Guest writer
PL Liandinga
ṬUL LEH ṬUL LO
Kan changkan leh changkan lohna hriltu pakhat chu kan duhthlan thiam danah a innghat fo ṭhin a. Ṭhenkhat chuan kan zawh loh bungrua kan kawl a, ṭhenkhatin kan mamawh lei nachang kan hre lo thung a. Han ti ve khanglang ila, mi
ṭhenkhatin Computer an han nei ve ngawt te hi chu a ṭul vak lo. In leh lo ṭha vak lovah harsa takin, nu ber pitar tawh lam thawhchhuah hmangin kan khawsa ve ṭawk ṭawk a. Miin Computer an nei sup sup e tih vangin Computer kan han kawl ve ngawt a. Mahse computer kawl ringawt chu a lo hlawk lo nasa mai a, a tawpah chuan naupangin Game khelh nan leh Facebook vela luh nan an hmang ta mai a. Chung chu khawiahmah eizawnna atan a tlak si lova, kan Computer chu kan hlawkpui lo viau hlawm mai.
Chutah phone hmangin Whatsapp a tih theih leh a, Whatsapp tih theihna phone (handset) kan han nei leh chum chum mai a. Fiamthu nuihzatthlak angreng tak tak leh milem chi hrang hrang leh inbiakna chhumbung deuh deuh bakah chanchin thar, exam-naa chhuak lo chi kan keu chhuak zung zung mai a. Chhungkaw tan chuan hnemhnanpui a har ngawt mai. Kan dinhmun te, kan thiamna te, kan mamawhna te ngaihtuah lovin a hmanrua lam kha kan tuipui a ni.
Hmanah khan D.C Office-ah hian Computer chhuak hlui an dahkhawm ṭeuh mai hi ka hmu a, khatihlaia SDO (Sadar), a kawl khawmtu kha ka nel angreng bawk a, ‘Khing khi min lo pe ta che. Thingtlangah ka phur chhuak ang a, thingtlang naupang inawm lem nan ka lo hmang ang e,’ tiin thutak fe hian ka dil a. Mahse sorkar bungrua a ni a, chutia tih chu a lo ngam awzawng lova. Computer chi thar lo chhuak zelah a hlui hman ṭangkai a harsat turzia a hrethiam pha lova, engtin tak nge a thehthang tak ka ngaihtuah zui lo.
Sorkar pisa tam takah hian Duplicating Machine te, Typewriter la ṭha ve angreng fe te hi a awm a. Hmanni lawkah pawh kan ṭhianpa pisa pindanah Typewriter ka hmu a, thingtlang lama tu emaw (ka hre bik chiah lova) hnena pekah ka dil a. ‘Kan la hmang ve zauh zauh,’ a ti nain an hman ka ring tawh miah lova, mahse a rilruin changkanna avanga bungraw hluia let leh harsatzia a hre tlat lova, kan indil chhuak ta lo. Duplicating Machine te hi kum sarih te han hman loh chuan amahin a chhe mai a ni tih te hi Officer tam tak chuan kan hre lova, kan kawl reng a, a tawpah kan paih emaw, thirchhe zawng hnenah emaw kan hralh a nih hlawm ka ring. Chung bungrua chuan kan hmun a luah a, min tichhangchhe zo vek a. Hmang ṭangkai tur chuan hnathawh kawr nena inhum sek fe phawt a ngai tih kan ngaihtuah lo. Chutiangin Revolving Chair chhia te, Office ṭhutthleng chhia te pawh kan dahkhawm a, kum 10 lek lek han dah ṭawngṭawl mai hi a lo harsa hauh lova. Chutihlaiin a siam-
ṭhatna kawngah kan mawng a rit hle a, paih phal/ngam si lo, hmang ṭangkai bawk si lova ṭul lova kan bungraw kawl hi tiral vek ila kan pisa tam tak hi chu a nuam huai ang.
Bungrua chu chuti chu a nia, a mihring chen hian enfel ngai kan awm tlatin a lang. Khaw
ṭhenkhatah chuan khawtlang hotuten Politics thil taka an nawrna avangin Science subject te an han hawng ve mauhva. Mahse a zir tur mihring an awm leh si lova, a zirtirtu tan tihtur awm miau hek lo, a ṭhenin khaw dangah hna dang an thawk a, a ṭhenin awmchilh chungin hna dang an thawk a, hlawh an la ve tho bawk a. Ṭhenkhat inthlahrung lutuk phei chu an bang a. Computer awm lohna hmuna Computer Operator dah, hmun danga inhlawh ta daih pawh hmanah ka hre tawh.
Sorkar Department ṭhenkhatah hian thawh tur nei fumfe lo mihring an awm nual a. A hna hmun awm si, a thawh tur tak awm si lo kan awm nualin a lang. A thawktute sual vang leh zawmthawt vang a ni lova, hnathawh tur a awm miau lo a ni. Hotuten an thawh tur awmna hmuna siamrem mai awm tak an siamrem chuang si lova, mi chuang kan kawl reng a. Chutianga awm te chuan mawhphurhna engmah an neih ve loh avang leh pawimawhna an neih loh avangin nuam pawh an ti chuang hek lo.
Sorkar hnathawk ṭhenkhat chu an ṭul em em a, an thawk seng ngang lova, an indaih lova, an bang tlai rum rum fova. Chutihlaiin ṭhenkhat chu kal loh aiah an inlan ve mai mai a. Kan awmdan hi a rual lo riauva. Mahse hlawh inang tura duan an ni a, an hlawh a inang put put thova, kaisan a hunah te pawh an kaisang ve bawk a.
Heng thawh tur nei fumfe lo te hi sorkarin zawng khawm sela, uluk takin an ṭangkaina tur hmunah dah se chu kan Mizoram sorkar Department tam tak hi tun aiin a chhawrnahawm ang a, kan thawk chhuak tam zawk ang a, kan phuisui zawk ang. Mamawhna leh a ṭulnain ro a rel lohna hmun a la tam deuhva, kan thawh hi a la lang chhuak thei lo a ni. Hnathawktu pawimawh tak tak, DP & AR leh Finance lam aṭanga engemaw avanga an hmun hnawhkhah loh avanga Mizoramin kan tawrhna hi nasa tak a ni tih kan hriat hi a ṭul hle mai. Chutihlaiin thawh nei fumfe lo tura kan rawih te hlawh hi uiawm tham tak englai pawhin kan sorkar hian a seng reng a ni.