Written by
R.Lalhmangaiha
Bethlehem Veng

2016 Kum thar thutiam atan

Kum a lo thar hian engemaw kawng tala hmasawn tum lo leh duh lo kan awm kher awm lo ve. Hnam pui ho leh hnam changkang zawkte chuan kum hlui her liam hian kan sualna te, thil ṭha lo kan chin ṭhin bansan nan te, kan hnufumna leh chak lohna hrang hrangte her liam pui a; kum thar lo thleng chuan hlawk zawk leh felfai zawka ke kan pen theihna turin ‘Kum thar Thutiam’ an nei ṭhin tih kan hria.

Mizo zingah pawh kum thar thutiam nei an awm ṭhin a, kum tawp thlenga thutiam an hlen tak avanga lo hrisel ta sawt leh hmasawn phah ta sawi tur an awm nual. Amaherawhchu, a tlangpuiin Mizote hian ‘Kum thar thutiam’ neih chu kan awlsam viau rualin, bawhchhiat leh mai pawh kan awlsam hle bawk. Tihhlawhtlin loh tur leh bawhzui ziktluak loh tur thutiam
ṭha tak tak neih ṭeuh ai chuan, a taka kan zawm ngei tur thutiam pakhat chauh neih pawh a hlu zawk. He thuziak chhiartu zawng zawngte chu, nangmahni tan
ṭheuha pawimawh ber tur, thutiam in zawm ngei ngei tur pahnih khat tal nei turin duhsakna ka hlan a che u.

Sawrkar, Kohhran leh tlawmngai pawl bakah mimal tin ten, kan ram leh hnamin hma kan sawn phah theih ngeina turin ‘Kum 2016 Mizoram kum thar thutiam’ atan a hnuaia mite hi ka han chhawp chhuak e :-

Minister/ MLA-ten an hlawh bak la tawh lo se

Politician-te hian Minister/ MLA an nih hma daih aṭang pawhin In leh lo ṭha pui pui, motor chhuak thar ṭha ṭha an nei thei a, inthlan dawna campaign nan pawh an duh ang ang motor an theh chhuak thei. Telephone bill, Tui bill, Electrict bill leh bill chi hrang hrangte pawh ba lovin an pe thei tho.

MLA/ Miniser an han ni ta chêng a, rethei thar thut ni ta ang hrimin Housing loan leh Car loan te an la nghal a. Bill hrang hrang pawh mipui chhiah pek tling khawm aṭangin tum sak an la ngai zui. Hamṭhatna chhiar sen loh an dawnte hi hnawl ngam tawh se, an thla bi hlawh bak chu engmah dang lak tum tawh lo se, heti em ema kan ram sum dinhmun chhia hi nasa takin a ziaawm phah ngei ang.

Sawrkar ngialnghet nei tawh ang u

Deh chhuah leh thar chhuah nei lo ram, phai lama pur chawk ngai reng kan nih avangin mipui hian sawrkar kan ngheng lo thei lo a. Kum 2016
aṭang chuan politician te hian ze nghet neiin an tumah chiang tawh se. Party leh mahni pumpui ṭanghma haina dah bovin tum mumal tak nei se, ram leh hnam hmangaihna rilru dik pu ṭheuh rawh se.

State sawrkar a ni emaw, AMC leh District Council sawrkarte hi hmasawnna hna thawk hman lo khawpin nghing mai mai tawh lo se. A hun loa sum leh pai hautak zet zet senga by election leh inthlan engemaw hmachhawn fote hian kan leiba a pun tir zel avangin bo tawh rawh se.

Good Governance awm tawh se

Good Governance-ah chuan kan nitin mamawh buhfai, gas, K.Oil, tui, kawlphetha, chini leh a dangte kan hnianghnar ngei tur a ni. Hengte hi a sem hun biah sem theiha awmin, mamawh hun apiangah lei theihin a awm vek tur a ni. Sawrkar chuan a hna thawkte hlawh reng reng ba lovin a hun takah a pe zel tur a ni a.

Contractor/ Supplier te bill leh bill chi hrang hrang pawh a tang tur a ni lo. Khuarel chhiatna (natural calamity) a lo thleng thutte a nih loh chuan kum 2016 aṭang chuan kan sawrkar hian Good Governance kan neih theih ngeina turin ṭan la mar pât teh se.

Zu zawrh chungchang

Kum 2015 kum tira bul kan ṭan tak ‘zu zawrh’ hi kum 2016-ah pawh la tih chhunzawm zel turah ngai ila. Tuna sap zu kan zawrh quality hrang hrangte hi a intu mi tam tak chuan an taksaah sawiselna neuh neuh an nei ṭan ta. Krismas leh kum thar vuak vetah pawh Hospital-a awm phah lah an tam.

Kan zu zawrh hrang hrangte hi mihring tana thianghlimna leh hriselna kawngah te, a hlauhawm leh hlauhawm loh dan te, a inchawh pawlh dan a
ṭhat tawk leh tawk loh dante chu a khat tawkin a endiktu tur department ten vil rengin endik fo rawh se. Hetih rual hian zu rui buaina siam ṭhintute hremna kawngah pawh tuna kan kal dan aia hremna khauh zawk pein, zu rui buaina siam viltu turte pawh indaihzai deuha ‘duty’ siam nise, zu thlah zalenna ram changkangah hian khawlaiah ruih hmel fe fe leh kal pai ṭuang ṭuang hmuh tur la kat nukte hi a zahthlak a. Zawh loh nghawngkawl kan bat hlauh dah ang e.

Mipui chawi zawh tawk tax

Kan ram hruaituten Mizote hi tax pe tlem hnamah min chhuah fo mai. Thar chhuah kan neih loh avangin tax pek tam tur kan nei lova, chuvangin tax pe tlem hnam kan ni lo. Chawm hlawm state hian tax pek tam tur kan nei lo.

Entirnan: Damdawi, sahbawn, tel leh a dangte kan lei pawh hian tax kan pe sa thlap. Mobile phone-a balance kan thun pawhin tax-a in cut sa a, kan pawisa thun zat a lut ngai lo. Dawr thil kan lei reng reng hian tax kan chawi lohna chu a tlem hle a, kan chhut loh ruamah hian tax hi kan lo chawi nasa hle a ni.

Chuvangin, kum 2016 aṭang chuan state sawrkar leh AMC pawh hian mipui phurrit belhchhah zawngin tax hrang hrang tihpun leh ennawn fote hi bansan tawh rih se.

Sawrkar hna thawkte

Kum 40 meuh sawrkar puitling kan nei tawh. Sawrkar chu mipui siam, mipui ta, mipui tan (Govt. of the people, by the people, for the people) tih a ni. Sawrkar hna thawk, a dawrtute laka in luling leh biak harsa viau ṭhinte hian sim tawh se. Office thlen hunah thlengin ban hunah bang ve mai se.

Engemaw hleka office chhuahsan ching tak tak te, file pending reng mai leh mahni hlawh bak remhang zawnga eiruk tum tlatte hian bansan tawh se nasa takin hma kan sawn phah ngei ang. Kan sawrkar hnathawkte hian anmahni ruaitu mipui ta an ni tih an inhre reng tur a ni.

Zan Bazar leh eitur zawrh thianghlim

Kum 2016 aṭang chuan khawpui danga an tih ṭhin angin Bazar, dawr leh sumdawnna hmun hrang hrangte hi zan dar 10 thleng tal hawng tawh ang u. Nilenga pisa kai ṭhin leh mahni hna ṭul thawk ṭhinte tan, an duhzawng ngei an lei theihna hun remchang siam sak ve tawh ila. Kan ei tur zawrh hrang hrangte pawh thianghlim zawka sawngbawl dan dap bawk ang u.

Lei bal kan rahna tur kan pheikhawk bun turte chu sarangah khungin bawm chhungah kan dah thlap a, kan hru fai hliau hliau a, darthlalang fai tak phenah kan zuar ṭhin. Kan kawchhunga lut tur kan ei turte chu kawngpui sir leh Bazarah pawh rah mai theihin, vaivut leh chirhdiak karah kan chap darh a, hriselna atan a pawi theih dan tur reng kan ngaihtuah ngai lo. Uluk tur zawk uluk lova, uluk loh tur zawk kan uluk
ṭhinte hi bansan tawh ang u.

Kawtthler chei aiah rethei ṭanpui

Mizote leh Kristiante hunpui ber Krismas a lo thlen hian rethei leh harsa zawk tan chuan huphurhawm tak leh phurrit a ni. Kan kawrtthler te hi cheimawi loh tawp tur tihna ni lovin, uchuak leh hautak zet zeta chei kan intihhmuh erawh a ṭul lo. Khua/ veng tam tak chuan sum tuakin vehburte an khawn a. Cheng nuai tam tak sengin phai lam dawr lian zawkte kawrtthler chei nan an dawr ṭhin.

Kum 2016 Krismas kan hman leh hunah chuan veng tin/khaw tinte hian ngaihtuahna thar hmang ang u. Veng leh khuaa khawsak harsa zawk, tu leh fate Krismas thawmhnaw thar leina tur nei ve lo, rilru na fe fe an awm ṭhin tih hriain, chungte chu zawng chhuak ila.

Krismas leh kum thar thawhlawm tur thleng hian tum sakin, kan kawtthler cheina sum zat ang tal hian ṭanpui ta zawk ila, Krismas kan lawm chhan Lal Isua pawh a hlim daih zawkin a rinawm.

- R.Lalhmangaiha,

Bethlehem Veng