KAWNG AWLSAM A NI LO

Sorkar tharin kal dan dik deuhva kal a'n tum ṭan a. Mi ṭhenkhat chuan kan zo lo nghal hlein a lang thei titih mai. Mahse kan Chief Minister chuan, "Tlak phah dawn pawh ni ila; kan ti tho tho dawn," a ti bur mai a. A ri a mawi ngei mai.

Mi hlawhtling leh hlawhtling lo te, mi chhuanawm leh chhuanawm lo te danglamna chu kan tumna ruh zawng te, kan beih rei peih leh rei peih loh te hi a ni fo. Kan Chief Minister faktuten an fakna chhan, hnial rual loh pakhat chu hei leh chen a lo beih peihna hi a ni. Kawng hrang hrangah thil ṭha tih tumin hlawhtlinte kan tum ṭhin a, kan hlawhtlin huna kan awmdan turte kan sawi a, ṭhenkhat phei chuan kan sawi thiam ngang mai. Veng tin deuhthaw hian thil ṭha leh itawm tak mai, hlawk bawk si hria kan kawl deuh vek a. Chu'ng mite chuan an thil ṭha hriat chu an tih hunah chuan an hlawhtlinna par mawi turziate chu thiam em emin an sawi ṭhin a. Mahse, chutianga sawi thiam deuh deuh chu an hlawhtling zel lem lo. Hlawhtling turin rei tak beih a ngai a, harsatna hmuh lawk loh paltlang tur a lo awm leh ṭhin. Harsatna a lo thlen chiah hian mi ropui leh ropui lo chu a thliar fo.

Kan sorkar hian corruption do a tum a nih chuan, rin aiin beih rei a ngai ang a, rin aiin a hautak dawn tih a hre ngei ang. A buaithlak lai tak chu corruption a ni nge ni lo tih hriat hleih theih loh te hi a ni. Tunah pawh thil dang chu eng ti angin nge kan buaipui dawn hriat vek sen a ni lo va, aikal chungchangah ngawt pawh thil a buaithlak tham fe mai. Kan sorkar chuan aikal leh a sawifiahna a'n phut a. Keini ngaih chuan a buaithlak dawn hle tih a lang nghal mai.

Aikal titawp tur hian sikul ṭhenkhat chu khar a ngai titih ang a, sikul ṭhenkhat chu zirtirtu pakhat chauhvin a enkawlte a ngai ang. Nu leh pa an chiap chuah chuah ang a, tute emaw chu an vei tau nghawng nghawng ang a, Party hruaitute an rum ngul ngul ang a, ṭhenkhatin kan sorkar hi an sawi chhe bawih bawih ang. Heng hi pumpelh theih a ni lo va, heng thil tawng ngam lova pumpelh zawngtu sorkar tan chuan aikal tihreh hi thil harsa tak tur niin a ngaih theih. Ṭhangkhat lian aikal lo la tawh, tuna pension ṭep tawh ṭhenkhatte phei hi chuan an ngam sang khawp ang. Thawh loh hlawh thla tin cheng sing li sing nga (a ṭhen chu cheng nuai chuang) inthiam lohna nei hauh lova lo la ngar ngar tawh ṭhin, Pathian biakna lamah erawh buai chuang hauh lo leh a dik lohna hre miah lova sorkar dan lo suih zuihtute hi, chibing hel pawl chak angreng tak aiin do hneh an har dawn. Ṭhenkhatin khawtlang pa ràwn, ruling Party mi leh sa an rawn ruai ang a, ṭhenkhatin Educationist tih hial tham khawpa hna chelh sang an ruai ang a, ṭhenkhatin nuho nau paw chungin an rawn khalhkhawm ang a, kawng tinrengin an rawn bei dawn. Mahse chuti chung pawhin kan sorkar hi, 'Tawlh lo se,' tih hi thudik awmsa niin ka hria.

Eng justification (sawifiahna) hmang mahin aikal lak hi pawm theih a ni lo. Natna avanga hna thawk thei lo chu sorkar dan anga duhsakna awm thei zawng zawng hmanga duhsak tawh hnua la thawk thei ta chuang lo a nih chuan bantir emaw, bantir si lova rei tak chawlhtir emaw, pension-tir emaw mai tur a ni. Hnathawk tura sorkarin a lak, thawk thei ta si lo thlenga inngaihhnathiam kumkhua vek tum hi sorkar kalhmang tur a ni lo. Ṭhenkhat hnathawh theih lohna chhan chu zu in vangte a ni a, ṭhenkhat chu vanduai vangte a ni a, ṭhenkhat chu sual vangte a ni a, a chhan leh vang chu sawi sen loh a awm ang. Zu vanga mahni hna thawk thei lote leh natna avanga hna thawk thei tawh lote hi chawlhtir an ṭul a, an chawlh dan leh an bantir dan thuah chuan duhsak zawng leh khawngaih zawngte chu sorkar chuan dan chhungah eng emaw chen a ngaihhnathiam thei ang a, zu in vang leh ruihhlo laka insum theih loh vanga hna thawk thei lote erawh chu dan anga bantir mai hi sorkar tihtur a ni.

Harsatna zawng zawng hi a chin feldan a awm deuh vek a, chin fel dan awm lo hi chu he khawvela kan awm chhung chuan tawrh ve mai tur a nih chang a awm. A 'tawrh' lai tak pumpelh tum tlat mai hi a fuh thei lo va, kan sorkar hi chuan tun hma aṭangin mi tute emaw tih lawm loh an hlauh avangin kaldan dik lo an lo kalpui rei tawh a, hemi ṭhiat tur hi chuan rik deuh rum rum ngaih chin a awm ang a. Aikal lak kan tihreh dawn chuan, 'Sorkar dan a ni tlat lo va ni,' tia kan ṭan tlat a ngai a ni. Cancer natna avanga aikal la leh; tute emaw hnena tlawnna sum pek avanga aikal la te, lo inziah naupan vanga thawk thei lo khawpa tar chhe tawh leh, thiamna pawh nei lote hi kan tihtawp vek a ngai. Chutiang bawkin Department dang zawng zawngah pawh kan tihtawp a ngai. Aikal hi thil thiang lo, khawlaia saruaka kal vel anga kan chhuah a ngai. 'He a aikal hi kan khaw mi a ni a, a zirtir thiam zawk a, kan mamawh tlat si a...' tih zawng zawng hi dan hmaah a tling lo a nih chuan, dan hmanga kan maimitchhinsan a, kan tihtawp vek a ngai. Chuti a nih loh chuan Aikal Rules kan siam a ngai ang a, Aikal Rules siam tur chuan sorkar hnathawh dan pangngai bu tiat leh inenkawlna kan siam a ngai ang a, chutiang a nih chinah chuan Mizoram State chu dan lova dan ang taka hnathawh theihna state, mi sual rualin chhun khaw enga inthlahrung hauh lova chhiah an khawn theihna state ang a ni tihna a ni. Chutih hunah chuan sorkar hna hmutu leh a thawktu an hrang ang a, sorkar hna hmuh aṭanga pension nghal, pension kum an dam thlen chuan dan ang taka pension ṭha leh an awm thei dawn tihna a ni. Aikal lak theihna post kan thliar a ngai ang a, chuta lut fuhte chu hrem ve theih miah loh (dan hnuaia aikal la, pawikhawih tura hna hmuna awm hauh lo, sorkarin a hriatpui) an ni dawn a ni. Chutiang dinhmuna kan sorkar hna hi a din tawh chuan, administration leh inthununnate chu a sawp chhe lehzual ang. Tunah pawh a sawpchhe hle tawh a, dan lova aikal lak pawh eng phiara kan buaipui tàk hi.

Vawiina kan buaina hi kan sorkar hmasa lamin tihlungawi loh nei lem lova sorkar hna kalpui an tum vanga kan chunga lo thleng a ni. Kan sorkar hian aikal la zingah hriatthiam chin a neih dawn chuan, aikal lak tihreh a tum hi a hlawhchham ang tih hi a hlauhawm khawp mai. Reiloteah hriatthiam ngai chungchangah ngaihdan a inang lo ngei dawn a, chumi tihrehna ṭha ber chu a vaia aikal lak tihtawp hi niin a lang.