Guest writer
PL Liandinga
SORKARIN TAN LA HRAM TEH SE
Hun thar kum thar kan lo chuangkai fel ta zan mai a. Kuminah hian kan sorkar hian eng lam nge a uar dawn tih hriat a chak-awm hle mai. Kan sorkar hawi lam lamah mipui kan thle dual dual lo thei lova. Kan hotuten sawhthing an sawi uar leh sawhthing kan uar a, Tung an sawi nasat leh tung, mau an sawi nasat leh mau kan uar mai. Buh leh bala intodelh te, Industry lam te, kuthnathawktu te leh thil chi hrang hrang hi kan sorkar hrawn hrang hrang hian bawh lam a nei thin a. Kan tihdan ber chu kan Minister-ten khawi khuaah emaw, eng hawnnaah emaw, kan thil la hriat ngai lem loh thil thenkhat an sawi phut a, ‘Kan sorkar chuan chutiang chuan a ti dawn,’ tih ang lam a ni tlangpui. Chu chu Print Media (Chanchinbu) leh Electronic Media (TV) lam te’n an vawrh darh ta thin a. Chu chu mipui rilruah a cham ta thin a. A chang chuan kan hotute hian thu ho angreng tak tak, lehlam pawl beihna thu emaw, mahni insawi thiamna tawngkam hleihluak deuh te emaw an fawmkhawm chang pawh a awm thin.
Democracy ramah chuan kan hotute thusawi chu ‘thu’ a ni a. Kan Minister-te thusawi hi sorkar thu chu a ni deuh mai. Gazette-ah te, sorkar danah te inziak kher lo mahse Minister te chu thu tak tak sawi tura beisei an nih vangin an sawina hmun chu thingtlang kilkhawr taka khawi khua emawa inkawibah hawnnaa sawi emaw pawh lo ni ta ang se a sawitu kha an pawimawh miau avangin an sawi kha thu tling a ni.
Hetia thu thar angreng tak, ‘Kum thum chhungin kan intodelh ang,’ tih emaw, ‘NLUP chu a dawng tur uluk takin kan thlang ang,’ tih emaw, ‘Kan sem thuai dawn,’ tih thu emaw sawi hi a huatthlala lem lova, khap chi rual lah an ni lo.
Heng zawng zawng piahah hian kan sorkar hian hmalak dan tur ruangam din sela, hmasawnna thlur hrang hrangah Target neiin, chu Target thlen tum chuan tihdan tur duang thla zel sela, a kengkawhtu sorkar department tihtur fel takin bithliah se a lawmawm ngawt ang. Entir nan, ‘Mizorama kum upa zual zawng zawng hi pension pek vek tur,’ tih te kan target ni sela. Kum upa chu a kum bithliah tur a ni a. Kum upa chin chu a zat hriat a ngai a. Pension pek zat tur ruahman a ngai a. Pawisa ngai zat tur hriat a tul a, thil tihtur tam tak a lo awm a. Chung chu a hunbi tukin a tihtur chin chu ti beuh beuh ila. Kan pawisain a daih loh tak palhah chuan a mihring tam dan azira pek dan tur ruahman leh ni se. Entir nan, mihring sangkhat zelah kum upa chuti zah tal, chumi aia an tam erawh chuan hun danga pek tur ni se, tih te thlengin ruahmanna siam ni se.
Hei hi entirna a ni a, kum upa te hnena pension pek phei chu kan tih that pawl tak pawh a ni maithei. Mahse entirna mai a ni. Hetiang hian kum khat chhunga kawng laih tur te, engkim mai hi ruahman dim diam ila. Chutiang bawkin kan sangha thar chhuah zat tur te, kan buh leh bal thar chhuah tur te, leilet kan siam belh tur leh Industry nung leh nung lo thliar chhuah te, Central Transport Subsidy la mek leh an hmalakna dik tak hriat chhuah a, la chhunzawm tlak tawh lo te chu tu laina pawh ni se tihtawp hmak dan te ngaihtuah a tha khawp mai.
Kan hotute hian an thuneihna emaw, Official-te thuneihnain a chawhchhiat theih loh tur kalphung tam tak an chher a tulin ka hria a. Hna laknaah te pawh a engamah hmaa Written Test a mark 60 hmu phak lo chu engti zawng maha ngaihtuah theih loh te pawh tih a ngai ang. Leilet pawh kum 10 chhung buh thar lohna chu laksak dan emaw, buh thar theihna ngei tura enkawl ngei ngeina dan kan siam a tul a. Chutiang bawkin kawng hrang hrangah dan hrang hrang kan siam belh a tul a. Chumi siam tura Legislative Assembly Member chu a ni kan thlan chhuah thin ni.
Kan Assembly thukhawm hian pawisa chungchanga inhnial vak vak hi an tih nasat ber a ni a, dan thar leh inkaihhruaina tur siam zung zung hi kan va mamawh em! Hmun lo ram thuah te hlei hlei hian, ‘Vantlang ram china inhmun lo bengbel ta mai te chu chuti zat kum khata chawitir an ni ang,’ tih te hi kan mamawh ngawih ngawihin ka hre thin.
Kan ram roreltute hian - Agriculture, Commu-nication, Power, Animal Husbandry, khawtlang inenkawlna kawngah te leh thildang tam tak, Education, Literature, leh thildangah te Target, hlawhtlinpui theih ngei tura rin duang sauh sauhin a thei thei chu a rang thei ang bera mipuite zawm ngei tura chhawpchhuah hi thupuiah neih se a va duhawm em.
Tunah chuan hmasawnna hna kan han thawk ve te hi inkaihhruaina leh inenkawlna a fel miau loh avangin hmun thenkhatah chuan cheng nuai khat hmangin leilawn chhe deuh, cheng singkhat man te an dawh lem lem a, a thenah chuan tuihawk luankawr an siam lem lem a. Kuthnathawktute tihphurna tur Fair leh Show te a la awm mumal tawk lova. ‘Belh fuh politics’ khelh hi englai pawhin a hlawk ber reng ringawt mai ni hian a lang a. A manganthlakin State dang kan umpha lo zar zar zel dawnin a lang.
Politics inrawlh remchan hauh lohna kalphung tam thei ang ber kan chher chhuah loh chuan Posting & Transfer tih mai mai, induhsak uchuakna avanga hnathawktu tur mi rintlak loh thun luh tih te hi reh tak tak ni a nei lovang. Kan kuthnathawktute lahin, ‘Kan sorkar hian chulam chu a uar thut thei a, a hlawk mai thei a ni,’ tih mai mai hi an nunpui thei. Thlai thar pawh inkawhhmuh ila englai pawha kan mamawh leh kan chin reng thlai te hi a thawktute hlawkna tur leh phurna tura engemaw (Fair/Show/Award etc.) kan buatsaih a tul.
Tuna kan kalphungah chuan Thal Favang Kut leh Anthurium Festival huaihawttu nih te hi huan tha tak neih ai chuan a hlawk zawka hriatna tlat miin nei se an thiam loh a ni lova. Industrial loan ai chuan ‘Insawipui loan’ beisei hi a hlawk zawk fovin a rinawm a. Englai pawha hnathawk tak taktu tana chawimawina beisei tur engmah he State-ah hian a awm lo. A changtu Minister kar fuh deuh kumah engemaw kan ti hluai a, a kum lehah chuan chutiang chu beisei theih awzawng a ni tawh si lo.
Kalphung awmze nei chher chhuak turin kan ralmuang a, kan sorkar a nghet a, eng hian nge maw min dal le aw?