Written by
- H.Lalchhuanliana

ṬHALAITE AN RINTLAK

Tun hi ṭhalaite khawvel a ni tawh, tih thu hi hman aṭanga kan sawi rik fo a ni a. Hei hian ṭhalaite chu englai pawhin ram leh khawtlang tan an pawimawh reng a ni tih a entir awm e. Kohhran thleng hian ṭhalaite an chak chuan awmzia a nei a, Politics-ah leh pawl hrang hrangah pawh ṭhalaite chetzia hian pawl chak leh chak loh a hril thui hle a ni.

Ṭhalaite chu an tha a chak ang bawkin an rilru leh ngaihtuahna pawh a chak a, khawtlang leh ram tan an ṭangkai em em a ni. Ṭhalaite hi kan ram hruaitu turte an nih thu kan sawi fo ṭhin hi thudik a ni a, chuvang chuan mawhphurhna pe hma ila; an ṭangkaina hi chhungkua, ram leh khawtlangin a chhawr hma mai dawn a lo ni. Mizote hian tunlai hunah hian ṭhalaite hi kan ring ngam harin nu leh pate hian kan awp bet rei mah mah tawh niin a lang ta e.

Mizote hi kan lo changkang ve tial tial a, ṭhalaite kan ngaihdan pawh khawvel changkanna mila kan her rem thiam a hun tawh ang. Tunlai ṭhalaite hian thiamna ṭhang zel hmangin khawvel zau zawk an hmu phak tawh a, an rualawt a, mahni kut kea din tum hi an awm fur tawh a ni.

Kan state hi kan la pachhe deuhin kan ṭhalaite innghahna ber sawrkar hna hian min daih seng tawh si lo va, hmun ruak ( vacancy) tak ngial pawh kan hnawh khat thei si lo va, kawng dang dap thiam a ṭul tawh hle mai. Eizawnna bulfuk dang leh innghahna tlak Indudtry leh thil dang kan la neih si loh avangin India ram pawn thlengin ṭhalaite an inzar pharh ve tawh a ni. Kan sawrkarin ṭhalai lehkha thiam bik tlem tè tana Super IAS tur a chher mek hi thil ṭha tak a nih rualin, ṭhalai tam zawkte hi a ngaihtuah tel a pawimawh a, lehkha zir sang kher lote eizawnna thlenga a ngaihtuahsak a ṭul hle a ni.

Tun hnaiah social media leh chanchinbu lamah mizo ṭhalai ram danga hnathawk harsatna tawk an awm thute thlengin kan hre ta. Mizoramah heng ṭhalaite thawn chhuak theitu nia insawi Agency 42 awmin chungte chuan ram pawna thawn chhuahna Licence an neih loh vek thute, Passport lem hmanga kalte leh an chhungte hriat loha kal thlengin an awm tih kan hmu a, min barakhaih hle a ni. Hemi kawngah hian Lalremsangi Fanai leh Zela Ralte,UAE a hnathawk mekte hmalaknain mi sawm zet chu chhan chhuah niin an rawn thawn haw tawh tih kan hmu bawk a, an fakawm hle mai. Sum duh luat vanga hmun him leh him lo pawh ngaihtuah lo leka kan fate kan thawn chhuak a nih chuan, kan fate aiin tangka sum kan hmangaih zawk tihna a ni a, hnam ang pawha mualpho theihna a ni. He thil hian sawrkar beng pawh a thleng tawh niin a lang a, thil dik lo titu an awm a nih chuan dan lekkawh ngei chi a ni ang a, dan hian a kawng hi zawh hram teh se. Kan ram hruaitute hian ṭhalaite lam an hawi a, ṭhalai hna nei lote tana kawng zawnsak hi an nun kaihruaitu atan thleng pawha thil ṭul tak a ni.

ṬHALAI OFFICER RINTLAK AN TAM:-
Mizoram Civil Services Combined Exam., Engenier leh Technical lama hlawhtlingte hi zir chiang ta ila, an naupan lai aṭanga nu leh pa thu awih tak, KṬP, ṬKP, PYD etc. member ṭha tak leh Pathian ṭih mi hi an tam ber a rinawm. Zonet TV lama hetiang mi hlawhtlingho an chawmawi leh fuih ṭhinte hi mi fel leh chhungkaw pangngai tak aṭanga chhuak an tam ṭhin a ni. Chutiang ang mite chuan hlemhletna rilru pu chungin sawrkar hna thawh an tum ngawt lo vang . A pawimawh ta chu an bul ṭanna ṭheuha an hotute kha an ni ang, dik taka bul an lo ṭanpui chuan an dik mai ang a, dik lo taka bul an lo ṭanpui erawh chuan an kal dik lo nghal mai dawn a ni. A bul ṭan ṭhat chu a chanve zo tluk a ni tih thufing kha a pawimawh hle awm e. A pawimawh ber erawh chu ram hruaitu lu ber a ni reng fo.

Kan sawrkar Officers zingah hian eiru duh lo tak tak hi an awm ṭeuh a, mahse thuneitu sang lam thupek avanga thil dik lo pawh dik anga kaltir a ngaih ṭhin vanga hrehawm ti hi an awm thu sawi a ni ṭhin. A bik takin Works department-a thawkte leh CSS lam khawihtute hian pawisa hman si loh, hmang anga lantirna (utilisation certificate) pek chhuah ngai ṭhin ang te hi hrehawm an tih thu sawi a awm a, thil dang tam tak pawh a awm ang. Sawrkar hna thawh dan kalphung pawh hi her rem hreta ṭha zawk tur hi awmin a lang a, thawhhona tichhe thei khawpa hmun khata awm rei lutuk, ram tan aia anmahni tana hna thiam zawkte pawh hi a awm theih awm asin! Dan ṭha tak tak kan neih reng laia Sawrkar hnathawk hausa, tih awm ṭhinte pawh hi kalphung dik tawk loh vang a ni thei ang.

Ram hruaitu lu ber hian dikna nen hma han hruai ngat se, a hna thawktute chu an dik lo ngam lo mai ang. Sawrkar hruaitu lu ber a corrupt loh a, corruption a huat tak tak ngat chuan a hnuaia mite tan han corrupt ngamna chi a ni lo ang. Kan ram hruaitu ṭhenkhatte hi chu ram tan aia anmahni tana ṭhahnemngai nia ngaih theih khawpa hausa chak an ni nual tawh an ti fo mai. Ram hruaitu corrupt deuhte hi chuan insiam ṭhat an tum lo a nih chuan, ṭhangthar kut la fai hote tan an hmun hi kian mai se, chu chu ram tana an ṭangkai zawkna a ni awm e. Sawrkar officers senior zawkte pawh hian mawhphurhna sang tak an nei a, sawrkar kal dik lo tur ven leh officers tharte kawng dik kawhhmuh hi an kutah thui tak a awm a ni. Kan sakhaw zirtirna mil hian dik tak leh huai takin ram tan hna han thawk teh se, mipui tam zawk hi an hnungah kan awm e. Thil dik lo tih hriat reng pawha 'Yes sir' ti ngawt zel aiin, 'No sir' ti ngam Officer hi kan ram mamawh a ni e.

Ṭhalai mi thiam, ram vei tak tak leh rintlak hi an tam tawh a, heng mite hi Kohhran leh khawtlangah pawh an ṭangkai hle zel a ni. Hruaitu rintlak hnuaiah chuan kan ṭhalaite hian ram rorelna thlengin hmasawnna ṭha zawk hi min thlenpui thei ang tih hi a beisei ngamin ka hria.

- H.Lalchhuanliana