ngai lo.
MZU zirlai tam ber, zaah 80 chuang hi tribal (scheduled tribe) an ni a. MZU Southern/Lunglei Campus a kal tur tam ber pawh tribal an ni dawn a; self-financing course emaw, MZU fee tlingkhawm (internal revenue) chuan a daih rei dawn lo va. Infrastructure din nana Ministry of Education ten an sawi Higher Education Financing Agency (HEFA) sum pawh University sum behchhana puk tur a ni a; rulh leh ngai a ni. Tun dinhmunah sum tam tak puk theiin MZU hi a awm lo bawk. Ministry of Education rawtna ang chuan Southern/Lunglei Campus tan hmasawnna ngaihna a awm dawn lova ni. Thil buangbarthlak tak ni dawnin a lang zawk. Chuvangin ‘sawrkar laipui sum rinchhan (centrally funded) ngeia din theih hun nghah rih hi a ṭha ber’ tih a ni.
Tlangkawmna
A tawp berah chuan Ministry of Education hnuaia awm Integrated Finance Division (Ministry of Finance peng pakhat) chuan ‘MZU Southern Campus hi Ministry of Finance remtihna la hmasa lova din chi a ni lo’ an ti a. Tunah hian UGC leh Ministry of Education hnuaia post thar siam theihna zawng zawng hi Department of Expenditure, Ministry of Finance kutah dah vek a ni. Chuvangin MZU hnuaia thawktute duh dan anga MZU Southern Campus hi sawrkar laipui aṭanga sum ruahmanna mumal tak a awm hun nghah rih mai hi a ṭha berin a lang. Rem leh rem lova Southern Campus din tum ai chuan, central university kalphung pangngai hnuaia din theih hun nghah mai hi Mizoram tan a him ber a, a kalphung tur dik tak a ni bawk. Tunhnai hian sawrkar laipui chuan central university thar a din nual mai a; MZU Southern Campus tan pawh káwl a la eng ve ngei ang tih i beisei tlat ang.
- Prof. Vanlalchhawna