Written by
Nawlchunga Chinjah
Siaha

Zu ṭhatna sawi tur a va tlem em!

Tute emawin zu hi han sawi mawi viauin sual a ni lo tiin han sawi ṭhin tak mah se mimal nunah leh chhungkuaah a ṭha zawnga nghawng a neih dan leh rah a chhuah dan erawh hmuh tur a vang viau thung si. Nun a tihchhiat dan leh chhungkua a tihbuai dan leh zu avanga khawtlangah buaina leh harsatna hriat tur a han awm fo mai te hian zu hi han sawimawi viau chi a ni lo tih a tilang chiang hle.

Nula tlangval ṭhenkhatten kohhran leh khawtlanga inhman an zah phah bawk a, zu vangin tualthahna a thleng fo bawk. Zu avangin kum tin America ramah chuan mi nuai khat chuang an thi ziah a, kum tin dollar maktaduai za sawmhnih chuang zu avanga harsatna thleng chin fel nan sum an khawhral ziah a, an rama thihna zaa sawm ruk paruk khu zu vanga thleng a ni. Pawngsual zaa sawmnga chu zu vang bawka thleng a ni a, rukruk zaa sawmsarih pawh zu vang bawka thleng a ni.

World Health Organisation (WHO) in a tarlan danin kawng-pui dunga lirthei chet-sual-na thlen tamna chhan ber pawh thil dang ni lovin zu rui chunga motor khalh vang a ni.

Zu vangin ṭhalai tam takin hun lo takah an nunna an chân a, road accident tam tak a thlen phah a, chhungkaw tam tak an kehchhia a, mi tam tak fahrah dinhmunah an din phah a, nupa karah uirena a thlen a, chhungkaw inngeih lohna leh inhauh buaina a thlen a, khawtlangah buaina a awm a, ṭul lova kohhran leh sawrkar mai bakah tlawmngai pawl tam takin sum tam tak an seng ral a, sualna chi hrang hrang a thleng fo bawk.

Zu avangin ṭhalai tam takin an thlen tur ang an thlen loh phah fo a, zirlai zu vanga nunna hial chan tate pawh sawi tur an va tam em. Chhungkaw pa ber zu ngaia a awm avanga an chhungkuain an nih tur ang an nih phak lo leh, an thlen tur ang thleng phak ta lo pawh hi chhungkaw tam tak an awm asin. Mizo zingah pawh zu avanga mahni nih tur ang leh nih tum ni thei ta lo mi eng zat tak awm ang maw?

Tunah khan i zu in kha simin bansan ta la, zu in nana sum i hman turte kha bank-ah han dahin han khawl zawk ta la; i chhungkaw tan han hmang zawk ta la emaw mi dang ṭanpui nan emaw pawh han hmang zawk ta la, i hlim ang a, i chhungkaw tan mai ni lovin mi dangte tan pawh a va han ṭha dawn em. Zu i in khan nuam i tiin i hlim viau a ni thei. Mahse kha zu khan nangmah chauh ni lovin i chhungkua tan zahna leh mualphona bak a thlen dawn lo.

Mi ṭawng tlem ber pawh hi zu a in tawh chuan a ṭawng tam em em a, mi inngaitlawm tak pawin zu a in chuan a lo chapo a, mi dawihzep ber leh chak lo ber pawh hi zu a in a, a ruih tawh meuh chuan a lo huaisen a, chak berah a lo inngai tawh ṭhin; chu chuan zahna bak a thlen ngai lo.

Miin zu a in tawh chuan amahah mi dang han zahna a awm tawh lova chu chuan mualphona leh hmingchhiat-na, mite nuihzatna leh hmuh hniamna bak a thlen ngai lo.

Zu hian kan taksa hriselna a tichhe nasa a, mihring rilru a pawt hniam bawk ṭhin. He zu hi mihring khawsak dan phung pangngai phak lova min siamtu a ni. Thuruk a puangzar ṭhin a, buaina a thlen a, hurna leh zahtheihlohna a keng tel tlat bawk. Zu rui mite chu ramsate nen danglamna vak an nei lo; anmahniah engmah pawisak lohna a awm tawh miau avangin.

History-a pawi khawihtu lian ber ka ni a, khawvela indonaa thi zawng zawng aia tam ka that tawh. Mi ka tichhia a, chhungkaw tam tak tilungngaitu ka ni. Ṭhalai tam tak beisei bova siamtu ka ni a, mi tam tak kawng chhuk chho zawhtirtu ka ni. Mi chak lo ka tichhia a, mi chak ka tichak lo bawk. Mifing ti-â-tu ka ni. Pawi sawi lo awktu ka ni a, nu leh naupangte tiretheitu ka ni. Nun tam tak ka tichhia a, tihchhiat ka la tum zel bawk - ka hming chu zu a ni.

England Prime Minister lar em em ṭhin, Winston Chur-chill-a pawn, 'Zu aṭanga thil
ṭha ka lak aiin zu in keimah
aṭanga thil ṭha a lak a tam zawk,' a lo ti ve bawk.

- Nawlchunga Chinjah, Siaha