PU ZORAMTHANGA THUSAWI

December ni 8, 2020 khan kan Chief Minister Pu Zoramthanga chuan, ‘Zoramah hian..... engnge ni.... hausakna molecule, economic molecule hian a khat a ni,’ tiin a sawi a. (Hei hi video a a sawi dan chiah chiah a ni).

Google lama kan hmuh dan chuan miin Economic molecule an tih chu ram hausakna zirna hmanrua (alternative multi­dimensional graphical and analytical tool to study the GDP behavior of any country) a ni a. Molecule tawngkam lo hmelhriat ve tawh te tan pawh he economic molecule hi hriatthiam a har viau laiin mipui nawlpui tan phei chuan ram danga awm ve lem lo lei tha emaw, hnimhnah emaw, sik leh sa emaw, tuialhthei (li luau anga a changa kan sawi thin) emaw, chung zawng zawng awmkhawm emaw chu tih mai pawh a awl viau ang. Miin ram hausakna chungchang zir nana an hman kha a hausakna zawk sawi nan kan hmang tih chu a tawngkam atang hian a hriat khawp mai a. Tute zawhna chhangin emaw ‘Paula!’ an han ti phawt a, a dik viau laia ‘Sawla an tih bawk kha!’ an han tih belh leh kher ai khan ram hausakna sawi tumin economic molecule a’n lam ri ta kher kher kha a fuh lo ve pangngai. Fuh vak lo mah se saptawng thumal pahnih khat hriat fuh loh ngau ngau hi chuti takin kan ramin a tuar lova, hotupa hian a lo tisual palh ve pawh a ni ang. Dik tak chuan economic molecule pawh ti lovin, economic atom pawh lo ti se danglam teh vak a awm lo. Ram chhungah hausakna a awm tih sawi tumin mi hmandan ang lo daihin saptawng a hmang tih a chiang. Mahse khang tawng­kam hman duhna leh khang tawngkam hmanga inthawi dam tumna te, insawi hahdam kan tumna te zawk kha a pawi lai chu a ni zawk. Economic e mic love, molecule e, cule love, kan ram hi kan neihchhun a ni a, tuna kan tihdan bak hi chu mipuiin tihdan dang kan hre chiah lo niin a lang a. Sentawta te sakawr chungchuang ang maiin thla a lo sik a, tlangram lo kan vat leh mai thin a. Chutah chuan kan chin pangngai buh kan ching leh mai thin hi kan mithiamten an vei a ni. Heti lo deuhva awmdan hi hman atang khan kan sawi a, a thlai leh a thei a zawng tein tihdanglam tumin hun hran hranah mi hrang hrangin sawi vul zawng kan nei a. (Jatropha, Tung, Sawhthing, Kiwi, Sapthei, Anthurium, Dragon Fruit adt.) Kan ram hausak thu inhrilh a, tawngkam eng eng emaw ham kual vak vak hi chu kan mamawh niin a lang tawh lo. 

A economic molecule chu kan chiang tlang lo pawh a ni lo, kan chiang lo tlang vek hian a lang a. Kan pawisa fai chungchang pawh pa chauh lo chuan a hriat lohna ramah hian economic molecule hi tun dinhmunah a neihin kan nei lova, kan mithiamte chuan an la chher chawp thei ang tih erawh a chiang. A economic molecule hrim hrim hriat fuh loh palh hi chu enghelh teh vak tur a nih loh laiin hetianga kan sawi duh tlat leh kan sawi tui tlat mai te, sawi tula kan hre tlat mai hi Mizo tan a manganthlak zawkin ka hria. 

Pu Zoramthanga vek hian hemi tuma a thusawinaah hian, ‘Ram dang te aia a leta zau leh tha Pathianin min pe,’ tiin a sawi bawk a. Mizoram aia ram zim hi han sawi teh ti ta thut ila kan college zirlai te hian pahnih an sawi theih chuan a vengva pawl tak an niin a rinawm a, a aia zau erawh chu thawchham dawnin an sawi nghal par par thei mai awm e. Khawlaia mihring kal mai mai hi, ‘Ramdang hming panga han sawi hrim hrim teh,’ ti ila, chung an ram sawi te chu Mizoram aia zau hlir a nih ka ring a. Chutih kara ram dang aia a leta zau nei anga han insawi chu State Chief Minister tawngkam atan chuan a mak tih loh theih a ni lo. Eng vangin nge ram dang te aia zau Pathianin min pe bik anga lan kan duh tlat? Engnge a tulna? Eng vangin nge ram dang aia zau lo pui hi zau anga sawi kan duh tlat? Engatinge hausakna ni lo pui economic molecule hi hausakna bik anga sawi kan tum tlat? Engatinge kan kutdawhna khuarkhurum mawng atang hian insawi milen talh kan tum? 

Ram tha leh engkim that duhna kan neih thu sawi chiam chiam a, chu rama kuthnathawktute tharchhuah leh thil awmsa ngaihven leh si loh hi a awmzia ka hre ve thiam lova. ‘Kan ram hi a tha a hei heti hian tih zawk tur a ni,’ tih hi sorkar tihturah ka ngai a, kuthnathawktute pawhin chu chu an beisei a. Chu beiseina avang chuan tung an ching a, jatropha an ching a, Oil Palm-in ram zau tak tak a luah a, sapthei zamna tur thirzai kan la sup sup a, ring ngam famkim lo chungin sorkarin a sawi chu kan ti zel a. Kan buaina zawng zawng chu a hralhna lamah a tawp zel a. Chutih laia Mizoram that bikzia sawi hi a ngaihnawm tawh lo. Ram leilung hausakna hmanga eizawngtute heti khawpa an retheihna hmuna roreltuten kan ram hausakzia leh thlai that duhzia te Mizo tawnga ngaihnawm em em a an sawi fo bakah saptawng dik mang lo thlenga an sawi thin hi ngaihthlak a hrehawm khawp mai. Kan ram leilung awmsa hausakna hai chhuah lam ai chuan mau te, phul lem phah te hi kan sorkarin a tuipui zawk angah miin ngai ta sela a mak hauh lovang. 

Kan Chief Minister vek hian hmasawnna lam thu a sawina ni ngei turah bul an la tan fumfe loh thu a sawi bawk a. Inthlan hma khan, ‘Engkim hi ruahman sa vekin a awm a. Sorkarna kan chan phawt chuan bawng insi angin, ‘warm up’ awm lovin kan ri nghal phat ang,’ tih thu kha a sawi a. (Bawng insi tehkhin thu phei hi chu keimah ber hian ka tuipui fal hian ka hria a, keimaha ka awm mai mai pawh hian ka ngaihtuah chhuak a, ka nui leh hawk thin). A sawi zelnaah phei chuan Director leh Secretary te chu an hmalakna turah rawn hauh lova an tihtur kawhhmuh zung zung thei tur khawpa engkim an ruahman fel vek tawh thu pawh TV-ah a sawi ngei kha maw le. Tunah kum hnih ral dawn tawhah, ‘Bul kan la tan fumfe loh avangin mi hian an hrethiam lova,’ tih thu te kan han hre leh ang lawi a. Bawng insi chu kan ang lo ve leh si hle chuan a lang.

Kan hotute hian kan ram hi a leilung atanga hai chhuah tur a awm a nih pawhin rim taka thawk a, taima taka bei turin min hrilh se, chumi chhunzawm chiah chuan thar chhuah hi thlawn lovin siam se kan thang maiin a rinawm a. Thar chhuak mai ni lo, pawisa suma chantir mai ni lo, rinawm taka kan thawh a kan tih a tul thu te pawh sawi se ka lo duh thin a. Antam, Zikhlum, Tomato, Alu te pawh khawi bial bial emaw, khawi khua khua emaw chuan an lo thar tawh thin a. A tam vanglai takin sorkar a kimki leh daih a, a kum leh lama siam chhunzawm ngam ta lo hi an awm ta nual. A bei tawh te, a bei mek te leh a bei duhtute tana kawng sial si lova, ‘Kan ram hi a tha,’ tih thu sawi hi kuthnathawktu tam tak tan chuan ngaihthlak a hrehawm tawh hial ang.

Kan ram hi a tha lo ti pawh kan awm lova, kan leilung leh kan boruak te hi thlai chin nan te, buh chin nan te a tha lo ti pawhin kan phunnawi lo. Lo phunnawi pawh ni tehreng ila hnathawh thulh phah nan kan hmang hek lo. Kan ram that loh thu ai chuan leilung hausakna hai chhuah tum lotute aia a hai chhuah tumtute an rethei lutuk leh an chan a chhe zar zar hi kan manganna chu a ni. Kan leilet kawng te chu a kawng aiin a siamtu an tha zel a, a siamtu laina thlengin a hmangtu ai chuan an la tha zawk cheu. Thlai kan thar theih loh vangin thlai chin kan bansan lova, kan thar chhuah sa kan hralh theih loh avang zawkin kan bansan a ni. Kan hmuh ve reng, kan ram that thu hi hrilh nawn vak vak kan ngai lova, (saptawng intuha lo zeta hrilh phei chu kan ngai lo lehzual) chu ai chuan kan thlai phurh chhuahna kawng sial hi kan mamawh zawk a. Kan ram lei hnuaiah hian tuialhthei a awm teuh thu thiam taka sawi ai chuan laih chhuah kan mamawh a, chu ai mah chuan mitinin kan tih theih, kan theih tawka leilung hman tangkaina hi kan mamawh a. Kan thar chhuah ang ang hralhdan kan mamawh a, chu chauh ni lovin a phurh chhuahna kawng kan mamawh. Mau hmanga kan hausak theih thu te ai chuan mau hi min leisak mai sela, sapthei hmanga kan dinchhuah theih thu sawi ai chuan kan thar chhuah apiang hi man man ve deuhvin min leisak se a lawmawm ang. 

A tlai deuh tawh nain tun atang hian kan sorkar hian bawng insi ang chuan bul chu han tan phat mai teh se!