Written by
-Dr. C. Lalrampana

TRAFFIC JAM vs AMC

A KAMKÊUNA

Aizawl khawpui hi Feb. 25, 1890 khan din ṭan a ni a. Khatih lai khan mihring 293,416 kan awm a. Kum 2022 khan mi 387,000 kan ni. Kumin 2023 hian 396,000 kan ni mek a, 2023 kum tawpah meuh chuan mi 403,000 tling tura chhût lawk theih a ni. Aizawl khawpui zãu zawng hi 129.9km² a ni a, Aizawl District pumpui zãuzawng erawh 3,577 sq kms (1,381 sq. miles) a ni. A tir phat aṭangin Aizawl hi khawpui ruahman fel loh (unplanned city) a ni a; Raipur (chhattisgarh,) pawh khu India ram khawpui zinga ruahman fel loh (unplanned city) awm chhun a ni a, New Raipur erawh khu chu planned city a ni. Rãl aṭang leh thlawhtheihna aṭanga thlir chuan Aizawl khawpui kawtthler, kawngpui leh inte hi awmze nei lovin a awm vel niai nuai a ni tih chu a hriatsa theih mai a, heti chung hian June 25, 2017 khan khawpui changkang leh fel fai (smart city)-ah puan a ni a; kan phu loh dinhmuna hlãn kai erawh kan nih hmel hle.

Punjab & Haryana state khawpui inṭawm Chandigarh khu Prime Minister hmasa ber Pandit Jawaharlal Nehru khan French architect Le Corbusier ruaia a ruahmantir a nih avangin India rama khawpui mawi ber a ni. Aizawlah hian in 60,635 awmin chhungkua 92,779 kan awm a, kan la tlêm tehlul nen ruahman fel loh khawpui (unplanned city) kan nih avangin khawpui mawi tak leh nuam tak a ni thei ta lo a ni.

LIRTHEI AWM ZAT

Tun hma deuha Mizoram aṭanga USA tlawhtute sawi uar leh titi tam ber chu, “USA-ah chuan mimal tinin motor an nei vek a, an khalh thiam vek bawk,” tih hi a ni a; a nawm hmel kan ti thei rap maw le! Mahse, USA leh ram dangte anga hmunhma nei ṭha ve lo tan chuan lirthei ngah hi a chakawm lem loh hle a; phurrit thlentu a ni zawk hlauh thei a ni. Mizoram Transport Department-in Mizoram puma lirthei awm zat August 31, 2023 thlenga a chhinchhiah (registered) danin lirthei 294,395 (Nuai hnih singkua sangli zathum sawmkua leh panga) a awm mek a. USA angin mi tinin lirthei nei ve ṭheuh phei ila chuan, tuna Mizorama mihring awm zat lirthei nuai 12 leh sing 6 vel a awm dawn tihna a ni a; engti kawng mahin khawsak ngaihna a awm lo vang. Kum 4 chhungin lirthei ziah luh thar 118,147 a awm a; lirthei awm zawng zawng aṭanga chhutin lirthei pun belhna hi zaa 40.13% a tling a ni. Heng zingah hian lirthei ke pahnih nei (2 wheeler) tam berin 200,597 a awm a, lirthei awm zawng zawng aṭanga chhutin lirthei ke pahnih nei hi zaa 68.13% lai a tling a ni. Hmunhma nei ṭha; India phai ram khawpui leh ram dang khawpuiahte chuan Car changkang tak tak leh nalh tak tak, man to tak tak neihte chu an intlansiakna a ni a; kan Aizawl khawpuiah ve thung chuan lirthei ke pahnih neihah kan intlansiak lo thei lo a ni. Hei hi a chhan ber chu kan Smart City-ah hian lirthei ke pali nei tan chet chhuah ngaihna awm loh vang a ni ber. Tlang ramah awmin kan khawpui hi zim hle mah se, ruahman khawpui (planned city) tal lo ni se’ng chuan, tun ai hi chuan kan ziawm zawk ngei ang.

AMC VE THUNG HI?


India rama Municipal Corporation hmasa ber Chennai (Madras) khu Sept 29, 1688 khan din a ni a. A hnu kum 322 hnuah ward 19 nei Aizawl Municipal Corporation (AMC) hi kum 2010 khan INC-ZNP sorkar inṭawm hnuaiah a lo piang ve chauh a. Hetia AMC a lo pian ve takah chuan Local Administration Department (LAD) mawhphurhna zawng zawng deuhthaw leh mawhphurhna dang dang chu a kuta a awm tak avangin AMC huam chhunga inrelbawl dan leh hmalaknate chu AMC kutah a awm ta a; Aizawl khawpui chhung veng hrang hranga lirthei dahna/dinna hmun thlengin huamchin felfai tak rinin ruahmanna a siam a; chumi dung zui chuan lirthei dinna (Parking place) leh din man (Parking fees)-te khawn ṭhin a ni.

Lirthei dah man/din man hmun hrang hrang aṭanga khawnkhawm hi kum khat chhung hisapa thehluh zat thlir chuan a chhenfakawm ve tham hle tih chu a hriat theih awm e. Chuvang chuan, AMC hian State Sorkar aṭanga a hmuh tur sum a hmuh baka sum lakluhna (Source of income) a neih chhun ṭha tak a ni hial awm e. Hei vang hian AMC hian lirthei din/dah man khawnkhawm thuah ṭhahnem a ngai hle niin a lang. Demarcated Parking Areas 2022-2023-in a tarlan angin AMC huam chhungah hian Melthum (Silaimual) aṭanga Bawngkawn (brigade) thlengin Parking area 51 lirthei chi hrang hrang tan siam a ni. Aizawl hi ruahman fel loh khawpui (unplanned city) a nih avangin ram changkangho angin smart parking mumal tak neih hleih theih a ni lo lehnghal a; chuvangin, Aizawl khawpui chhungah traffic jam a tam phah hle a ni.

ENG VANGA TRAFFIC JAM NGE?


Khawi ram khawpui pawh, ruahman khawpui (planned city) pawh ni se, khawvel a awm chhung chuan “zu (wine) hi khap rem vek theih a ni lo” an tih fo ṭhin angin Traffic Jam pawh hi tih reh sèn theih a ni lo ti ila kan sawi sual tampui awm lo ve. Amaherawhchu, khawpui ruahman felsa (planned city)-ah nge nge chuan traffic jam hi awm ve chang awm mah se, kan Aizawl khawpui ang em em hi chuan traffic jam a tam ve lem lo thung. Traffic jam a awm chang pawhin thuneitute’n a chhan an zawng chhuak thuai thuai ṭhin a; traffic rules leh Motor Vehicle Rules-te a nihna ang takin an kengkawhin a nihna ang takin dan an kalpui mai ṭhin a; hei hian an harsatna tam tak a sukiang nghal ṭhin. Pi Baryl Vanneihsangi AMC Councillor-19-in a timathlawn lovin - Mizote hian harsatna kan tawh hian harsatna kan tawh mila mahni insiamrem mai kan ching a; hnam fing zawkte chuan an harsatna tawh chu eng nge a chhan hriat phawta sutkian dan an zawng ṭhin; chuvangin, harsatna kan tawh reng reng hian eng vanga chu harsatna chu lo awm nge, tih hriat hmasak phawt a; a sutkian dan tur zawn ṭhin hi kan chin fo zawk tur a ni tih kan hriat a pawimawh hle. Aizawl khawpuia Traffic jam tam ta lutuk pawh hi eng nge a chhan tiin, kawng hrang hrangin khun khan takin ka ngaihtuah ṭhin. A chhan hrang hrang nia ka hriatte chu:

1) A tir aṭanga khawpui ruahman fel loh (unplanned city) kan nih vang; 2) Sorkarin kawngpui (Main road) bula in sate a ngam loh vanga kawngpui huamchin mimalin an nek chep lutuk vang; 3) lirthei dahṭhatna in (garage) nei ve thei loten kawngkama lirthei an hun ṭhin vang; 4) Mi hausa luhlul leh public services lirthei khalhtu ṭhenkhat duhna hmun hmuna an ding ṭhin leh, bungrua hlan kãi leh hlãn thlak an chin ṭhin vang; 5) kawngpui chhe lutuk leh leimin tam ṭhin vang. Heng lo pawh hi sawi tur tam a la awm thei awm e.

A TLÃNGKAWMNA


Aizawl khawpuia Traffic jam tam chhan kawng hrang hrang tarlan takte bakah khian a chhan dang pawimawh tak pahnih AMC-in a sutkian ngai site a la awm a; chungte chu: 1) Bazar huam chhung (shopping mall) kawngpui kama dawr neitute’n an lirthei nileng lenga an hun ṭhin vang; leh 2) AMC-in chhunah ni leng lenga kawngpui kama lirthei din an phal vang.

Heng harsatna lian tak pahnihte hi AMC vanga awm a ni a; chuvangin, Aizawl khawpuia traffic jam tam lutuk tiziawm tur chuan Ngaizel-Bawngkawn inkar kawngpui kama dawr neitute’n anmahni lirthei nileng lenga an hung a; AMC-a parking fee an chhun ṭhin hi AMC hian thlahlel lovin titawp tawh se, anmahni garage ṭheuhah dahtir vek se, dawr hawn dawna inthlahtirin haw dawnah inlamtir leh ṭheuh mai se. Chutiang zelin Parking place ni lem si lo; kawngpui kama nileng lenga lirthei hung ṭhinte pawh hi anmahni garage ṭheuhah dahtir mai se, tun ai hian traffic jam hi a ziawm ngei ang. Zan hun lirthei tlem veleh kawngpui kama lirthei hun an khap a; chhun êng lirthei veivak tam veleh lirthei hun a phal leh lawi si a; thil kalphung mak tak chu a ni e.

Central mi pawimawh entir nan: Prime Minister emaw President lo kal changin Aizawl khawpui lailia lirthei tamna hmun leh kawngpui tlang dungte an thian fai vek thei si a; an haw veleha kan inhnawh tawt leh tlat site hi eng nge a awmzia le? Chuvangin, Aizawl khawpuia Traffic jam chhan lian tak pahnihte hi AMC vang liau liau a nih hmel a; AMC hian Parking fee ringawt hi hisap lovin, Aizawl khawpui tawt lutuk leh Traffic jam tam lutuk hi tihtakzeta ngaihtuahin, a sut kian dan tur a ranglama ngaihtuahin a takin thawk zui se’ng chuan, tun ai hian kan Aizawl khawpuiah hian Traffic jam a tlem zawk ngei ang.

-Dr. C. Lalrampana