Guest writer
PL Liandinga
SAWRKAR THAR
Sorkar thar a piang dawn hnai a, inthlan erawh kan la inthlang em lo. Mahse tun aṭanga thla hnih ral hnu velah te chuan sorkar thar a pian a ṭul ang. Eng sorkar thar nge kan neih dawn hre lo mah ila, sorkar thar chu a piang dawn tho tho. Tuna rorel lai Party nge, Party dang nge, Party inpawlh sorkar tih erawh a hriat loh va, hriat pawh a ṭul ber lo. Sorkar thar lo piang tur hian thil ṭhenkhat hi inbuatsaih sain hmachhawn se; tih duh vanga heng thu hi ziah a ni.
Sorkar thar chuan thil lian tham leh nghawng na chi chu sorkar tirh phat aṭangin bawhzui nghal vat se a ziaawm ang. Entir nan, Education siamṭhatte hi thil ṭul em em a nih avangin siamṭhatna kawnga hmalakna lian tham chu kum khat chu sawi loh, thla ruk ral hmain chak tak leh khauh takin a bawhzui a ngai ang. Chuti a nih loh va, hun a liam a, mi leh sa kan inchiah tlangnel hman chuan thil a harsa lehzual sauh ang. Education Department chungchang kher lo, thil lian tham dang, mipuiin ngaia kan lo neih tawh, ṭha si lo chu nghah khaw muan a, insiam fel hnua tih tum a nih chuan a harsa telh telh dawn tih hriat a ṭha.
Eirukna do tur chuan sorkar tirh phat aṭanga na tak a do va, mahni chhungkhat laina leh ṭhen leh rual, hmelhriat ṭha sa pawh pal bawrh bawrh mai loh chuan tihdan dang a awm lo. Mi zawng zawng tihlawm vek tum chunga thil ṭha lo do tumte hi chu tih sa loh a ni a, a tum pawh tum chhin loh mai tur a ni. Eirukna chungchangah phei chuan invau khan lawk te, hawihhawm leh fel angreng taka tih tum te hi chu thil awmze nei lo a ni awlsam khawp ang. Sorkar hnathawhnaah phei chuan engkim hi sorkar hnathawh dan bu-ah a inziak sa vek a, chung chu hman mai tur a awm sa reng.
Sorkar hna duh hle si, mahni duhna hmunah chauh awm tum tlat hi keimahni leh keimahni siam chhuah chawp harsatna a ni. Sorkar hna thawk duh hi awm fumfe lo se la, a thawk thei hi tlem te chauh awm se chuan chung mite thu chu a hnial a harsa deuh ang a, chuti ni lova sorkar hnathawk duh leh thawk thei heti zozai awmnaah hian, sorkar hnathawk kan sorkarin a thunun hlei thei lo hi chu thil zahthlak a ni a, sorkar zahawm lo tak awm dan a ni.
Mipui hnenah tihdan tur chi hrang hrang sawiin kan insawi rinawmin kan insawi mawi a, ‘Kan sorkar chuan chutiang chuan kan ti ang,’ kan ti a. Tih tak tak dawn chuan sorkar department enkawl hneh hi a ṭul khawp. Minister chinchang hre lo leh inawpna ‘administration’ kalhmang hre lo, thuneihna duh vanga thil awm ang lo tak tak pawh ti duh zel awm theih a ni. Minister zawng zawngin mahni duhsak zawng te laka duhsakna uchuak lantir tumte hi a vanduaithlak ngawt mai. A nihna takah chuan rilru pachhiat vangin thuneihna lantir kan tum fo va, kan chhungkhat lainate chu duhsakna uchuak hmanga kan thiltih theihna entir kan tum ṭhin. Hetiang hi hnam mawl zingah leh mi mawl zingah a nasa zual bik.
Ṭhenkhatin pawisa sem kan tawktarh a, ṭhenkhatin thlai thar lei kan sawi a, ṭhenkhatin sorkar hnathawkte chu pension dan hlui hmantir tura intiamin vote hmuh kan tum a. Heng zawng zawng phenah hian sorkar department inenkawl pangngai (administration) kan tih hi a fel a ngai. Eng policy pawh tipuitling tur chuan felfai leh rintlak taka tih a ngai a. Chumi titu tur chu sorkar hnathawkte an ni.
Tihdan phung ṭha zawk leh kal dan ṭha zawk kan hmang dawn a nih chuan mite sawisel huam a ngai a, sawisel satliah pawh ni lo, ṭhenkhat phei chuan anchhia min lawh hial thei. Mahse insiam ṭha tur chuan paukhauh a ngai a, sawisel leh sawichhiatte kan tawrh huam a ngai. Chutiang huam si lova thil ṭha tih tum ve chu tumna hlawhtling lo tur chiang sa a ni. Kan boruak hi a sosang tawh a, cheng nuai za bo thute hi kan sawi mai a, thubuai engmahin a zui lo. Hetiang karah hian sorkar thar chuan huaisen takin ro a rel a ṭul ang.
Kawng hrang hrangah he Mizoram hi siamṭhat a ngai ta hle mai a. Chung siamṭha tur chuan mi ṭhenkhat tan thil remchang lo a awm a ngai. Chumi laka himna ṭha ber chu mahni chanpual suih tet ngam a ni. Mawhphurhna sem zai a, thuneitu dang siam phal a ngai a. Thuneihna kan semzai phal loh chuan a mawhphurtu kan nihna a chiang lehzual bik. Intih lal a, miin ‘sir’ min tih luai luai ngai tlata awm tum chuan thil ṭha tih a har. Motor tlan dan siamfel tura Traffic police kan beisei dawn chuan an man tawh sa chu sawi buai theih lohvin man ni mai rawh se. Mahse kan ram hruaituten sawi chhuak theitu nih kan duh tlat zel chuan Traffic Police ten rin ngamin hna an thawk thei lo vang. Chutiang zel chuan kawng hrang hrangah dan leh kalphung chher a, chumi ang chuan mipuite enkawl a pawimawh ber. Contract hna thawktuin chhe taka a thawh chuan a enkawltu Engineering Department-a mi te ring ngam a, ṭha lo an tih chuan ṭha lo anga pawm ve mai a ṭul chin a awm. An thuneihna an hman sual leh hman sual loh ven kha ram hruaitu chuan a tihtur zawk niin a lang.
Tun ang huna hetiang thu ka’n ziah ve ngawt nachhan chu, inthlan tawh hnua mi tlin lawm vanglai tak maia thuchah angreng lo ziah ve nual mai kha a tihchi lem lovin a lang a. Tu nge tling ang a, tu nge sorkarna siam dawn tih hriat hma ngei hian heng thu hi ka’n sawi ve duh a ni ■