SORKAR THAR

Kar leh maiah hian sorkar thar a lo piang dawn a. Chu sorkar thar tur chu tu Party siam sorkar tur nge tih kan hre lo va, Party inṭawm sorkar em ni zawk lo piang dawn kan hre hek lo. Mahse sorkar thar a piang teuh ta ther ther hle mai. Sorkar thar pian hmaa he ka thu ziahna bik huanga ka thuziah hnuhnung ber a ni dawn.

Hetih hunlai hian keini ang, mahni engmah ni si lova mi tihtur sawi tam thei deuh mai ang chi hi chuan thurawn te hi kan han ngah khawp a, thurawn pe lo tura insum ringawtte pawh hna a tling titih hial mai. Kutdawh duhthusam ang maiin engkim mai hi duhthusam sei tak sawina tham vek a ni. Sorkar thar a lo piang ang a, thurawn lam hi chu mipui mimir pawhin kan pek theih zawng tak a ni zui zel ang. Shakespeare-a em ni kha, 'Thurawn pek tluka awlsam leh thurawn zawm tluka harsa a awm ngai lo,' titu kha? He hringnun hi he thu sawitu hian a lo va hmu chiang tehlul em!

Chuvangin keini ang, hriatna tak tak nei ve lem lo leh mi ril (philosopher) tling ve tak tak lem lovin kan han tihrik ve te hi chu thurawn pawh vuah ngam lovin duh duh sawi angah te min lo ngai mai teh u. Mahse tuna kan sorkar hrawn kal tâk chiah kha chu ka bei a dawng ve deuh ni tur a ni, 'Chumi khami chu tih ni se,' tih pawh kha ka ziak ṭha peih lo ve khanglang — thudik ni ve si, anmahni sawiselna lam ka ziak tlangpui. A chhan pawh eng thu ṭha nia kan hriat pawh ziak ila an zawm dawn lo tih thuah chianga ka inhriat ve khanglan vang a ni. Chu ai chuan an thiltih dik lo kha ka sawi ngat ngat a. Kha kha ka pawiti lem lo va, anmahniah beiseina ka nei lo va, thil ṭha tur anga ngaih han sawite kha vawk hmaa tuikeplung paih ang chauhvah ka ngai ve khanglang a. Chu chauh ni lovin ro an rel chhunzawm lohna tur ngaihtuahte kha ka inthlahrung miah lo.

Kan hotute thil tihdan leh thlirdan ni awma ka ngaih te, kan dinhmun te ka ngaihtuahin engmah ni mang si lo kha awmhmunah ka lo 'awi' ve tlawk tlawk a. Kan sorkar pawisa neih loh theih ve turzia te ka ngaihtuahin hmun ṭhenkhata a buak dan tlawrh tlawrhte ka ngaihtuah a. Kan hotute ngaihtuah dan tur ka hriatthiampui lohzia kha nasa hlein ka hria a. Kan inkalpawhna pum pui kawng chhiatzia leh state dangte kan umphak lohzia ngaihtuahin kan kawng siam dan khan bei a tidawng ngawih ngawih bawk a. Chutiang vel chu a ni. Retheite retheih chhan leh hausate hausak chhan ngaihtuahin khawchhak nula che fuh lo ang maiin, 'Ka pu, kei chu ka lung a awi lo ngawih ngawih,' tih loh hleih theih pawh a ni lo. Chutih laiin kan hotute lah chuan, 'MNF hian kan Socio-Economic Development programme za zela sawmriat kan tihlawhtling,' te an han ti ang lawi a. Amah Thangkura te tih dan takin, 'A chawkte thei lo lo kha in thiam,' tih ang mai a ni. A awih lo nasa sa kha ngaihdan dik nei angah te pawh ngaih loh hleih theih pawh a ni lo. Aw le, a behbawm a sei-rei lutuk dawn.

Kan sorkar thar chu zângruh (spine) khauh tak nei ni se ka duh ngawt mai. Pu Zoramthanga hian hmââânah khan, 'Cheng khat pawh ka eiru lo vang,' tih thu mipui hmaah a sawi tawh a. Mahse tun inthlan dawn kha chuan, 'Chutiang khatiang pawisa nen chuan keini chu kan campaign dawn bik, party dang hian engtin tak ti ve ang maw,' tih tiatin Hnam Runah khan a sawi ta mai a. He a thusawi tawh pahnih inpersanzia hi sawiin a siak lo. 'Cheng khat pawh ka eiru lo vang,' tih a sawi aṭanga kum 20 vel ral hnuah chuan Mizoram sorkar pawisa chu Party pawisa angin Pu Zoramthanga khan a ngai nghet ta hle a, a sawi pawh a sawi chhuak hmiah angah ka ngai. SEDP sem dan te hi kei chuan ngaihthiam lohna tak ka nei. A pawisa hi Mizoram sorkar pawisa a ni a, chu chu zahder taka enkawl tur a ni. Mahse Party pawisa angin kan sawngbawl a, a dawngtu tur hi Unit-in an han thlang a. Campaign nan fing thiam taka hman chu sawi loh, chawpchilhin campaign Party-in pe thei angin an inlantir a, an inlantir satliah ni lovin hmun ṭhenkhatah chuan a takin an pe nghal a. Heng hi hnam mawl ber zinga tih awm tawkah ka ngai.

Pu Zoramthanga hian an lo chhhuah hlim, 'Cheng khat pawh ka eiru lo vang,' a tih kha khatih lai khan dawt pawh a ni ngawt lo, Pu Zoramthanga thusawi kha khatih lai khan a ri a mawi a ni. Pu Hawla pawhin, 'Ka tan eiruk a ṭulna a awm tawh lo,' a ti a. Dikte pawh kan tihpui. Chu chauh ni lovin, 'Eirukna hi a zung chawpin ka phoro dawn,' a ti tawh bawk. Khatih laia Pu Hawla tum dan kha a ngaihsanawm a, a zahawm em em. Thianghlim takin he Mizoram hi kal se, anmahni pawh thianghlim bawk se an duh a ni. Mahse Pu Hawla te, Pu Zoramthanga te rilru ṭha tak mai kha nikhua a lo rei chuan zângruh khauh ṭha tawk nei ta lo chu a nem zo va, a lo inher dik lo va, a thlep zo ta a ni ber.

Eng sorkar thar pawh lo piang se, a hruaitute chuan thil ṭha tak an ngaihtuah ang tih a rinawm a, tunah phei hi chuan an ngaihtuahna a thianghlimin an sorkar hlauh chuan thil ṭha tihtur an hre tam ngawt ang. Mahse a pawimawh chu an ngaihtuahna thianghlim leh ṭha tak mai kha Party Worker te, nupui te, nupuia chhung te, chapona te, fate duatna rilru te, duhamnaten kum lo kal zel turah pawh bawh buai lo se la, khauh takin ding tlang thei zel thei se a va duhawm em!

Mi hrang hrangin kan ngaihtuahna zawn ṭheuhah duhzawng leh ngaih pawimawh kan nei a. Kan ngaih pawimawh zawng a inkarakik em em a. A ṭhen chuan Environment kan ngaihtuah a, chu chu Mizoram teh nan kan hmang a. A ṭhen chuan hmasawnna ruhrel kan ngaihtuah a. A ṭhen lahin zu khap vel hi kan sorkar hian ngaihtuah vut vut se la, Kristian State ang thei ber dawnin kan hriate pawh a ni thei. A ṭhen chuan thlai thar hralhna ngar ngar hi kan enghelh maithei. A ṭhen chuan ṭhalai infiamna. A ṭhenin zirna. A ṭhenin hriselna. A ṭhenin eizawnna. A ṭhenin thawk mang lova hamṭhatna (pawisa sem ang chi). A ṭhen chuan chhiah tihpun dan. A ṭhen chuan ram leilung. A ṭhen chuan kan pi leh pu aṭanga kan chhawm kan hnam zia (culture). A ṭhenin traffic jam. A ṭhenin kawngpui ṭha. A ṭhenin intawllenna (entertainment). A ṭhenin sorkar inawpna (administration). A ṭhenin Border Trade. A ṭhenin Entrepreneurship. A ṭhenin start-up. A ṭhenin Competitive Exam ngawr ngawr. A ṭhenin Vocational curriculum (zirna inah). Ekhai, ziah peih chhung chu ziah tur a awm hial.

Heng zawng zawngah hian kan ngaihtuahna zawn ṭheuh aṭangin sorkarah beisei kan nei a. Kan vei zawng ṭheuhah hian kan tui hlawm thei phian ang. Kan beisei ang ṭheuh hi chu sorkar thar hian a tipuitling thei dawn lo tih sawi tur hian thiamna tehchiam a ngai lo. Chuti chung pawhin kan sorkar thar chuan rinawmna leh dikna nen a tih apiang ti se, chu chu term bul aṭangin term tawp thlengin nghet takin kalpui se. He rinawmna leh dikna kawngpui hi pensan hauh lovin, khauh takin kalpui se a ṭhain ka ring. Kan duh leh kan ngaihven zawng kan sawi chi hrang hrang khi a hlawhtlinna leh a chhenfakawmna chu dik tak leh rinawm taka rei tak tih peihnaah a innghat tlat a ni.