Written by
Lalchhunga

Zofaten kan hlauh ber tur chu chimral a ni

Zofate hi economic ah namenlovin tlachhia ila, thil pawi tak tur a ni. Nimahsela ram leh hnam kaihruaitute azirin insiam
ṭha zung zung thei tur dinhmunah kan la awm chuan ram leh hnam chhiatna tak tak kan ti thei awm love. Mahsela hnam hi chimrala kan awm chuan thawh leh ngaihna reng reng a awm tawh lo, chutiang chu thil nihphung a nih laiin Zofate hian hlauh nachang kan hre miah lo a nih hi tih tura kan awm hi chu thil pawi tak a ni. Kawng dangah chuan lo fingvar viau pawh ni mah ila, ram leh hnam humhalh nachang kan hriat si loh chuan ramdang hnamdang ngaih chuan hnam á tak kan ni ngei ang le.

Heng kawngah hian Naga pawh engruai an ni lo, an khawpui pakhat Dimapur-ah chuan Naga an awm ve zeuh zeuh chauh a, an khawpui lian ber Kohima ah chuan dawr lian zawng zawng vai dawr vek tih a ni a. Hetiang hi thil nihphung a nih chuan pawisa lengvak tam tak chu vai sumdawng kutah lutin, an inbenbelna an ram chhungah ngei an pawisa an luanchhuahtir ang a, chung chu an ram leh hnam tan thil hlu tak tur a ni.

Tunhma lam chuan Lunglei dawrkai zawng zawng deuhthaw saw vai an ni tih mai tur an ni a. Chutiang chu an nih laiin Aizawlah ram hruaitute zir loh avangin chimral hlauhna lian puiin min tuam a,
ṭawngkam kan hriat ngai loh assimilation tih chu ṭawng lár takah kan hman phah hial a. Chutih lai chuan chhuanlam
ṭha tak Silchar-ah lo thlengin, kan mite tual thihna avangin dawr suasam a lo ni ta a, thil nihphung ṭha lo tak ni mah se la hma la tur ramhruaitu ten hmalak an tum si loh avangin, tam takin ram leh hnam humhalhna kawngah chuan Pu Hawla kum sawm a sawrkarna ai chuan ram leh hnam tan a hlu zawk tih sup sup a ni.

Hetiang avang hian Lunglei khawpui chhunga dawrkai chu ram neitu Mizo deuh vek an ni leh ta a. Khawpui chhunga sum leng vak tam ber Mizo dawrkaiin an lo rut a, chung dawrkaihovin pawisa tam tak an lo lakluh chu, kohhran leh khawtlang thil tihna kawng tinrengah leh mipuiah a luangchhuak leh a, hei mai hi ni lovin Mizo dawrkai tam tak tan eizawnna ropui tak a lo ni bawk si. Hetiang avang hian kei chuan Pu Hawla hian Lunglei khawpuiah hian ṭhat chhuah tum teh mah se la heng aia thil hlu an chungah thlen tur a neih ka ring lo. Chutih laiin Lunglei mite chu lawmna chang hria leh sumdawnna kawnga Lunglei humhalhna chang hria se chu an awm mang lo emaw ni, vai sumdawng an pung chho leh tual tual tawh tih hi chu thil ngaihthlak nuam lo tak a ni.

India ram chhungah Bengali-ho sumdawn thiam tak hnam hmakhua ngai tak hnam thilah chuan kawikawm thin ang ṭhapa lungrual thei karah hnam tlem zawk leh chenbeh zawk tam tak kan khawsa hlawm a. Ram hruaitute leh kan politician ten zir lo hle mah se la Pathianin M.Z.P. te leh Y.M.A. te hmanruaah a hman ṭhin avang hian hetiang hian kan la awm hram hram kan ti thei awm e.

Tripura chu a ram neitu dik tak chu Tripuri niin kan hnam aia changkang hmasa zawk an nihzia chu tun thleng pawha hmuh tur Reng lal in ropui tak khu a ni. Kan pi leh pute pawhin an lo ngaihsan em em ṭhin Reng lal ropuizia tia ha hipa an lo sawi ṭhin chu, tunah chuan Zofaten chem lova lu la, kan tih
ṭawngkam chu Tripuri ho chungah a lo thleng ta a. Kan hnam ang mai hian hnam humhalhna chang an hriat loh avangin vai sumdawng an pung tual tual a, hun rei lo teah Naga khawpui Kohima-a dawrkai lian zawng zawng vai an lo ni ta ang khuan an khawpui lian ber Agartala chu vai dawrkai chuan an lo rapbet ta a. Hetiang a nih takah chuan, Tripura ram chhungah lal na leh thuneihna chang tur chuan mihring tam tawk an mamawh tih hria in, tuna Chakma hovin ram min sahthlaksak an tumna kawnga mihring an duham em em ang hian induh thawh takin hmalak chhoh zel a ni a. An ram hruaitute lah chuan vai fin an chelh lo ropui mai si a. Kan ram hruaitute ang lek tho an nih avangin Bengali ho chuan lal ṭhutthleng an luah chho ta a ni. Tunah chuan kawng tinrengah an bet ngawih ngawih tawh a, talchhuah tumin theihtawp chhuahin tlang mi zawng zawng ten hma la mah se la lungbang sut ang bur a lo ni ta.

Chutiang Tuikuk vakvaiho chu lo mi-khualin ram leh hnam humhalhna chang pawh hre mang lo kan ram Politician te hi an rawn hmuzuam hle mai a. Kan àt avangin an rawn inluling hle mai zawng a nih hi.

Meghalaya khawpui ber chu Shillong niin Khasi khawpui ni mah se la, Khasi-ho chu 25% tih an ni tawh a, dawr kai lian zawng zawng hnam dang vek tih a ni. Eng vangin nge hetiang an nih tak? Kan ram anga mipui leh ram hruaitu ten ram leh hnam humhalhna chang an hriat phak loh em avang a ni.

Tun hmalam pawh khan central sawrkar chuan I.L.P. min hlihsak an lo tum tawh a. Chief Minister ber pawh min hlihsak an tum pawh a pawi tih nachang pawh hre pha lo in, MZP in hma an lak avang chauha Central sawrkarin min hlihsak lo chauh kan ni. Khasi-ho chuan a pawizia hriain thapui thaw teh mah se la saipui kal lai pawh din tum ang chauh a ni. Silchar khawpui chu Kachari khawpui ṭhin ni mah se la, tunah chuan hmuh tur an awm tawh mang lo ang mai khuan chutiang kawng lam zawh chuan bet zawng leh chep zawngin an ṭhang kumkhua tawh mai dawn a ni.

Assam khawpui ber Guwahati neitu chu Assamese tih a ni a. Tunah chuan 30% chauh awm tawha sawi a ni. Hetiang hian keini aia hnam fing hmasa zawk leh changkang zawkte chu thiam leh fing takin hnam fing zawk leh tam zawk te chimralin an awm mek a, hetiang avang hian keini aia hnam fing leh changkang zawk Meitei-ho pawh an thlabar ta hle a. ILP hmang theia kan awm ang hi beiseiin Central sawrkar pawh an nawr mek a ni.

Lalchungnunga Ex-President Central YMA thu ziak chu The Zozam Times, 8 November 2014 chhuakah chuan hetiang hian hnam dang ram leh hnam humhalh thiamzia a rawn tarlang a. "Rambuai lai khan Hrangchhuana Pharmacy chuan 1967 khan Silcharah damdawi dawr a siam a, vaiho chuan ngaithei lo vin, a dawr sirah vai tlangval an duty nilentir ṭhak ṭhak ṭhin a. Pu Hrangchhuana dawr vai tlangvalin an ven lai ngei hi ka pain min kawhhmuh a, ka mit ngeiin ka hmu," tih thu tarlan a ni. A hnu lawk hian, P.Sanghluna'n Silcharah vek hian Mizo Hotel a siam leh a, Hotel chu a lùn hle mai a, Hotel neih zel duh hle mah se la, loh theih loha Hotel tihtawp a lo ni leh ta a ni. Hetiang hian hnam fing zawkte chuan hnam hmakhua ngaih nachang an hria a, theihtawp chhuaha hma lain an
ṭangrual em em a, Zofaten sumdawnna kawng hrang hranga hma lak tum mah se la, mipuiin an dawr duh miau loh avangin tihngaihna reng reng a awm lo.

Chutiang chu hnam dang ram leh hnam hmangaihna kawngah an hmalak dan a nih laiin kan ramah chuan vai sumdawng min rahbehtir tum niawm takin vai sumdawng a permit pek a pung tual tual a. Sum an hmuh phah ve a ni ang tih loh theih lohin contract leh supply thilah vai an langsar hle zawng a nih hi. Mipuite'n kan ram hruaitute hi ram leh hnam humhalh nachang pawh an hrelo ti mah se la inhmeh tawk tak an ni. Hetiang ram hruaitute leh mipuiten ram humhalh nachang kan hre lo a nih zel chuan kan dinhmun a la chhe ngawt ang le. Kan tan hun a la tlai lo, ram leh hnam humhalh turin. Ram hruaitute leh mipui hian hma i la tlang ang ule.

- Lalchhunga